Хальмгт ирҗәдг улсин то өсв

Сегодня, 14:09 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

[b][b] 2025 җилд Хальмгт олн күн зуульчлҗ ирв. Зуульчлачнрин оньгиг авлҗадг регион болҗахан Хальмг Таңһч дәкнәс медүлв.
2025 җилин ашар Әрәсән Федерацд зуульчлачнрин то икдүллһәр кегдҗәдг көдлмшәрн Хальмг Таңһч нүүрт һарв. Эн туст күсл тәвҗ, дигтә-дарата, өдр болһни көдлмш кегдәд, иим керг бүтв. Әрәсән Ниицәнә XXI чуулһна йовудт зуульчллһна төрәр бәәдг хүүвин сүүрт зуульчллһна халхар үүлддг һоллгч шинҗләч болн Russia Discovery компаня һардач Вадим Мамонтовин келсәр, Хальмгт ирҗәдг зуульчлачнрин то 36 процентд өсв. 2025 җилин арвн сарин туршарт Хальмгт ирсн әмтнә то 47 процентд икдҗ. [/b]
Хальмгт ирсн әмтн энд хәләх, йовҗ таньлдх, һәәхх олн тоот бәәхинь медҗ авв. Үзсн, соңссн өврмҗтә тоотын тускар тедн барин халхст, ниигмин сүлҗәнд бичәд, талдан олн күүнә оньг авлҗ, терүгинь ирҗ хәләх седкл үүдәв. Зуульчллһиг олн зүсн халхар делгрүллһнә таал таңһчд бәәхинь эннь медүлҗәнә.
Сүл җилмүдт кегдсн шинҗллтәр, Хальмгт ирҗәдг зуульчлачнрин то 2,1 холванд икдв.

Амрлһна төлә – сән таал
Давсн җилин хулһн сарин 1-д кесн то-дигәр, Хальмгин гиичлүрмүдт, глэмпингүдт ирҗ хонсн гиичнрин то чигн өсснь темдгтә. Һәәхмжтә ормсар йовҗ, олн тоот үзснәннь хөөн ирҗ амрхин төлә сән таалта гиичлүрмүд бәәхнь зуульчлачнрт таасгдна.
Гиичлүрмүдт амрсн улсин то 2019 җиллә дүңцүлхлә 44,5 миңһнд өсв. 2025 җилин йисн сарин эргцд гиичлүрмүдт ирсн улсин то 83 процентд өссн бәәҗ. Урдк җиллә дүңцүлхлә, тернь 70 процентд ик болснь сән гих кергтә.
Хальмг Таңһч давсн җилд цуг делкән оньгиг авлсинь темдглхмн. Бурхн Багшин номд шүтдг шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән һурвдгч ик хург Элстд болсмн. Бурхн-шаҗна халхар ик чинртә оюни эн хургт делкән кесг орн-нутгин элчнр ирсинь үзҗ болхмн билә. Тиигхд таңһчд долан миңһн күн ирсмн. Тер гиичнрин нилчәр олн һазрар Хальмгин туск зәңг тарсмн. Бурхн Багшин номар һардвр кеҗ бәәдг әмтн – хальмгуд Европин һазрт бәәхнь теднд өврмҗтә болв. Өвәрц эн һазрт шаҗна, йосна, олна, сойлын үүлдәчнр ирҗ, Бурхн Багшин ном шин миңһн җилд яһҗ делгрхин тускар күүндвр кесинь олнд зәңгллһнә эв-арһсин көдләчнр бичсмн, соңсулсмн, үзүлсмн. Тиигәд талдан һазрин олн улс тер ик хургин кемд Хальмгт амрлһна цаган давулсмн.

Өвәрц тууҗта һазрт
Өдгә нәрн цагт хойр дундур миңһн җил хооран Бурхн Багш үүдәсн ном ода һурвдгч миңһн җилд чигн әмтнд туслҗ йовхинь Элстд болсн шаҗна ик хург медүлв. Хальмгин хотл балһснд болсн шаҗна үүлдәчнрин ик хургт делкән һучн тавн орн-нутгин элчнр орлцв. Шаҗна, йосна, сойлын үүлдәчнр, номтнр, багшнр, оютнр болн нань чигн олн эрдмин улс иргч миңһн җилд бурхн-шаҗна ном ямаран делгрлт авхин тускар күүндвр кев. Бурхн Багшин номиг йосна болн олна үүлдврт ямаран кевәр олзлҗ болхин тускар, сурһуль-эрдмин, гүн номин, эрүл-мендин халхд эн ном ямаран чинр зүүдгин тускар чигн олн седвәр Элстд үүдв.
Давсн цагиг өдгә кемлә ниицүлсн, иргчдән иткҗ үүлдх күслинь батлсн хургин тускар гертән хәрхләрн цуг тер олн нутгин үүлдәчнр, номтнр болн нань чигн эрдмин улс үзсн, соңссн тоотан өөрк улстан, таньл үзлдән келҗ өгсмн. Зәрм улсин тоолвр ода күртл барлгдад бәәнә. Таңһчд бәәсн цагнь эднд таасгдснь маднд йир байрта болв.
Бурхн Багшин гүн номин чинрнь җил ирвәс өсчәхиг эннь бас герчлҗәнә. Юнгад гихлә зуульчлачнрин ик зунь мана бурхн-шаҗна номин тускар медхш. Зуг таңһчд ирәд, теегин һазрин өвәрц тоотла таньлдна. А. Пушкинә үүдәврт орсн «Теегин иньг» хальмгудын һазр ямаран соньн тууҗта- сойлта болҗахинь меднә. Европд хамгин ик хурл, Бурхн Багшин Алтн сүмд, ирснь зуульчлачнрт мартгдшго юмн.

Олна нүүрт йовна
Цуг тер тоолврарн зергднь одсн һазрин тускар чигн тедн өөрхн улслаһан, хамдан көдлҗәдг, сурчадг үүрмүдләрн хувалцсн болх. Эң-зах уга теегин ке-сәәхн, өвәрц тоотла таньлдснаннь тускар келҗ өгдгинь теднә бичснәс медгднә. Аршан мет цевр аһар киилсән, цаһан седклтә әмтнд гиичлсән тодлҗ, зуульчлачнрин кесгнь ниигмин сүлҗәнд Хальмгт цокч авсн зургудан барлна. Маднд йирин бәәдл болдг көдә һазр халун нарнд салькн үләһәд элснь нүүҗ көгҗмин ә һардгнь зуульчлачнрт йир сүркә йовдл болна. Мана оошг нур, уснд һал шатдг бәәрн нань чигн тоот эдниг җе гитлнь өврүлв.
Хальмг Таңһч зуульчллһна халхар орн-нутгт күцәгдҗәдг кесг көтлврт шунмһа кевәр орлцҗана. Эн җилд чигн көдлмш цаарандан делгрлхмн.
«Зуульчллһн болн гиичлүллһнә керг» гидг көтлврт таңһчин зуульчллһна бүрдәцс орлцҗана. Ямр нег өөнин йовдлд нерәдсн, тер мет селәнә зуульчллһн Хальмгт делгрлт авчана. Зуульчллһна халхар ордг мөңгн таңһчин экономик батруллһнд болн социальн халхиг ясруллһнд туслҗана.

Гиичнрт тааста болдгар
Таңһчд ирсн зуульчлачнр дала мөңг һарһлго гиичлүрт бәәҗ чадҗана, нег хонхин төлә дундлад 3 475 арслң кергтә. Орн-нутгт эннь гиичлүрин хамгин кимд үнн болҗана. Хойрдгч ормд Забайкальск край һарв. Энд нег хонгин төлә 4 313 арслң һарһх кергтә. Марий-Эл Республикд болхла, гиичлүрт нег өдр хонхла 4 496 арслң һарна. Келхәс, Алтан Республикд, Ленинградск болн Московск мүҗд гиичлүрт хонлһн хамгин үнтә болна.
Зуульчллһна бас нег соньн халхар Хальмг Таңһч нүүрт йовхинь заахмн. «Тагчг зуульчллһн» гисн нерәдлһтә халх тернь.
Хальмг Таңһчд 2025 җилд гиичлүрт бәәхәр эрлһ орулҗ өглһн 41 процентд өссн болв.
Әрәсән экономикин делгрлтин министерствин шинҗллтд терүнә тускар келгдв. «Зуульчллһиг делгрүллһн» гидг төсв «Негдсн Әрәсә» партин улсин көтлвр күцәлһнә йовудт тиим аш күцсмн. Таңһчд зуульчллһиг делгрүллһәр дигтә-дарата көдлмш кегдҗәхәс иштә Әрәсән әмтнә кесгнь Хальмгт ирҗәнә.
Тер улсиг тосч авч, сән таалта гиичлүрт хонулҗ, эврә һазрин ке-сәәхн тоотыг үзүлҗ, хальмгудын тууҗла болн сойлла таньлдулҗ, шимтә хотар гиичнрән тооҗ, күрх һазртнь күргх көлгәр тетклһн болн кергтә нань чигн тоотар зуульчлачнрт дөң боллһн эн халхар көдлҗәдг әмтнә хамгин һол күслнь болҗана.
ХӨӨЧИН Галина

Видео