1941 җилин мөчн сарин 22 өдр мана орн-нутгин әмтнд тодлгдсн һашута өдр болв. Тер цагас авн давсн 85 җилин өөнд нерәдәд, «Дииләчнрин илгәвр. 1945-2045 үйнрин залһлдан» гидг нертәһәр төрскнч седклин керг-үүлдвр цуг орн-нутгар давулгдв.
Дән экләд, орн-нутгин саяд залу, көвүн, бу даахарн, цугтан нутган харсхар боссмн. Арднь үлдсн көгшд, күүкд улс, арвтнр дәәчнриг цуг тоотар теткхәр унтл-кевтл уга көдлҗ йовсмн. Дөрвн җил болсн аврлт уга дәәнд мана ик нутгин 27 сай күн Төрскән харсч, әмнәсн хаһцсмн. Диилвр делдсн улсин санлд нерәдҗ, цуг Әрәсәд эн өдр санлын керг-үүлдврмүд болв. Тиим керг-үүлдвр Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейд бас бүрдәгдв.

Әрәсән улсин ниицлтин җилд нерәдгдсн керг-үүлдврмүд таңһчин район болһнд давулгдҗ, хальмг һазрт олн келн-улс ниитә бәәхиг герчлҗәнә. Шидр Хальмг Таңһчин күүкд улсин олна ниицәнә седвәрәр болсн «Ниицлтд мана күчн» гидг наадмд Городовиковск, Баһ Дөрвдә, Октябрьск, Сарпан, Көтчнрә болн Целинн райодын элчнр орлцад, олн келн-улсин сойлла таньлдулв. Садовое селәнә сойлын Герт болсн керг-үүлдврт хальмг, орс, корей, түрг болн нань чигн талдан келн-улсин хувцта өмссн улсиг үзҗ болхмн билә.

Цаһан Амнд соньн соңсхвр белдв.
«Горизонт приключений» гидг соңсхвриг әмтн даңгин соньмсч хәләнә. Тиигәд энүг белддг баг шидр Хальмгт ирсмн. Эдн дарани соңсхврт орх тоотыг Цаһан Амн селәнд цокч авв.

1941 җилин мөчн сарин 22-т өрүн дөрвн часла фашистнр генткн Советин Союзин меҗә һатцад, дән эклсиг олн-әмтн медв. Найн тавн җил хооран эн өдр нертә диктор Юрий Левитан Цугсоюзин радиоһар Германя орн-нутг Советин Союз тал дәврәд орсна тускар олнд зәңглсн билә. Тиигхд мана орн-нутгин тууҗд хамгин әәмшгтә, догшн дән эклсн болдг. Тер цагас авн дигтә 85 җил давв.

Малчнрин төлә зуни кем дааврта болн чинртә болдг, тер юңгад гихлә хаврин цагт сән төл авад, малын то икдүләд, хөн сарин чилгчәр болхла хөөдән кирһлһнә дарани кем эклнә. Мана таңһч орн-нутгт торһн ноос кеҗ һарһдг зурһан региона тоод орна.

Шидр Элстд эрүл-менд харлһна көдләчин Өдрт нерәдсн байрин хург болв. Хальмг Таңһчин Толһачин һардврин ахлач Кирилл Попов, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов, таңһчин залврин Ахлачин негдгч дарук Цернә Эрднь эрүл-менд харлһна көдләчнриг йөрәһәд, кеҗ-күцәҗәдг керг-үүлдвринь үнлҗ темдглв.

Зуни цаг ирәд, сурһулин кем төгсхлә күүкд гертән эс гиҗ элгн-садн талан одад, һолын эс гиҗ нам теңгсин көвәд амрна. Кесгнь таңһчин бичкдүдин болн арвтнрин лагерьмүдт амрад, эрүл-мендән батрулҗ сергмҗтәһәр цаган давулна.

Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейин һәәхүлмүд талдан һазрт болҗахнь йирин йовдл болв. Иим һәәхүлмүдин дөңгәр музейин көдләчнр Хальмгин, хальмгудын тууҗин болн сойлын тускар талдан келн-улст медүлнә. Казахстан Республикин Атырау балһснд мөчн сарин 18-әс авн 20 күртл «Нүүдл улсин делкә» гиҗ нерәдгдсн Хальмг музейин дарани һәәхүл давв.

Урҗ өдр Элстд Әрәсән Президентин һардврин, Өмн үзгин дуһргин ведомствсин, Хальмгин һардврин, зөв-йос харлһна бүрдәцсин элчнрин, шинҗләчнрин болн талдан мергҗлтнрин орлцлһтаһар 2036 җил күртл келн-улсин политикин халхар күцәгдх көтлврин тускар өргн сүүр болв.
Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату сүүриг секәд, 417 җил хооран хальмг улс Әрәсән ханьд орад, тер цагас авн орн-нутгт бәәдг олн келн-улсин элчнрлә хамдан ниитәһәр бәәхиг темдглв.

П.Жемчуевин нертә таңһчин эмнлһнд эрүл-менд харлһна көдләчин Өдр угтҗ байрин хург болв. Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) депутат Цекрә Зулта, таңһчин эрүл-менд харлһна министрин селвгч, таңһчин эмчнрин олна ниицәнә ахлач Батыра Зинаида, таңһчин эрүл-менд харлһна министерствин олна хүүвин ахлач Балтыра Александр, таңһчин эрүл-менд харлһна көдләчнрин профсоюзин ахлач Манжикә Евгения эмнлһнә көдләчнриг сән Өдрлә йөрәһәд, олн җилдән үнн-чик седклтәһәр көдлҗәдг мергҗлтнрт ачлврмуд бәрүлҗ өгв.