Тыван Кызыл хотл балһснд болсн шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән ик хург бүрдәмҗин сән таалд давв. Чинртә эн йовдл улсин сойлын болн шаҗна хоорндк залһлдана үүдәгч күчинь дәкн нег медүлв.

Эн долан хонгт Тыва Республикин Кызыл хотл балһснд шар шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән IV ик хургин гиичнр цуглрв. Бурхн Багшин номд шүтдг делкән элчнр нааран ирсн болдг.
Ноха сарин 17-д ик хург көдлмшән эклв. Шар шаҗна делкән үүлдәчнр, номтнр, һардачнр бүрдәгдсн олн зүсн харһлтст, «төгрг ширән» сүүрмүдт орлцад нөкцлт болн иньгллт батруллһна төрмүдәр күүндвр болв.
Хальмгин Толһач Хаска Батун һардврт мана таңһчин делегац терүнд бас орлцснь темдгтә гиҗ келх кергтә. Хургин түрүн өдрмүдтнь ахнр-дүүнр болҗадг Хальмг Таңһчин, Тыван болн Бурятин Толһачнр (зургт) харһад, шар шаҗна сурһалин, номин, сойлын, зуульчллһна болн талдан халхар нөкцлтән цааранднь делгрүлхәр күүндв.

Тыван Кызыл балһснд шар шаҗна нарт-делкән IV ик хургин йовудт ахнр-дүүнр болҗадг Хальмг Таңһчин, Тыван болн Бурятин сойлын үүлдәчнр «Өлчей» көгҗмин наадмд орлцад, билг-эрдмән үзүлв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун седвәрәр һурвн җил хооран бүрдәгдсн «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдвр сән авъяст тохрад, җилд хойр дәкҗ давулгддг болв. Эн хаврар эмчнр таңһчин райодар йовад, хол селәдт бәәдг әмтнд дөң-нөкд болсн билә. Шидр эн керг-үүлдврин дарани девсң Целинн районд эклв. Эмчнр Троицкое болн Найнтахн селәдт одв.

Тыван хотл балһснд шар шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән IV хург ноха сарин 17-д эклв. Бурхн Багшин номин делгрлтин өдгә цагин бачм төрмүдәр, шаҗна сойлын тускар күүндвр болҗана.
Ик чинртә эн хургин бүрдәһәчнр болҗахнь шар шаҗнд шүтдг улсин Әрәсән ниицән, Бурятин, Хальмг Таңһчин болн Тыван залвр, шар шаҗна сурһуль-эрдм бүрдәлһнд болн номин шинҗллт келһнд дөң болдг Саң мөн.

Элст балһсна һардврин толһач Лиҗикә Алдр, энүнә дарук Хаска Сергей болн Хальмг епархин сегләтр Алексий Грищенко Элстин чонҗин ясвриг бүрткҗ хәләв. Тодлхас, эн ясвр 80 җил хооран Элстин чонҗд мөргүлин йовудт Иисус бурхн бууҗ ирснә ончта йовдлын өөнин керг-үүлдврмүдин йовудт давулгдҗана.
Лиҗикә Алдрин келсәр, Элстин чонҗд Иисус бурхн бууҗ ирснә ончта өөн һаха сард темдглгдхмн, тегәд энүнд белдҗ ирлцңгү ясвр күцәгдҗәнә. Хальмг епархин ханьд ордг цуг бәәрн бас ясгдҗана. Гермүдин һазак эрсмүдинь ширдҗәнә, тер мет хашаднь хату девскр сольгдҗана. Көдлмш цаг-болзгтан күцәгдәд, намр эклтл төгсх зөвтә, гиҗ Алдр Васильевич зәңглв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун зәрлгәс иштә Нахошкинә Мингиян таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министрин үүлд батлгдв. Мингиян Владимирович Яшкулин района Хар Толһа селәнд 1980 җилд һарсмн.

Ноха сарин 14-д Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун зәрлгәс иштә Хальмгин эрүл-менд харлһна министрин үүлиг Мушаран Арслң даадг болв. Тер өдр таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән шин һардачиг министерствин көдләчнрлә таньлдулв.

Ноха сарин 17-ас авн 20 күртл Тыва Республикд шар-шаҗна нарт-делкән IV ик хург болхмн. Нер һарсн «Бамб цецг» ансамбль ик хург секлһнә байрт орлцад, терүнә йовудт болх керг-үүлдврмүдин йовудт билг-эрдмән үзүлхмн. Шидр ансамблин һардач Катан Савр таңһчин седкүлчнрлә харһад, эн туст тодрхаһар келҗ өгв.

Цергә шишлң керг-үүлдвр давҗадг һазрт даалһвран күцәҗәдг «Малик» дуудврта нег һазра дәәчд Делгә Эрднин медаль зүүлһгдв.