Шидр Ик Буурла района Зунда Толһа селәнд «Чограйский» эдл-ахун 50 җилин өөнд нерәдгдсн байрин хург болв. Селәнә бәәрн әмтн, күндтә гиичнр байрин керг-үүлдврт орлцад, селәнә эдл-ахун тууҗ тодлад, олн җилдән үнн-чик седклтәһәр көдлҗ йовсн улсин ач-тусинь темдглв.
Селәнә эдл-аху 1976 җилд «Кевюдовский» совхозин 2-ч болн 4-ч фермсин улд бүрдәгдсн болдг. Эдл-аху хөд асрлһна халхар күцәмҗтәһәр көдлҗ йовсмн. Совхозин улд Зунда Толһа селән тогтагдсмн.

Эн өдрмүдт Әрәсән эрүл-менд харлһна йилһән сән көдләч, байн дамшлтта болн өөдән мергҗлттә нейрохирург Алексей Ермолаев 70 насна өөнән темдглҗәнә. Казахстанд һарсн Алексей Михайлович Әәдрхнд ик сурһуль төгсәснә хөөн 1979 җилд Хальмг Таңһчд күч-көлснә хаалһан экләд, тәвн шаху җилдән энд көдлҗ йовна. Эн җилмүдин эргцд эн кедү күүнә әм аврҗ, баһ наста эмчнрт дөң-нөкд болҗ, ик ач-тусан күргсн болх гинәт.

Элстин политехникин колледжд хөрн дөрвн җилдән химийин болн биологийин багшар Асархинә Елена (зургт) көдләд, арвтнрт бат медрл өгчәнә. Әрәсән «Эрдмчнр» гидг төсв күцәлһнә йовудт дарук җилд эднә колледжд 100 һар сай арслң өггдхмн, хамгин түрүнд терүг тосхачнрин эрдм дасчадг арвтнрин сурһульд һарһхмн, яһад гихлә туслң тиим көтлврин делгрлтд тер мөңгн өггдҗәнә. Тиим дөң мана таңһчин СПО-н бүрдәцд түрүн болҗ йилһгдҗәнә, таңһчин һардврин орлцлһтаһар эн керг бүтв гиҗ онц заах кергтә. Тегәд тосхачнриг белддг цуг лабораторьмуд шинрүлгдх, тер тоод химийин болн биологийин, талдан чигн кичәлин хорасин төлә шин кергсл хулдҗ авгдхнь лавта.

Хальмг улс дуулдг авъяста. Дууна һазрт дуулсн дунь делсәд, холд соңсгдад йовдг. Ямаран чигн байр, зовлң учрхла, чееҗәснь заядар көгҗмин айс һооҗад, теегән бүтәнә. Эк болсн буурл тег үрдиннь дуд бийдән шиңгәһәд авчкна! Эннь күүнә седкл сергәҗ, урмд өгнә, теңгрт байрар солңтрна. Бурхнд хүврсн мана ээҗ- аавнр маднд әдсән өгнә.

Басңга Баатрин нертә Келн-улсин театр Удмуртьд гастрольд йовад ирв. Эн гастрольмуд һаха сарин 25–ас авн 27 күртл болв. Хальмг театрин артистнриг Удмуртин Келн-улсин театр бүләнәр тосч авв.
Басңга Баатрин нертә театр энд һурвн наад үзүлв. Удмуртин Келн-улсин театрин тәәз деер һурвн хонгт хальмг улсин бәәдл-җирһл болн тууҗ үзүлгдснь бәәрн хәләһәчнрт таасгдв. Тиигәд театрмудын үүлдврин дөңгәр әмтн нег-негнәннь билг-эрдмлә таньлдҗана. Хальмг театр «Араш» болн «Экин туск частр» гидг наадд, тер мет «Күүнә үрн» гидг шог наад үзүлв.

Элст балһсна 8-ч тойгта дунд сурһуль Очра Номтын нер зүүнә. Эн сурһуль 1963 җилд эклҗ үүлдсмн.

Одахн Липецк балһснд «Төрскн келнә болн утх-зокъялын йилһән сән багш» гидг V Цугәрәсән марһан болсмн. Эн җил Әрәсән келн-улсин ниицлтин җил гиҗ зарлгдла, тер йовдлла ончта эн керг-үүлдвр дигтәһәр ирлцв. Мана орн-нутгин кесг кел болн сойл улм сәәнәр медҗ авхин төлә олзлдг хамгин шин дамшлтан багшнр болн садмудын сурһмҗлачнр үзүлв. Төрскн кел даслһна шин эв-арһ эдн үүдәнә, тегәд эднә медрл кесг олн улсин кел хадһллһна болн өргҗүллһнә уурхан саң болҗ олн-әмтнд тусан күргҗ орн-нутгин чинртә керг күцәлһнд дөң болҗана.

Хальмгин баһчуд билг-эрдмәрн нер һарч йовдг зәңг мадниг даңгин байрлулна. Шидр Японяс сән зәңг ирв. Мана хальмг артистк Киштән Амулң ик тоомсрта киномөрән лауреат болснь цуг мадниг байрин седкләр дүүргв.
Японя Тотиги балһснд болсн нарт-делкән кинонаадмд күүкд улсин иткмҗтә дүр бүрдәсндән Амулң мөрәһәр ачлгдсмн. «Заян» гидг нертә ахр кемҗәтә фильмд хальмг күүкнә тогтасн дүр тиим өөдән үнллһ олсмн.

Шидр таңһчин Толһач Хаска Бату греко-римск бөк бәрлдәнә Олимпийск чемпиона нер тавн дәкҗ зүүсн нертә бөк Михаил Лопесла таньлдсна тускар зәңглв.
- Михаилын күцәмҗ энтн өвәрц болн дәкҗ учршго йовдл гиҗ тоолҗанав. Түрүн Олимпиадт эн шүүгдәд, хөөннь тавн Олимпиадын йовудт диилвр бәрәд, тууҗд орв. Мана харһлтд Хальмгин тускар келҗ өгәд, таңһчд гиичд ирх үрвр кевүв. Нертә бөкин күцәмҗин тууҗ мана уйн наста спортсменмүдт зөвтә үлгүр болтха, - гиҗ Бату Сергеевич келв.

Одахн Кемеровск мүҗд «Шахтермудын туурмҗ» гидг марһана йовудт сул бөк бәрлдәнә Әрәсән марһан болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату терүнә секлһнд орлцад, Әрәсән улсин ниицлтин җилд иим чинртә марһан бүрдәгдсиг өөдәнәр үнләд, спорт чидлтә, дааврта болн өмәрән зүткдг улсиг өскхд туслна гив.