Мөчн сарин 16-д Әрәсән Президент Владимир Путин шишлң зәрлгәр эн җил Орн-нутгин Хүүвд болх суңһврин өдр батлсн билә. Мана таңһчд ирлцңгү керг-үүлдвр эклҗәхинь темдглхмн. Эн туст дааврта улс ухан-тоолврарн хувалцв.

Сурһуль-эрдмин төрмүдт нерәдсн Энткгин-Әрәсән хургт Хальмг ик сурһулин делегац орлцҗ эн салврин хәрлцәһән батрулв. Әрәсән нертә вузмуд эн харһлтд орлцв, тер тоод РУДН, ВШЭ, Санкт-Петербургин, Хазна болн нань чигн балһсдын, тер мет эмнлһнә ик сурһульмуд олн зүсн көтлврин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Хургин йовудт Нью Дели болн Калькутта балһсдын талвңгудт сурһуль-эрдмин һәәхүл секгдв. Терүнд ут турштан Энткгин күсдундур миңһн һар сурһульч орлцҗ Әрәсән вузмудын номин-шинҗллтин болн сурһулин көдлмшлә таньлдв.

Найдгч җилмүдт мана таңһчин экономик өсәд-өргҗәд делгрәд йовла. Минь тиигхд 1981 җилд Хальмг ик сурһулин экономикин дацңгиг төгсәсн оютнр (зургт) хату цаасан авад, райодын эдл-ахуст күч-көлснә хаалһан эклв. Тавн җилин туршарт хамдан сурһуль сурчасн цагтан эдн сән нәәҗнр болад, кен-негндән дөң-нөкд болҗ үүрлсмн. Ик сурһулян төгсәснә хөөн чигн эдн дару -дарунь харһҗ, бат залһлда бәрҗ нег-негән мартлго йовна. Оютн бәәсн цаган эдн бүләнәр тодлна. «Хальмг ик сурһулян төгсәснә хөөн селәнә эдл-ахуд арвн җилдән көдлләв. Тер тоод тавн җилдән Үстин района «Раздольный» совхозд көдләд, энд түрүн дамшлтан хоршалав. Хөөннь Лаганя района «Красинский» совхозд ах экономистин үүлд батлгдлав. Энд заһс аңндг эдл-аху, темс, зер-земш урһадг багмуд, үснә ферм, бод-мал өскдг талвң көдлҗәсмн. Хальмг ик сурһульд сурсн цагтан бидн Үстин болн Ик Буурла райодын эдл-ахуст төл авлһна кемд нөкд болҗалавидн. Таңһчин һоллгч вузин багшнр маднд бат медрл өгв, бидн цугтан дассн эрдмәрн көдләд, эдл-ахус чигн һардҗ нүүрләчнрин тоод йовлавидн»,- гиҗ ачта ветеран Чимдә Владимир баһ цаган тодлҗ келнә.

Улсин үүдәлтин таңһчин Герт (РДНТ) җаңһрчнрин сурһуль көдлмшән эклв. Эн бүрдәцд көдлҗәдг мергҗлт Тербатан Очр иим сурһуль секлһнә седвәриг таңһчин сойлын болн зуульчллһна министерств дөңнсмн. Җил хооран «Сумеру» гидг олна бүрдәц министерствин дөңгәр таңһчин зурһан районд «Җаңһриг» олнд дуулҗ өглһнә асхд бүрдәсн билә, тер көдлмшт Тербатан Очр орлцҗ йовла.

«Негдсн Әрәсә» парть седвәртә, олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцдг баһчудын төлә «ПолитЗавод» гидг сурһулин төсв күцәҗәнә. Терүнд орлцачнр иргчдән партин, муниципальн болн шаңһа йосна бүрдәцст көдлхмн гиҗ зуралгдҗана, тегәд эн төсв теднә мергҗлт өөдлүллһнд болн дамшлт хоршалһнд туслх зөвтә.

Одахн Сербия орн-нутгтла нөкцлтҗәдг балһсдын орлцлһтаһар нарт-делкән хург болв. Хальмг Таңһчин делегац терүнд бас орлцв.
Сербийин Ниш балһснд Константин хаана болн энүнә Елена хатна әрүн сән өдрлә ирлцҗ эн хург-наадм бүрдәгдв. Соньн көтлвр күцәлһнә йовудт «Нарт-делкән нөкцлт болн зуульчллһна халхар балһсдын хамцу төсвсин делгрлт» төрәр болсн сүүрт мана таңһчин делегац орлцв. Делегациг һардҗ йовсн Элстин һардврин толһачин дарук Довгопола Дмитрий мана хотл балһснд зуульчллһ делгрүллһнә халхар күцәгдҗәдг төсвсин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Ниш балһсна зуульчллһна департаментин һардач Горан Милославлевичиг мана төсвс зөвәр соньмсулв, хальмг үүрмүдлә дамшлтарн хувалцхар бәәхән медүлв. Тер мет хургин йовудт талдан кесг балһсдын һардврла харһад, Хальмг Таңһчла нөкцлт делгрүллһнә тускар бас күүндвр болв.

Шидр Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов болн таңһчин Олна палатын ахлач Мучан Батыр Көтчнрт бәәдг медәт Мөңкән Сергейиг «Салдсин эцк» гидг медаляр ачлв.

Ханты-Мансийск балһснд бәәдг хальмгуд Үрс Сар ашлад мөргүлд орлцв. 2013 җилд энд Шовкана Дмитрийин седвәрәр Бодь Суврһн босхгдсн билә. Ода эн Бодь суврһин эргндк һазринь ахулад, цевр-цер бәәдл тогтана.

«Дари добро» гидг Хальмг буйнч седклин олна саң олн җилин эргцд баһ тетквртә, олн үртә, гемтә-шалтгта бичкдүдиг асрҗадг өрк-бүлмүдт дөң-нөкд болҗана. Эднә седвәрәр давулгддг буйнч седклин кергүд сән авъяст тохрв гиҗ келҗ болҗана. Нидн эдн таңһчин район болһнд одад, олн үртә болн баһ тетквртә өрк-бүлмүдт хувц-хунр, һосн-башмг, наадһас өңгәр түгәҗ өгсн билә. Шидр эн саңгин болн «Справедливая Россия» партин таңһчд үүлддг әңгин седвәрәр иим керг-үүлдвр Аршан поселкд давв.

«Төрскән харсачнр» шаңһа саңгин әңг мана таңһчд секгдәд, һурвн җилин өөнән темдглв. Шидр өөнин байрин концерт болв. Цергә шишлң керг-үүлдврин ветеранмудын болн эндр даалһвран күцәҗәдг дәәчнрин өрк-бүлмүдин гешүд терүнд орлцв. Тер мет регионмуд хоорндк II параспартакиадт гиичнрин багмуд орлцснь темдгтә болв.