Энткгин сойлын Өдрмүд - Хальмгт

Сегодня, 13:08 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Нарт-делкән залһлданд, хойр орн-нутгин сойлын нөкцлтд ик чинр зүүсн йовдл Хальмг Таңһчд болв. Таңһчин хотл балһсна Диилврин талвң Энткгин көгҗмәр дүүрәд бәәв. Элстихн болн балһсна гиичнр хол һазрин сойлла таньлдад, билг-эрдминь һәәхәд, хот-хооласнь амсад, олн зүсн өлг-эд хулдҗ авчасмн. Кесгнь Энткгин ду-биид авлгдад, зурган цокулад, сергмҗтәһәр амрв. Хойр келн-улсин нәр тиигәд шуугад-ниргәд цугтад байр үүдәв, гиҗ келх кергтә.
Энткгин сойлын Өдрмүд хөн сарин 10-д өргмҗтә бәәдлд секгдв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән, Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак, Энткгин халхас - сойлын залһлдаһар үүлддг Энткгин хүүвин һардач аһ К. Нандини Сингла болн күндтә нань чигн гиичнр иньгллтин байрин керг-үүлдврт орлцв.
Түрүләд Энткгин авъяс болсн йосрхл күцәгдв. Тоста шамд һал оруллһна заңшал харңһуг тараҗ, герл асч үнн-чик седклин керг эрк биш диилдг темдг болҗ эн авъясиг Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату күцәв. Әрүн эн авъяс күцәлһнд Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак болн аһ Нандини Сингла бас орлцсинь заахмн.
Энткгин болн Хальмгин келн-улсиг залһсн оюни болн сойлын иньгллтин темдг болҗ эн авъяс күцәгдв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату йөрәлин үг келҗ байриг секв. «Хальмгт эндр цугнь евәлтә болҗана. Күсл кеҗ йовсн тоот күцәгдҗәнә. Цөөкн сара хонг урдас бидн аһ Нандинилә харһад, Хальмгт Энткгин сойлын Өдрмүд бүрдәхин тускар күүндсн биләвидн. Ода эн Өдрмүд байрин бәәдлд эклҗәнә. Мана һазра улс чигн, гиичнр чигн эн керг-үүлдврт ик оньган өгчәхнь намаг байрлулҗана. Мана орн-нутгуд хоорнд, Әрәсән болн Энткгин хоорндк залһлдан сән йовудтаһар делгрҗәнә. Энүгинь цугтан меднә. Әрәсән Президент Владимир Владимирович Путин болн Энткгин премьер-министр Нарендра Моди энүгинь бас темдглнә. Эн хәрлцән сән кевәр делгрҗәхнь маднд цугтад туста болҗана. Эндр эн йовдлла ирлцүлҗ, мана һазра улсиг, ирсн гиичнриг Алдр Диилврин байрла дәкн нег йөрәхәр бәәнәв. Эн байр мана хойр орн-нутгин әмтиг хамцулҗана. Энткгин әмтн чигн Алдр Диилвр делдхд ач-тусан күргсмн. Хальмгт давсн җилин хулһн сард Бурхн Багшин әрүн тоот түрүн болҗ авч ирсн евәлтә йовдл бүрдәсн Энткгин һардврт болн эн һазра әмтнд бидн дәкн нег ханлтан медүлҗәнәвидн. Эн әрүн белг маднд евәлтә болв. Мана ханлтд кемҗән уга. Хальмг һазрт цуг сән тоот ирҗәхд, бәәдл-җирһл цуг халхарн делгрҗәхд иткх седкл тер әрүн йовдл учрасмн. Тегәд бидн холас гиичнр ирснд ик байрта бәәнәвидн. Энткгин сойлын Өдрмүдлә дүрслгч эрдмлә таньлдҗ болхмн. Мана улсин седкл-ухань өөрхн болҗана. Энүнә тускар аһ Нандинилә күүндләвидн. Мана келн-улсин харһлтд урмдулгч күчн бәәхнь темдгтә. Иим бат улд цуг халхин делгрлт күцәҗ болхмн», - гиҗ өргмҗтәһәр таңһчин Толһач келв. Хальмгин нерн деерәс Бату Сергеевич аһ Нандинид мана һазрин кеерүл болҗадг ке-сәәхн бамб цецгүд тодлгдсн зург белглв.
Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак күндтә гиичнриг йөрәһәд, Энткгин сойлын Өдрмүд Хальмгт эклҗәдг байрт орлцсндан байрта бәәхән медүлҗ келв: «Мана хойр келн-улсиг олн тоот залһҗана. Тууҗин халхас авад хәләхлә, Зүн Һара хаана алвт бәәсн цагас авн мана өвкнр-өөрднр Бурхн Багшин номиг меддг бәәсмн. Тер хол цагт тедн бурхн-шаҗнд иткҗ йовсн болдг, тер цагт өөрднр Энткгин сойлла таньлдсн чигн болҗана. Күмн-әмтнә делгрлтд ач-тусан күргсн, шаҗна ул тәвсн Күңкл ухатл Сиддхартха Гаутама Энткгин нутгт һарсн болдг. Мана өвкнрин цагас авн хальмгуд Бурхн Багшин номар һардвр кеҗ бәәсмн, эн номин евәлд хальмгуд бәәнә. Давсн җилд Хальмг Таңһчин Толһачин, таңһчин залврин болн Энткгин һардврин нилчәр дәкн нег евәлтә йовдл учрв. Бурхн Багшин Алтн сүмд Бурхн Багшин әрүн тоот авч ирҗ үзүлгдв. Кесг миңһн әмтн терүнд зальврх таал учрла. Цуг маднд ик әрүн Үрс Сарин байрин өмн иим йовдл учрҗахнь бас ик чинртә. Элснәс Бурхн Багшин дүриг кевлҗ келһн бас евәлтә болҗана. Мандлмуд мет элснәс кегдҗәхнь учрта. Күүнә җирһлд мөнк юмн уга, бәәсән олзлад бәәх кергтә гиҗ тернь иткүлҗәнә. Һарсн юмн цагнь ирхлә уга болдгинь Бурхн Багш тиигҗ медүлҗәнә. Эннь цуг делкән зокал болдг биший».
Күндтә аһ Нандини Сингла келсн йөрәлин үгиг цуглрсн улс альхан ташҗ тосв. «Әрәсәд, тер дотр Хальмгт, би түрүн болҗ ирҗәнәв. Хальмгин сәәхн һазр, әмтнә гиичлүлгч седкл нанд йир икәр таасгдв, - гиҗ аһ Нандини келв. - Сойлын халхар бидн кезәнәс авн таньл улс болҗанавидн. Давсн җилд тана таңһчд Бурхн Багшин әрүн тоот авч ирҗ үзүлгдсн йовдл терүгинь медүлҗәнә. Эврәннь үгдән мана хойр нутгин залһлдан тууҗин хол цагас авн эклснә тускар келсн Хальмгин Шаҗн Ламд ханлтан медүлҗәнәв. Хальмг болн Наландан ик сурһульмудын хоорнд залһлдан тогтҗана. Сойлын залһлда делгрүллһнә әңгин халхар Энткгт сурһуль сурх таал талдан һазрин баһчудт бас бәәхин тускар аһ Нандини келв. Җил болһн талдан һазрин оютнриг урмдулхин төлә мөңгн йилһгднә. Ниигмин сүлҗәнд эн туст тодрхаһар зәңглгднә. Тана ик сурһульд Энткгин тиңкм секәд, медрлин олн халхар мана номтнр болн багшнр нааран ирҗ зааҗахмн. Мана залһлдаг цааранднь делгрүлхин төлә нань чигн эв-арһ олҗ болхмн». Күндтә аһ Нандини эн сойлын Өдрмүд бүрдәсн Хальмг Таңһчин Толһачд, таңһчин залврт, Әрәсәд Энткгин элчллтд, Джавахарлал Нерун нертә төвд, Хазнд үүлддг Энткгин элчллтд ханлтан медүлв.
Энткгин сойлын байрт орлцхар ирсн әмтн гиичнрин билг-эрдмлә таньлдв. Кинон дөңгәр Энткгин ду-би үзҗ йовсн улст Одиша, Пенджаб, Гуджарат штатмудын эрдмлә таньлдх, көгҗминь соңсх таал учрв. Өвәрц соньн би, эврә айлһта дуд, седкл уйдад бәәдг еңсг айсмуд байн тууҗта нутгин сойлла өөрхнәр таньлдхд Хальмг Таңһчин әмтнд туста болв.
ХӨӨЧИН Галина

Видео