Талтахн – тавн зун өрк

Сегодня, 13:10 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Ямр чигн балһсн, селән чигн эврә байн тууҗта болдг. Октябрьск района Цаһан Нур селән тиим селәдин негнь болна.1812 җилин Төрскнә дәәнә Баатр Талтан Мөңкән нер дуудулҗадг талтахн ик-бичкн уга цуһар хальмг келән, тууҗан, авг-бәрцән сәәнәр меднә. Одахн тиигәрән одад, селәнә муниципальн толһачла болн бәәрн улсла харһх саам учрв.
Ээнән Галина 2018 җиләс авн Цаһан Нур селәнә толһачар экләд көдлв. Эн җилмүдин туршарт нег һазра улслаһан хамдан төрскн һазран делгрүллһнд тәвцән орулҗана, гиҗ келх кергтә. Өдгә цагт селәнә һазрт бәәдг болн көдлдг улсин тонь ик биш болдгнь цуһар меднә. Баһчуд дунд сурһулян төгсәһәд, орн-нутгин балһсдар йовҗ, ик сурһуль төгсәҗ, нурһлҗдан тенд үлдәд көдлнә. Бичкн селәдт альд көдлхм гисн сурвр даңгин үүднә. Мал өсклһнә халхар болн дунд сурһуль бәәхлә тенд көдлҗ болна. Талдан бүрдәцс тенд цөн, тегәд баһчуд ик балһсд тал темцнә. Зуг Цаһан Нуурин тускар келхлә тенд тогтсн бәәдл оңдан гиҗ темдглх кергтә.
Намаг селәнә муниципальн бүрдәцин толһач Ээнән Галина тосв. Галина Андреевнала соньн күүндвр болв. Өдгә цагт селәнд 832 күн бәәршлнә. Дунд сурһульд 69 көвүн-күүкн сурна, бичкдүдин садт болхла 30 бичкн орна. Советин Союзин Баатр Санҗра Николайин нертә дунд сурһульд сән медрл болн сурһмҗ дорас өсч йовдг үйнрт 18 багш өгнә. Багшнрар нурһлҗдан Цаһан Нуурт өсч-боссн улс көдлнә, терүнәс нань багшлҗ йовдг селәнә берәчүдин тонь бас баһ биш. Нидн дунд сурһульд бат ясвр күцәгдәд, арвтнрин төлә сән таал тогтадсн болдг.
Галина Андреевнан келсәр, Элстд болн орн-нутгин талдан балһсдт бәәдг нег һазра улс төрскн селәндән даңгин нөкд болад, дөң-тусан күргнә. 2019 җилд Шурңһа Константинә, Батан Владимирин, Берикә Чиңһсин нилчәр Цаһан нур усар дүүрәд, тенд заһсн орв, хорд шовун нисч ирдг болв. Тер мет селәнә болн нег һазра улсин дөң-тусар Цаһан Нуурт Таши Гоманг хурл босхгдад, 2019 җилд байрин бәәдлд секгдв.
Хойр җил хооран селәнә сойлын Герт бат ясвр бас күцәгдв. Эндр тенд селәнә ончта болн байрин керг-үүлдврмүд давулгдна. Цаһан нуура бер Боджан Сонайым сойлын Гериг һардна. Сонайым Казубековна көдлмшән чадмгар бүрдәҗ чадв. Энүнә һардврт селәнд болдг керг-үүлдврмүд нег һазра улсин шунмһа орлцлһтаһар соньнар давна.
Тер мет сойлын Герин ул деер Бембетә Надежда бичкдүдиг домбр цокдг дасхна. Көвүд-күүкд нааран ирәд, хальмг айсмуд болн дуд дасад, селәнә байр-нәр болһнд орлцад, билг-эрдмәрн байрлулна. Терүнәс нань долан хонгт кесг дәкҗ баһ наста бөкнр бас тиигәрән ирәд, Дорҗин Алтына һардврт дамшна. Цаһануура көвүд-күүкд билгин болн спортын таңһчин болн района олн зүсн марһаст даңгин орлцад ончрна.
Темдглхд, цаһануура седвәртә күүкд улс ясгдсн дулан бәәрнд цуглрад, цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг нег һазра дәәчнрт дулан хувц, ор-дер уяд, өөмс өлгәд, гөлм гүрәд йовулна.
Дәкәд сойлын Герт селәнә дегтрин саң көдлнә. СМО-н толһач Ээнән Галинан келсәр, мана таңһчин селәдт өдгә цагин некврлә ирлцҗәдг дегтрин саңгуд секгдҗәнә. Эн җилин йовудт ирлцңгү көтлврт орлцхар бәрмт цаасан белдҗәнә. Тер юңгад гихлә селәнәхн ик-бичкн уга дегтрин саңд ирнә, соньн дегтрмүд авч умшна. Эндр дегтрмүд умшдг улсин, нег үлү баһчудын то баһ гиҗ келх кергтә. Дорас өсч йовдг баһчуд нурһлҗдан кергтә зәңгсиг ниигмин сүлҗәнд олҗ авдгнь нуувч биш, тегәд тиим бәәдл тогтснь эрк биш байрлулх зөвтә.
Дегтрин саңгин көдләч Дорҗин Еленан келсәр, сойлын Герин һардач Боджан Сонайымла хамдан эдн олн зүсн нәр-наад, соньн харһлт, һәәхүл болн лекц бүрдәнә. Җил болһн байрин болн ончта өөнмүдин зура тогтаһад, давулгдх керг-үүлдврмүдән батлна. Эндр дегтрин саңгин то һурвн миңһн шаху дегтр тогтана. Сүл цагт сурһульчнр хальмг бичәчнрин үүдәврмүдәр соньмсдгнь темдгтә гиҗ келх кергтә.
Сүл җилмүдт Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун даалһврар райодын селәдт түүмр унтрадг әңгүд секгдв. Тер мет 2023 җилин мөрн сард Цаһан Нуурт ирлцңгү әңг секгдәд, көдлмшч шин 11 орм бүрдәгдв. Тедн дунд 5 җолач, түүмр унтрадг 5 көдләч болн әңгин һардач мөн. Түүмр унтрадг 6-ч әңгин медлд Цаһан Нур, Иҗл, Хошуд, Босхач, Чарлакта болн Өвдг селәд орна. Тенд 2,5 миңһн һар күн бәәршлнә. Әңгин көдләч Даван Николайин келсәр, энд көдлдг көвүд ниитәһәр үүлдәд, кергән даавртаһар күцәнә. Урднь селәнә котельнь бәәсн бәәриг көвүд ясад, ахулад, сән таал тогтаһад, көдлмшч орман кев. Түүмр учрхла Октябрьск района Ик Царң төв селәнәс эднд җиңнүләд докья өгнә. Тер дарунь гилтә шишлң хувцан өмсәд, кергтә хайгар һарад йовцхана. Эндр эднә эдлврт сарул бәәрн болн түүмр унтрадг шишлң машин бәәнә. Намрин-үвлин цагт түүмр хая-хая учрна. Зуни һаң халунд болхла теегәр энд-тенд өвсн шатад, түүмр учрдг йовдлмудын тонь икднә, гиҗ Николай Борисович хувалцв.
Селән һазрт эрүл-менд харлһна мергҗлтнр даңгин кергтә болна. Цаһан Нуурт селәнә эмнлһн көдлнә. Тенд Хуняла Евгения медицинск эгчәр көдлҗәнә. Төрскн селәндән өсч-босад, бәәрн дунд сурһулиг төгсәһәд, Т.Хахлынован нертә Элстин медицинск колледжд орҗ сурв. Нидн хату цаасан авад, Цаһан Нууртан ирәд, энд көдлдг болв. Энүнә келсәр, эмнлһнд зурһан күн көдлнә. Һурвн медицинск эгч, бәәр ахулдг көдләч, җолач болн эмч мөн. Өдгә цагт эмч Болдра Виктория үрән асрад амрлһнд бәәнә. Өдр болһн нег һазра улстан чинртә туслмҗ өгхәр шунна. Медәтнр чигн, эк-эцктәһән бичкдүд чигн ирнә. Цугтаднь цаг-болзгарнь кергтә тәрлһ кенә болн ирлцңгү дөң-тусан күргнә.
2022 җилд Цаһан Нуурт поштын әңг секгдв. Темдглхд, «Доступная среда» көтлвр күцәлһнә йовудт тиим әңг мана таңһчд түрүн болҗ мел эн селәнд секгдсн болдг. Галина Андреевнан цәәлһсәр, поштын әңг хаалһин өөр босхгдв, тер юңгад гихлә олн-әмтн давҗ йовдг һазрт секхәр шиидгдв. Поштд Четвергова Кермн көдлнә. Нег һазра улс нааран ирәд, пенсь авна, тер мет коммунальн туслмҗин мөңгән өгнә. Бичгүд болн посылк эндәс бас илгәҗ болна. Терүнәс нань поштд олн зүсн эд-тавр, зәрм эм хулдгдна. Долан хонгт һурв дәкҗ поштын машин ирәд, кергтә тоот авч ирнә. Одахн энд ЕСИА-н шаңһа туслмҗар теткдг болв. Күн болһн телефондан ирлцңгү көтлвр олзлад, Кермн Николаевна болхла эн туст цәәлһәд нөкд болна. Эрмдгтә улсин төлә энд цуг таал бас тогтагдв.
Ээнән Галинан темдглсәр, Цаһан Нур селәнә делгрлтд Октябрьск района муниципальн бүрдәцин толһач Увшан Басң онц оньган өгч ик тәвцән даңгин орулна. Одахн әмтнә селвәр дөңнлһнә көтлврин йовудт селәнд җөөлн девскртә бичкдүдин талвң углҗ тәвгдв, селәнә төвд бәәдг талвң хашалгдв.
Тодлхд, 2022 җилд таңһчин селәнә эдл-ахун министерств Әрәсән ирлцңгү Министерствлә «Селән һазрт гермүд тосхлһиг делгрүллһн болн терүнд сән кец-таал тогталһн» төсвин йовудт шишлң бооца батлсн билә. Эн төсв күцәлһнд шаңһас мөңгн йилһгдәд, Цаһан Нуурт көдлҗәдг «ТимАгро» кооперативин көдләчнрин төлә дөрвн гер тосхгдсн билә. Эдлврт орулгдсн дөрвн герт цуг таал тогтагдв. Тенд усн, электрокүчн, газ орулгдв, дотрк ясвр күцәгдв. Шаңһа көтлврин зокалар, тавн җил давад, селәнә эдл-ахун бүрдәцин көдләчнр герин үнәс 10 процентәр энүг хулдҗ авдг арһта болхмн. Тер мет арвн җил давсна хөөн нег процентәр хулдҗ авч чадхмн. Байрин бәәдлд гермүдин түлкүр бәрүлҗ өглһнә керг-үүлдврт таңһчин залврин элчнр орлцсн билә. Гермүдт сән ясвр кегдәд, коммуникацс орулгдв.
Эндр баһчуд төрскн селәндән ирәд, өрк-бүлән өндәлһәд, үрдән өскәд, малан асрад му бишәр бәәнә. Олн үртә өрк-бүлмүдин то өсәд йовна, тиим йовдл эрк биш ах үйин улсиг байрлулҗана.
Иим кевәр Элстәс 175 дууна һазрт бәәдг цаһанурахн селәндән торад көдлдг сән таал тогтахар шунҗана. Төрскн һазр-усан босхҗ бәәршлхд арһ бәәнә, кех-күцәх тоот ода чигн баһ биш, гиҗ СМО-н толһач Ээнән Галина товчлв.
Талтахн – тавн зун өрк
Цаһан Нуура СМО-н толһач Ээнән Галина
Талтахн – тавн зун өрк
Селәнә эмнлһнд көдлҗәдг Арала Светлана болн Хуняла Евгения
Талтахн – тавн зун өрк
ПСП-н көдләчнр: Шуркан Дмитрий, Даван Николай болн Нуура Аршан
КАРСАНА Евгения

Видео