Дииләчнрин бичгүд - иргч үйнрт

Сегодня, 17:32 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

1941 җилин мөчн сарин 22 өдр мана орн-нутгин әмтнд тодлгдсн һашута өдр болв. Тер цагас авн давсн 85 җилин өөнд нерәдәд, «Дииләчнрин илгәвр. 1945-2045 үйнрин залһлдан» гидг нертәһәр төрскнч седклин керг-үүлдвр цуг орн-нутгар давулгдв.
Дән экләд, орн-нутгин саяд залу, көвүн, бу даахарн, цугтан нутган харсхар боссмн. Арднь үлдсн көгшд, күүкд улс, арвтнр дәәчнриг цуг тоотар теткхәр унтл-кевтл уга көдлҗ йовсмн. Дөрвн җил болсн аврлт уга дәәнд мана ик нутгин 27 сай күн Төрскән харсч, әмнәсн хаһцсмн. Диилвр делдсн улсин санлд нерәдҗ, цуг Әрәсәд эн өдр санлын керг-үүлдврмүд болв. Тиим керг-үүлдвр Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейд бас бүрдәгдв.
Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеран Петр Леонтьев баһчудт болн иргч үйнрт нерәдсн видеозурциг цуглрсн улст соңсхгдв.
Диилвр делдсн баатрмудын санлд нерәдәд, уйн наста армейцнр, «Негдгчнрин җисәнд» орлцачнр, таңһчд үүлддг «Дәәч» төвин баһчуд эн керг-үүлдврт орлцв.
төрскнч седклтәһәр
Дәәнд әмнәсн хаһцсн улсин санл тевчәд, нег агчмд цугтан тагчг зогсв. Тиигәд орн-нутгин әмтн эндрк хөвтә җирһл делдсн ах үйин улст ханлтан медүлв. Дәәнә зовлңла эс харһсн нег чигн өрк-бүл орн-нутгт, таңһчд уга. Тегәд иим санлын хамцу үүлдвр әмтиг нег үлү негдүлнә.
Дииләчнрин бичгүдиг хөөтк үйнрт күргх санатаһар эн керг-үүлдвр бүрдәгдв. «Үйнрин залһлдан» гиҗ нерәдгдсн төрскнч седклин керг-үүлдвр цуглрсн улсиг нег ухан-седкләр негдүлв.
Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач, Залу-зөргин орденәр ачлгдсн Артем Михайлов санлын өдр келсн үгдән Төрскән харсгч дәәнд 40 миңһн һар күн Хальмгас орлцсна тускар тодлулв. Теднәс кесг миңһн күн орденмүдәр болн медальмүдәр ачлгдсмн. Советин Союзин Баатрин нер зүүсн улсин тооһар Хальмг Таңһч Әрәсәд хойрдгч орм эзлҗәнә. «Төрскән харслһнд залу-зөргәрн туурсн мана өвкнр болн эцкнр маднд үлгүр болх зөвтә. Эндрк санлын керг-үүлдвр бүрдәҗ, бидн теднә зөргиг үнлҗ, санлынь тевчҗәнәвидн» - гиҗ Артем Михайлов келв.
Хальмг Таңһчин Толһачин селвгч, уйн наста цергчнрин региональн штабин ахлач, цергә шишлң керг-үүлдврин ветеран Җаңган Чимид дәәнә ветеранмудын зөргтә үүлдвр болн бәәдл-җирһл баһчудт чик хаалһ олҗ авхд, Төрскндән цергллһнә йоста үлгүр болхд туслҗана. «Җирһлд учрдг күнд тоотыг дааҗ һардгиг дасад, күслән эрк биш күцәҗ үзтн, медрл авч, шунҗ үүлдхлә, диилвр эрк биш учрх», - гиҗ эн баһчудт урмд өгв.
Хальмг Таңһчин цергә комиссарин нөкд Валерий Лукьянченко, Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейин номин ах көдләч Карун Ирина, «Дәәч» төвин мергҗлт, цергә шишлң керг-үүлдврин ветеран Батра Сергей, эн төвин әңгин һардач, цергә шишлң керг-үүлдврин ветеран Мингиян Нахошкин, «Негдгчнрин җисәнә» ахлачин дарук Дорҗин Анатолий, Хальмг Таңһчин мөшклһнә комитетин ахлачин нөкд Элдән Тамара цуглрсн баһчудт нерәдсн үгдән орн-нутгтан ниитә бәәлһн, Төрскән харсхдан белн боллһн җирһлд ик чинр зүүдгиг темдглв. Дәәнә җилмүдт таңһчин әмтн ик-бичкн уга фронтын төлә кергтә тоотыг белдҗ, Әәдрхн - Кизләр хоорндк төмр хаалһин болн нань чигн тосхлтд орлцҗ, окопмуд малтҗ, цуцрлтан уга көдлҗ йовсна тускар, дәәнд зөргәрн ончрсн баатрмудын нерд сергәҗ келснь баһчудт тодлгдв.
Санлын керг-үүлдврин йовудт Дииләчнрин бичгүдтә хәәрцг музейд өггдв. Уйн наста цергчнрин зергләнд мергҗлт авсн, цергә шишлң керг-үүлдврт орлцсн өдгә цага хальмг баатр Батра Сергей хөөт үйнрт нерәдсн тер илгәвриг музейин һардачин дарук Ирина Новомлиновад бәрүлҗ өгв. 2045 җил күртл тер илгәвртә хәәрцг музейд хадһлгдхмн.
Өдгә цагин баатрмуд
Дарунь эн керг-үүлдврт орлцхар ирсн баһчуд Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайловла болн цергә шишлң керг-үүлдврин ветеран Батра Сергейлә болсн харһлтд орлцв.
Өдгә цагин баатрмуд баһчудын сурврмудт хәрү өгәд, дән эднә җирһлд ямаран нилчән күргснә тускар келҗ өгв. Дәәнә цагин фильмс хәләҗ өсснә, генерал Городовиков җирһлднь үлгүр болсна тускар Сергей Мергенович күүкд-көвүдт тодрхаһар цәәлһв.
Артем Васильевичин тодлврар болхла, йистәднь хамдан сурчасн үр көвүнә ахнь афганск дәәнд әмнәсн хаһцсна һашута зәңг ирсинь мартхш. Вячеслав Манджиев дәәлдәнд командиран харсад, әмнәсн хаһцсн йовдл тиигәд уханднь тодлгдсна тускар Михайлов келәд, хөөннь сурһулин һардач болҗ көдлҗәхдән эдн багшнрла болн үүрмүдләнь хамдан тер зөргтә көвүнә нер мөңкрүлҗ, волейболар марһа кедг болв. Эн седвәр бәәрн селәнә әмтнд таасгдад эдн марһаг җил болһн давулна. Эн марһан ода улм өргҗәд, эн селәнәс һарсн талдан баатрмудт нерәдгддг болв. Өөрк селәдин, хөөннь хоша бәәдг талдан һазрин баһчуд марһанд ирҗ орлцад, Хальмгт тиигәд баатр үрдин санл мөңкрүлдг селән бәәнә, гиҗ нер һарсмн.
«Дәәлдәнә цагт әәмшгтә болну?» - гиҗ баһчуд сурснд Сергей Мергеновичин келсәр, әәмшгтә болсн бийнь, бийән батлҗ, дәәч даалһвран күцәх кергтә болна гив. «Залу-зөрг гисн әәмшг уга йовдл гиҗ санхмн биш, зуг уралан зөрсн улс баатрмуд болна», – гиҗ Артем Васильевич немҗ келв.
Дәәлдәнә һалд орсн улсла кесн күүндвр баһчудт уха орулҗ, учрҗадг йовдлмудын учр-утхинь медҗ авхд туслхнь маһд уга. Төрскнә хөвтә җирһлин төлә күн болһна үүлдвр чинртә болдгиг эн күүндвр медүлв.
ХӨӨЧИН Галина

Видео