Өнр бүлмүд – таңһчин бахмҗ

Хальмг Таңһчд эн җиләс авн һаха сарин һурвдгч нарн өдрлә олн үртә өрк-бүлин Өдр темдглдг болхмн. Эн зунар болсн таңһчин Улсин Хуралын сессьт депутатнр Хальмгин күүкд улсин ниицәнә седвәриг дөңнәд, эн сән өдр батлв. Хальмг улс ик кезәнәс авн олн үртә бәәсмн, өрк-бүлнь өнр-өсклң, кесг үй хамдан ниитә бәәдг авъяс эндр чигн батрҗахнь темдгтә.
Мана таңһчд олн үртә өрк-бүлмүдиг дөңнлһнә туст олн зүсн керг-үүлдвр батлгдсн бәәнә. Тиигәд, эднд коммунальн туслмҗин һаруһинь даңцана, сурһульчнр халун хотар өңгәр теткгднә, сурһулин җил эклхин өмн сурһульч болһнд хувц-хунр хулдҗ авхд 5000 арслңга дем өггднә. Олн үртә өрк-бүлин бичкдүд сард нег дәкҗ музейд, театрт өңгәр одна, цаган сергмҗтәһәр давулҗ чадна. 2024 җиләс авн олн үртә өрк-бүлмүдин сурһульчнрт олна көлгәр йовхин төлә сар болһн 600 арслң өгдг болв. Кемр олн үртә өрк-бүлд үрнь дунд шишлң сурһулин бүрдәцд мөңгән өгәд сурдг болхла, теднд җилд нег дәкҗ 20 миңһн арслңгинь даңцана. 2012 җиләс авн мана таңһчд олн үртә өрк-бүлд экин сертификат өгдг болв, эн җил терүнә кемҗән 129384,42 арслң тогтав. Эн мөңгиг гер-бүүрин таал ясруллһнд, ясвр келһнд, бичкдүдин эмнлһнд болн нань чигн кергт олзлҗ болна.
Сән өдр угтҗ Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун зәрлгәс иштә тавн болн терүнәс үлү үр асрҗадг өрк-бүл нег дәкҗ өггдг демин мөңг авх болв. Тиигәд, олн үртә өрк-бүлмүд сән өдрлә 50 миңһн арслңга дем авхмн. Эн җил демин мөңгиг олн үртә 30 өрк-бүл авх, эднәс 4 өрк Элстд болн 26-нь таңһчин райодт бәәнә. Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук – таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Өлзәтин Маринан зәңглсәр, ода мана таңһчд 8,5 миңһн олн үртә өрк-бүл бәәнә, терүнд 27 миңһн үрн өсчәнә.
Олн үртә өрк-бүлмүд дунд билгтә, седвәртә, олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцдгнь олн бәәхнь бахмҗта. Җил болһн мана өрк-бүлмүд таңһчин бәәтхә, Әрәсән марһаст диилвр бәрҗ нер һарна. Тиигәд, «Җилин сән гисн өрк-бүл» гидг орн-нутгин марһанд мана элчнр җил болһн дииләчнрин тоод орна. Эн җил терүнд өнр-өсклң Талтаевихн Көтчнрә районас диилвр бәрв. Эн өдрмүдт болхла «Энтн мана өрк-бүлин авъяс» гидг Әрәсән марһан болҗана, терүнд мана таңһчас 402 өрк орлцҗана, теднә багин ханьд 1239 күн орҗана. Нидн терүнд Корниенкон өрк-бүл Элстәс дииләчнрин тоод орсмн. Маңһдур олн үртә өрк-бүлин Өдр түрүн болҗ темдглҗ, таңһчд байрин керг-үүлдврмүд бүрдәгдҗәнә. Элстд болн райодт бәәдг олн үртә эк-эцкнриг сән өдрлә йөрәх. Эндр болхла Элстин 160 җилин өөнд нерәдгдсн керг-үүлдврмүдин йовудт өркән өндәлһҗәдг баһчуд байрин таалд һар цаас кехмн, бичкдүдин тергдин марһан-хәләвр болхмн.
Одахн Әрәсән Президент Владимир Путин Санкт-Петербург балһснд нарт-делкән сойлын ик хургт орлцад, өрк-бүлмүдиг дөңнлһн ик чинртә керг болҗахиг темдглв. «Әрәсәд бичкдүдтә өрк-бүлмүдт дөң күрглһн, өрк-бүлин чинр өөдлүллһн хамгин һоллгч керг болна. Өрк-бүл болһн үйәс үйд келн-улсин сойл, авъяс хадһлҗ күргдг төләд мана иргч сән-сәәхн болх», - гиҗ орн-нутгин толһач темдглв.
ДООҖАН Наталья