Хальмг келндән хару багшнр

Багшнрин сән Өдр өөрдҗ йовна. Багшин көдлмш гиснтн дааврта болсн деерән йир неквртә. Багш шинкн сурһулин мөр алхҗ орснаснь авн күүкд-көвүдиг бичдг, умшдг, тоолдг дасхна, бичкдүдин заң-бәрцинь, ухан-тоолвринь дахч, сүв-селвгәрн, болһамҗта үгәрн нөкд болдг. Күүкд-көвүд сурһулян чиләтлнь багш эк мет өскәд, һаринь һанзһд, көлинь дөрәд күргҗ, җирһлин ик хаалһднь орулдг мөн.
Тиим багшнр мана таңһчд әрүн цаһан седклән тәвҗ, шүүҗ авсн эрдмәрн насн турштан көдләд йовна. Санҗин Раиса Н.М.Санджировин нертә Цаһан Нуурин дунд сурһуль 1967 җилд төгсәһәд, ик сурһульд орад, хәрү өссн-боссн һазртан ирҗ көдлв. Дөчн шаху җилдән көдләд, ачта амрлһндан һарсн бийнь хара суухш.
1980 җилдән «Байр» нертә баг бүрдәһәд, сурһульчнртаһан селәнә улст бәәтхә хам-хоша бәәсн әмтнд бас байр үүдәһәд, күүкдинь келнә билгиг наадар чигн, ду-бииһәр чигн дамҗулад, хальмг авг-бәрц медүлҗ, келинь улм ясрулв. Тер җилмүдт сойлын министрәр көдлҗәсн Салдуса Владимир нег билг-эрдмин марһанд орлцсна хөөн «Байр» багд келн-улсин нер зүүлһсмн.
Раиса Манджиевна 1990 җилд Хальмг Таңһчин «Җилин багш-90» гидг түрүн марһанд хойрдгч орм эзлсмн. 1992 җилд номт Окна Борисин һардврт «Торһа» нертә дегтр барас һарһла. Хальмгин түрүн президентин мөрән лауреат, Хальмг Таңһчин ачта багш, Әрәсән олна сурһуль-эрдмин йилһән сән көдләч болн талдан кесг ачлвр авсн багш мөн. Алдр Диилврин 80 җилин өөнд нерәдәд, Н.Н.Пальмовин нертә Келн-улсин музейд дәәнә һалд орсн дәәчнрин олзлҗ йовсн кергсл, тер дотр кезәңк хальмг кегдлмүд эн һәәхүлд үзүлгдв. Энүнд Раиса Манджиевнан тәвц бас бәәнә, Санҗин Раиса Күндллһнә һашгар болн мөрәһәр ачлгдсмн.
Элст балһсна 15-ч тойгта сурһуль 1962 җилд Ик Буурла района Аршанск нәәмн җилә сурһуль болҗ секгдлә. 1970 җиләс авн дунд сурһуль болв. Ут турштан энүг 1271 сурһульч төгсәһәд, җирһлин хаалһдан орсмн. Өдгә цагт болхла тенд 282 сурһульч сурчана. Эн сурһульд Әрәсән ачта 2 багш, Хальмгин ачта 10 багш, Әрәсән гегән-герлин йилһән сән 10 көдләч багшлна. 2012 җилд тенд «Аршан булг» нертә урн-зокъялын ансамбль бүрдәгдсмн. Хөөннь хальмг келнә багшнрин «Төрскн келнә залин герлд» нертә клуб болн «Бурхн-шаҗна хора-музей» секгдсмн. 2020 җилд «Этносойлын сурһулин болн сурһмҗин хамгин сән гисн бүрдәц» марһанд ончрсн сурһуль болв.
Нидн энд агрокласс секгдсмн. 2025 җилин мөрн сарин 17-д сурһулин улд «Өдгә цагин таалд төрскн келнә кичәлмүд өглһн» регионмуд хоорндк семинар болсмн. Моңһлын, Өвр Моңһлын, Бурятин, Тыван, Марий Эл, Чечнян Республикүдин, Ростовск мүҗин элчнр терүнд орлцв.
Цуг эн деер келгдсн тоотыг белдәд, олн зүсн эв-арһ олзлҗ таңһчд болн Әрәсән марһаст орлцҗ, хальмг келән, сойлан делгрүлҗ, төрскн һазриннь нер туурулҗ йовхнь сурһулин һардач Мукан Байрта, Хальмг Таңһчин ачта багшин, Әрәсән олна сурһулин йилһән сән көдләчин нер зүүнә.
Хальмг келнә багш Басхан Алия болхла 2011 җилд Москва балһснд «Төрскн келнә багшнрин Цугәрәсән эрдмч» гидг марһанд диилвр бәрсмн. Тер мет «Багшин эрдм» әңгд негдгч орм эзлсмн. 2020 җилд «Җилин күн» марһанд бас ончрсмн.
Уул хальмг келндән, авг-бәрцдән, сойлдан хару багшнр, дорас өсч йовдг баһчудтан үлгүр-үзмҗ болхнь маһд уга. Хальмг келнә багшнрин тускар келхлә, цаасн чигн, цаг чигн күртшго. Экин уургла шиңгрсн төрскн келн улм күч авч зальнь падртха! Күндтә багшнр! Өөрдҗәдг сән Өдрлә әрүн цаһан седкләсн йөрәҗәнәв!
БАДМИН Римма, Хальмг Таңһчин ачта багш, педагогическ күч-көлснә ветеран