Седклән сурһульчнртан тусхана

Маңһдур, хулһн сарин 5-д мана орн-нутгин цуг багшнр эврә күндтә эрдмин өдрән темдглх. Сән өдрән эдн сән таалд темдглҗәнә. Ут урштан таңһчин 47 сурһульд бат ясвр кегдсн бәәнә, тиим кевәр цуг сурһульчнрин 60 процентнь сән таалд сурчана.
Эднд дамшлтта, медрлтә багшнр бат медрл өгчәнә. Эднәс кесгнь Әрәсән болн Хальмг Таңһчин ачта багшин өөдән нер зүүнә, талдан чигн Әрәсән болн таңһчин ачлврар ачлгдсн бәәнә. Ода эсвин болн йиртмҗ шинҗлдг кичәлмүд даслһнд һол оньг өггдҗәнә, эн салврарр сурһульчнр бат медрл авх зөвтә.
Эн кергиг Элстин лицейд сәәнәр күцәҗәнә. Лицей орн-нутгин сән гисн 100 сурһулин тоод орҗана, орн-нутгин сән гисн вузмудт эднә сурһульчнр орна. Тер дамшлтарн лицейин багшнр райодын, Элстин мергҗлтнрлә хувалцна. Одахн энд регионмуд хоорндк номин-дамшлтын хург болв. «Лицейин шин эргндк онл болн дамшлт» гиҗ эн нерәдгдв. Лицей таңһчин тавн сән гисн сурһульмудын тоод орҗана.
Хургин кемҗәнд олн зүсн салврар 12 кичәл өггдв. Тер тоод кичәлин хөөтк хойр дамшулһн кегдв: тууҗар болх олимпиадт белдлһн болн хальмг келнд дурта сурһульчнрин «Дуңһра» клубин сүүр болв.
Секцсин йовудт лицейин багшнр мастер-классмуд үзүлв, тер тоод шинҗллтин болн төсвин үүлдвр яһҗ күцәдгин тускар келҗ өгв. Тер сурһулин зура яһҗ үүдәдгин, йиртмҗ шинҗллһнә болн номин, нань чигн салврар эклц медрл авлһна тускар цәәлһвр өгв. Цааранднь Хальмг ик сурһулин багшнр педагогикин өдгә цагин һол зөрүллтсин тускар дамшлтарн хувалцв.
Алдр шүлгч Александр Пушкин хальмг һазрт бәәснә туск наадна тасрхаг үзүлв. Дәкәд эдн домбр цокад хальмг улсин айсмуд наадҗ өгв.
Керг-үүлдвр лицейин 35 җилин өөнд нерәдгдв. Түүнә ашт бүрдәцин цуг багшнрин дамшлтыг негдүлх арһ учрв. «Мана багшнр олзлҗах эв-арһан, педагогин кесг технологийән үзүлв. Түүнә ашт эдн өөдән ашт күрнә. Бидн багшнртан үүдәгч эв-арһар көдлх арһ өгчәнәвидн-тернь мана күцәмҗин улнь болна», – гиҗ лицейин һардач Анжира Софья келв.
Туслң эн кергт-үүлдврт эдн тал Ингушетин Малгобек балһсна 3-ч тойгта сурһулин багшнр-күндтә гиичнр ирв. Сурһулин һардач Асия Аталбакован келсәр эдн хәрүһин гиичлһ кеҗәнә. Мөрн сард эдн тал Элстин лицейин коллектив гиичд ирлә. Тер саамд эдн дамшлтарн хувалцҗ сурһульчнрин юм медхәр седдг санаг яһҗ шунмһадулхин тускар хоорндан күүндҗ тер эв-арһла лицейин багшнрин кичәлмүдт таньлднавидн гиҗ үгцлә.
-Мана ирлһн тиим болв чигн һанцхн сурһуль-эрдмин күсл тәвҗәсмн уга, регионмуд хоорндк нөкцлтиг, иньгллтиг өргҗүлх күсл бидн бас тәвләвидн. Тана хальмг улсин авъясиг, заңшалыг невчк өөрхнәр медхәр ирвидн. Мана бичкдүд болн арвтнр талдан келн-улсла таньлдхла, тедниг күндлҗ улм икәр үүрлх гиҗ санҗанав. Мана нөкцлт цааранднь чигн өргҗәд бәәх. Бидн телетагт кехәр седҗәнәвидн, түүнд сурһульмудын һардачнр болн нүүрлгч багшнр орлцтха гиҗ үрвр кеҗәнәвидн, – гиҗ Малгобекин сурһулин һардач келв.
Тернь мел чик тоолвр. Мана ик орн-нутгт кесг келн-улс бәәнә, тедн хоорндан үүрлҗ ахнр-дүүнр мет бәәх йоста. Тиим кевәр эдн орн-нутгин күчиг икдүлсн деерән төрскн келән, сойлан, тууҗан хадһлх, яһад гихлә гиичд ирхлә эдн цуг тер тоотан талдан келн-улст келҗ, үзүлҗ өгх зөвтә. Үр-таньл кезә чигн дөң болад бәәх, тиим кевәр мана орн-нутгин күчн өсәд бәәх. Келн-улсиг хоорнднь ноолдулхар седлһн әәмшгтә, хорта үүлдвр болҗана. Эвин экн-тосн гиҗ кезәнә мана өвкнр мел чик келҗәсмн.
Эндр Хальмг Таңһчд 160 сурһуль болн бас тиим то садмуд, 11 колледж бәәнә, эдн хоорндан залһата. Тер системиг цааранднь делгрүлхин төлә таңһчин һардвр болн залвр цугинь кеҗәнә. Сүл җилмүдт «Өслтин ул-сүүр» гидг сурһуль-эрдмин 145 төв сурһульмудт секгдв. Шалтгта бичкдүдин төлә бас улм сән таал тогтагдҗана.
Тиим кевәр мана таңһчд сурһуль-эрдмиг делгрүлхин, йоста төрскнч седклтә иргнмүдиг сурһмҗлхин төлә цуг таал бәәнә, җил ирвәс тернь улм ясрад бәәх. Цуг багшнриг бидн сән өдрлә йөрәҗәнәвидн, көдлмштн уралан йовҗ сән ашта, күцәмҗтә болтха гиҗ дурдҗанавидн.
ТҮРВӘН Һуна