Эврә нутган туурулсн эцкин үлгүрәр

Мал асрхла,амн тоста, гиҗ хальмг улс келдгнь басл орта, ик кезәнәс авн у-өргн эң-зах уга хальмг теегәр җилин дөрвн цагт нүүһәд йовдг хальмгуд дөрвн зүсн малан асрад,теҗәл олҗ йовсн мөн. Өдгә цагт чигн бәәрн улс,тер тоод мана баһчуд, кеер хошт бәәҗ, мал асрад, өрк-бүлән теткҗ йовхнь бахмҗта гих кергтә.

Эн саамд насни турштан малын ард йовад, ик дамшлт хоршасн ах үйин улс кен-негнднь үлгүр- үзмҗ болҗахнь лавта юмн. Сарпан района Аршан Зелмн хотнд бәәдг Эренценовихнә малчнрин үйин элчнр чигн эврә эк-эцкиннь туурмҗта кергиг цааранднь бүтәҗ, нер һарч йовхнь темдгтә.Дәәнә өмн һарсн Утта Музраевич (зургт) болн Әмтә Санджиевна хойр Төрскән харсгч Алдр дәәнә болн киитн Сиврин күнд-күчр цагиг дааҗ һарад,төрскн теегтән нүүҗ ирәд, эврә таңһчан шинәс босхсн улс болҗана.
Эрнцнә Утта 1928 җилд Сарпан района Шевнр бәәрнд угатя Муузра Антушкаевичин болн Булһн Манджиевнан олн үртә өрк-бүлд һарсмн. Арвн тавн(!) үрнәснь зуг зурһан көвүнь әмд үлдҗ. Төрскән харсгч Алдр дән эклхлә,дөрвн ахнь фронтд дуудгдв,эднәс зуг ор һанцхн Пайс хәрҗ ирв. Утта болхла бичкнәсн авн эк-эцкдән нөкд болад, туһлмуд, хөд хәрүләд, теҗәл олҗав. Шевнртән тавн классан төгсәһәд, 1943 җилин бар сард өрк-бүлтәһән киитн Сиврүр туугдсн билә. Алтан крайин Шелоболихинск района Медяниха селәнд арвн тавта Утта хөөчин нөкд болад көдлв, дарунь бод мал хәрүлдг болв. 1951 җилд Утта гер авв,герин эзн күүкд күн Әмтә үснә фермд саальчин көдлмшт орв.Цаг ирвәс баахн өрк-бүлд тавн зун шаңһа хө даалһв. Эдн седклән тәвҗ үнн-чикәр көдлснә ашт 1957 җилд Утта Музраевичиг «Күч-көлснә йилһврин төлә» медаляр ачлсн бәәҗ.
Тәвдгч җилмүдин дундурар һар деерән дөрвн үртәһән Эренценовихн Сиврәс Сарпан района Аршан Зелмн хотндан ирҗ бәәршлв. Тер даруһан Утта Музраевич ах хөөчәр экләд көдлв, Әмтә Санджиевна болхла авальдан нөкд болв. Түрүләд эдн хам- хоша бәәдг «Гигант» колхозин 6-ч фермд көдлҗәһәд, 1965 җилд «Аршань-Зельменский» совхозин хошт һарч ирв. Хөөчин хошнь дигтә Деед Ламихнә бәәрнд бәәсмн, Утта Музраевич бийнь эн арвна күн болсар өөр-шидртнь эднә хурлын ормнь хадһлгдснд икәр байрлв. Җил ирвәс өрк-бүлнь өсәд-өргҗәд йовв, тавн күүкнь болн дөрвн көвүнь эк-эцкин седкл байсаҗ, чидл күрсәрн нөкд болхар зүткдмн. Эләднь бәәрн сурһульд орхлань, бичкдүднь хошт цаган давулдмн.
Сән төл авад,дала ноос кирһәд,һару угаһар үвлзлһән давулад, үлгүр-үзмҗ болҗ көдләд, өгсн даалһвриг оньдин күцәдг төләдән Утта Музраевич җирдгч- далдгч җилмүдт кесг дәкҗ дипломсар, Күндллһнә һашгудар, «Тавн җилин нүүрләч», «Социалистическ дөрлдәнә дииләч» гидг темдгүдәр ачлгдсмн. 1975 җилд болхла дамшлтта хөөч Күч-көлснә Улан Тугин орденәр ачлгдснь өнр- өсклң өрк-бүлин төлә ик бахмҗта йовдл болла. Зуг һундл төрхд, удан боллго 1978 җилд гемин уршгар Утта Музраевич сәәһән хәәв.
Арһта болхла,өөркстән нөкд болҗ йовтн, нерән һуталго үнн- чик седклтәһәр көдлтн, кен ахан күндлҗ,кен бичкнән эрклүлҗ бәәтн,гиҗ Утта Музраевич үрдтән герәслсинь эдн төрүц мартхш.Ода кезәнә эк-эцкнр болад, зәрмнь нам күндтә ээж-аав болсн Эренценовихнә күүкд-көвүднь эврә үрдтән чигн ирлцңгү сурһмҗ өгхәр зүткнә. Эцкнь дала сурһуль уга бәәсн бийнь эврә ачнр-зеенрнь сурһульта улс болхин туск күслнь ода күцснд кен-негнь йосндан байрлна.
Эцкиннь хөөн Иван, Кару, Савр болн Алексей көвүднь бас малчин кергиг цааранднь делгрүлв.Хошт көдлҗәсн ууһн Иванд цергәс бууҗ ирсн Кару дүнь нөкд болв. Әмтә Санджиевна болхла көвүдтән нүдн- амн болҗ, сүв-селвгән өгәд хошт бәәһәд үрдән дөңнв. Эренценовихнә отхн Савр Алексей хойр кесгтән Октябрьск района «Мирный» совхозд үкрчәр көдлсмн. Ода болхла Кару өвкнрин шевнр һазртан эврә эдл-ахуһан бүрдәһәд, эн-тер уга көдлҗәнә.
Эндр нертә хөөчин һурвдгч үйнь болҗадг Валентина күүкнәннь Батр болн Мергн көвүднь дунд сурһулян төгсәһәд, Сарпуль балһсна аграрн ик сурһульд ветеринарийин дацңд сурад һарв.Хөөннь Утта Музраевичин зеенрнь Октябрьск районд малын эмчәр көдлв,Хальмг Таңһчин селәнә эдл-ахун ачта көдләч, бийнь удан цагт малын эмчәр көдлсн наһц эгчнь Бадмин Лидия эднә сурһмҗлгч болв. Өдгә цагт Гришкинә Мергн Октябрьск района «50 лет Октября»кемҗәлгдсн дааврта акционерн ниицәнд малчар көдлҗәнә, Батр Александрович болхла эврә дөңцл эдл-аху бүрдәв.
Эренценовихнә өнр өрк-бүлд малчнрас нань багшнрин үйин элчнр бас бәәхнь темдгтә. Утта Музраевичин болн Әмтә Санджиевнан ууһн күүкн Хальмг Таңһчин ачта багш Бамбша Вера сурһуль-эрдмин халхар тәвн шаху(!) җилин туршарт үүлдҗ йовхнь бахмҗта юмн. Вера Уттаевнан күүкд Эльза Анатольевна болн Дольган Анатольевич экиннь үлгүрәр багшин эрдм шүүҗ авв.Лидия Уттаевнан күүкн Юлия Павловна, Раиса Уттаевнан күүкн Алтн Викторовна болн Ирина Уттаевнан көвүн Алдр Иванович бас таңһчин болн Хальмгин меҗә һатц чигн сурһуль-эрдмин бүрдәцст күцәмҗтәһәр көдлҗ йовхинь темдглх кергтә. Келхд, эн җил Вера Уттаевнан Даяна ач күүкнь Хальмг ик сурһулиг төгсәһәд, багшар күч-көлсч хаалһан эклснь ээҗинь ик гидгәр байрлулв.
- Мана уңг-тохмин нер дуудулҗадг ачнр-зеенр өсәд-босад, жичнр чигн һарад, чееҗ байрар дүүрәд седкл санамрдна. Эдн цугтан аав-ээҗиннь, эк- эцкиннь кергиг цааранднь давулҗ, олнд туста әмтн болҗ, җирһлин чик хаалһан олҗ автха, - гиҗ Вера Уттаевна элкнь урсад, бахтсн бәәдл һарв.
Шагҗин Любовь

Өрк-бүлин альбомас авсн зургуд