Бурхн Багшин номин герл хаалһ секчәнә

Әрәсәд Энткгин элч Винай Кумар Хальмгт Бурхн Багшин әрүн тоот үзүлгдснә евәлтә ашин тускар барин һарцд бичсинь умшхд соньн болв. Хальмг Таңһчд ик евәлтә болсн эн йовдл Әрәсән болн Энткгин иньгллтин залһлдаг батллһнд ик чинр зүүҗәхинь Энткгин элч темдглҗ бичҗәнә. Бурхн Багшин әрүн тоот яһҗ олдсна тускар Винай Кумар бичснь мана умшачнрт соньн болх.

Миңһн җил хооран Нагаджакондан тагчг бәәдг өөдм һазрт ончта йовдл учрв. Энткгин һазрин Андхра – Прадеш штатд бәәдг бәәрнд эннь өврмҗтә болв. Тернь юн бәәсмб гихлә, эн һазрин өр дотр зууһад җилмүдин туршарт әвртә әрүн тоот хадһлгдҗасн бәәҗ. Тиигәд генткн тер нуувч илдкгдв. 1929 җилд археолог Альберт Генри Лонгхерст нөкднртәһән эн һазрт малтвр кеҗәһәд, тер өврмҗтә олврла харһсн болдг. Археологмуд малтвран адһм угаһар һазриг хүв-хүвәрнь нимглә, тохнятаһар шинҗлҗәлә. Генткн эдн заагрҗ хамхрсн цаһан мөңгн хәәрцг үзв. Акад юмн, дотрнь бәәсн тоот бүкл кевәрн хадһлгдҗ. Өвәрц тер юмн – әрүн тоот болҗ һарв. Бурхн Багшин цогцин әрүн тоот тиигҗ олдв. Цаһан мөңгн хуучн хәәрцг хамхрсн бийнь дотрнь бәәсн әрүн тоот чинрән геелго хадһлгдснь үнтә болҗана. Өдгә цагт урн һарта эрдмчнр урдк хәәрциг дуралһад әрүн тоотын төлә цаһан мөңгн шин гер кесмн. Ода тер әрүн тоот Мулагандхакути Вихара хурлд хадһлгдҗана. Тернь Сарнатх штатд бәәнә. Тиигхд олдсн әрүн тоот Энткгин һазрин салһгдшго үнтә зөөрнь болҗана. Бурхн Багшин ном төрсн һазр йириндән евәлтә һазр болҗана. Сарнатхд бәәдг Бодх-Гая балһснд әрүн Бодха модна сүүдрт Бурхн Багш сурһульчнртаһан харһҗ, номин түрүн цәәлһврән өгсн болдг. Җирһлин хаалһнь төгсәд, махапарниванд залрсн бәәрн Кушинагар чигн Энткгин һазрт икәр күндлгднә. Нер туурсн Наланда болн Тахшашила ик сурһульмуд Бурхн Багшин номиг цуг делкәһәр тархаҗ йовна. Тиигәд цецн ухана болн өр-өвч седклин үүлдврин герлиг һазр болһнд күргҗәнә.
Бурхна эн әрүн тоотын өмн зогсна гисн евәлтә йовдл болхмн. Бурхн Багшин өөр зогсснла әдл хөв Хальмгин әмтнд учрв. Әмтн зальврҗ, седклдән хадһлҗасн итклән Алдр Багштан нерәдв.
Әрәсәд Энткгин элч Винай Кумар темдглсәр, Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату бийнь Энткгин һазрт гиичлҗ ирәд, шар шаҗна ик цуглранд белдлһнә болн Бурхн Багшин әрүн тоотыг Хальмгт күргҗ үзүллһнә төр хаһллһнд шунлтан һарһсн төләд иим чинртә йовдл учрсмн. Энткгин элч оньг тусхаһад, Алдр Багшин әрүн тоотыг Хальмгтан тосч авад, евәлднь багтҗ зальврсн тууҗлгч йовдл хальмг улст учрснь таңһчин Толһачин ач-тус болҗана.
Энткгин элч Хальмгт ирсн йовдлыг үнләд, эннь Әрәсә болн Энткг хоорнд залһлдан батрҗахин темдг болҗахинь заасмн. Энткгин һардвр хальмг улст күндллһән медүлҗ, Бурхн Багшин әрүн тоотыг Хальмг Таңһчд авч ирҗ үзүлсинь Алдр Багшин номд шүтдг цуг улсин седклиг ик байрар дүүргв.
Ирх җилд Энткгин нутг Хальмг Таңһчд Бурхн Багшин ик көшә белглхмн. Алдр Багшин әрүн тоот Европин һазрур түрүн болҗ һарч йовад, Әрәсән Хальмг Таңһчд долан хонгтан залрҗ бәәһәд, номин герлин евәлд кесг миңһн кү орулсн йовдлын темдг болҗ тер көшә Хальмгин әмтнд нерәдгдҗәнә. Бурхн Багшин көшә Элстд секгдх паркд тәвгдхмн. Элстин кемҗәнд 30 гектар аһу һазр эзлх ик талвң оюни, сойлын болн шаҗна төв болхмн.
Эннь ик чинртә йовдл мөн. Энткгин болн Әрәсән хоорнд залһлдан улм батрҗахин темдг болсн деерән оюни ик евәлтә үүлдвр болҗана. Һазадын орнас Европд түрүн болҗ ирәд, Әрәсән Хальмг Таңһчд - Бурхн Багшин номд әмтн шүтдг һазрт тууҗлгч йовдл болсиг темдглҗ, Энткгин премьер-министр Нарендра Моди тиим шиидвр авсмн. Бурхн Багшин әрүн тоотыг Элстд авч ирлһн нутгин меҗә давҗ һарсн йирини йовдл биш. Энтн йир гүн утхта үүлдвр мөн. Бурхн Багшин номин оюни әрүн чинртә сурһалиг олнд күргҗ медүллһнә күчн болҗана. Күмни цуг улст Бурхн Багш нерәдсн тоотыг дәкнәс олнд медүллһнә үүлдвр иигәд күцәгдҗәнә, гиҗ Әрәсәд Энткгин элч Винай Кумар Әрәсән барин халхст бичсинь мана умшачнрт медүлҗәнәвидн.
Шин миңһн җилд Бурхн Багшин ном ямаран кевәр делгрхин туск төрәр шар шаҗна шүтдг улсин ик цуглрлаг Элстд давулад, Хальмг Таңһч Әрәсән болн Энткгин хоорндк нөкцлт батруллһнд эврә тәвцән орулв.

ҖИРҺЛИН Кермн