Ачта эмчин нернь мартгдшго

Сән күүнә нерн үкдго, зүркни залмҗар цаһан седкләсн кесн кергнь энүг таньҗ-медҗ йовсн улсин тодлврт мөңкинд үлддгнь лавта юмн гиҗ сангдна.Оньдин олна төлә седкләрн зовад, арһта болхла кен-негнднь нөкд болхар зүткдг иим улсин негнь Догзмакна хәәртә үрн, эмч Владимир Шовунов бәәсн мөн. Энүнә тускар давсн цагин кемҗәнлә ирлцҗ келхд нам эвго. Эндр, өдгә цагт болсн йовдл гиҗ ода күртл саннач. Владимир Алексеевичлә хоорндан элгн-садн улс биләвидн, мини ээҗ (эцкин эк) энүнә аавин (эцкиннь эцк) һарлдсн эгчнь бәәсмн. Тегәд энүг бичкнәсн авн меддг, нег-негнәннь герт орад һардг улс биләвидн.

Насарн зөвәр ах болсн бийнь нам төртән авдго юмн. Өнр-өсклң Шовуновихнә бүлд зурһан үрн дунд деерән нег ахта, ардан дөрвн дүүһән дахулсн Володя бичкнәсн авн ухата,керсү көвүн болҗ өссмн. Сурһульд сурчасн цагтнь чигн цугтаһаснь медрләрн йилһрҗ, сәәнәр сурдг көвүг үүрмүднь шоглад гихв, нег талд күндләд гихв нам Ленин гиҗ дууддг бәәснь тодлгдна. Тегәд чигн 1972 җилд Сарпан района Сарпинск дунд сурһулиг йилһән сәәнәр төгсәхләнь энүг төрскн Догзмакна нәәмн җилә сурһульд багшлхинь сурсн болдг. Тиигхд бичкн селәнә сурһульд багшнр икәр керглгдҗәсн мөн. Тиигәд баахн багш Владимир Алексеевич мана зурһадгч классин һардач болҗ нег җилдән багшлсинь сәәнәр тодлнав. Нурһлҗдан көвүд сурчасн классиг һардхд чигн амр биш болв. Юуһинь нуухв, зәрмдән альвлад, кичәлмүдән дутадг көвүдт уха орулҗ сурһмҗллһна кергиг баахн багш даавртаһар күцәһәд бәәв гиҗ тер цага багшнр ода бийнь келнә. Тер нег җилин эргцд мана класс кесг марһас-хәләврт орлцад, нүүрлгч ормс эзлҗ йовснь ода күртл мартгдхш. Кесг җил давад, ик дамшлтта эмч болсн Владимир Алексеевичлә даңгин харһсн кемд багшлҗ йовсинь хая нег инәдтәһәр тодлдг биләвидн.
Тиигәд багшлсна хөөн эн бичкндән шүүҗ авсн эрдмдән итклтәһәр эмчин сурһуль сурх седклтәһәр, тер дарунь гилтә Әәдрхн балһснд эмчин ик сурһульд орҗ сурсн болдг. Сурһулин җилмүд кезәһүр давснь нам медгдсн уга, тегәд найдгч җилмүдин чилгчәр П.Жемчуевин нертә таңһчин төв эмнлһнд күч-көлснә хаалһан экләд, сүл әмсхл күртлән гишң энд үнн-чик кевәр үүлдсн мөн. Ут тоодан дөчн шаху җилин эргцд кедү әмтнә әм эн аврсн болх, җөөлн хәләцәрн, бүлән үгәрн чигн гемтә улст омг өгч, кедү кү эдгәсн болх, нам тоолхд берк…
Долан хонгин эргцд унтл-кевтл уга көдлдг күн амрна гидгиг тас меддго, дөң-нөкд болхинь сурад ирдгнь чигн өдр-сө уга гилтә тасрдго. Амрхнчн, бийән бас хәләх кергтә, гиҗ герткснь саглсн бийнь болдго, сөөһинь сө гилго, өрүн өрлә чигн зеткрлә харһсн улсин әм аврҗ месллһ кех кергтә гихлә, цуцрсан мартад адһдмн, гиҗ экнь Кермн Лиджиевна көвүндән сана зовҗ келдгнь бас мартгдхш. Зәрм улсиг нам санитарн вертолетар чигн холд бәәршлдг селәд-поселкудас авч ирх кергтә бәәсмн. Тегәд Владимир Алексеевич кезәнь амрдг бәәснь маднд медгддго билә, гиҗ хамдан көдлҗ йовсн үүрмүднь келдгнь бас мел үнн.
Догзмакна улсиг, хам-хоша бәәдг, зәрмдән нам таньдго улсиг чигн төв эмнлһнд орулҗ эмнүлх кергтә гихлә, эн арднь орҗ хәләһәд, эмчнрлә күүндәд эмнүләд һарһхар зүткдгинь кен чигн иткүлҗ чадх. Тегәд кен-негнь энүнд даңгин ханлтта бәәҗ, тевчәд күндлдгнь худл биш. Гүн медрлтә, өөдән дамшлтта эмч баһ наста кедү үүрмүдтән нүдн-амн болҗ, дөң-тусан күргсн болх, олн җилин эргцд төв эмнлһнә реанимацин әңг һардад чигн кедү улст туслсн болх гинәт! Үнәртнь келхд, мана таңһчд эмч Владимир Шовуновиг эс меддг, эс таньдг күн уга болх, гиҗ өгҗәллһн угаһар келҗ болхмн, тиим биший?!
Төрскнч седклтә, эврә һазр-усндан цань уга дурта күн болад чигн нег үлү сүл җилмүдт Владимир Алексеевичин шунмһа орлцлһтаһар олна кесг керг бүтәгдв. Мана һазра гелң Уланкин Санҗин санлд нерәдҗ, Догзмакнд суврһн босхгдсн билә, һурвн Баатрин төрскн селән болҗадг Салын Тугтнд чигн буйнч седклтә кесг кергүдин седвәрч болҗ эн эврәкстән тодлгдв. Нег үлү дорас өсч йовдг мана үйнр эврә һазр-усан, уңг-тохман медтхә гиһәд шунҗ йовснь бас үнн мөн.
Тиигәд 2021 җилин зуни чилгчәр балһсна уульнцд нанла харһҗ күүндхләрн, минь эн төрәр Хальмгин номин төвд одсан келсн билә. Тиигхд эннь мана сүл харһлт болсинь кен медҗәлә... Удан боллго дигтә әәмшгтә хальдврта гем түгҗәх кемд амрлһнасн ирсн Владимир Алексеевич күндәр гемтәд эмнлһнд орсн зәңг һарв. Му юмн болх гиҗ уханд нам орсн уга, эмчнр-үүрмүднь эдгәһәд авчкх гиҗ төртән авлго бәәләвидн. Зуг генткн хулһн сарин 30-д Хальмг Таңһчин ачта эмч Владимир Шовунов сәәһән хәәв гисн һашута зәңг соңсчкад, кесгтән итклго бәәвүв!..
Ода яахв, зурсн зурань тиим бәәсн боллта, гиҗ келхәс нань арһ уга. Өөрхн элгн-саднь, нег һазра таньл улснь, олн нәәҗнр-үүрмүднь чееҗәр зовҗ, элкнь урсад һашун нульмсан асхрулсинь ода ю келхв... Ачта эмч мадна төлә үлгүр-үзмҗ болҗ, кезә чигн дөң-тусан күргҗ, үнн-чик седклтәһәр бәәдг күн билә. Эврә кергән цань уга сәәнәр медҗ, кен- негнләнь ээлтә, тевчңгү болсн төләдән олн дунд тоомср олв гиҗ хамдан сурч йовсн үүрмүднь бүләнәр тодлна.
Владимир Алексеевич сәәһән хәәһәд дөрвн җил болв. Кезәһүр тедү җил давснь нам медгдсн уга, нег һазра хәәртә үрн мадн дунд ода күртл бәәсн болна. Энүг медҗ, хамдан көдлҗ, хамдан сурч йовсн улс цугтан нертә эмчин, итклтә нәәҗин, у-өргн сән седклтә эн күүнә санлынь тевчҗ күндлҗәхнь лавта. Ода күртл седкл үүмҗ, яһад тиим йовдл учрсн болхв, гиҗ санаһарн зовҗ һашуднач. Энүнә нернь кезәд чигн мартгдшго, кен-негнәннь төлә сарул-сәәхн одн болҗ деерәс герлтҗ йовх гиҗ сангдна.
ШАГҖИН Любовь