Таңһчиг сулдхсн туурмҗта 28-ч әәрм

«28-ч әәрм Хальмгиг сулдхлһна дәәлдәнд» гидг нертә һәәхүл шидр Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейд секгдв. Сталинградск фронтын ханьд йовсн эн әәрмии залу-зөрмг үүлдврин тускар һәәхүлд келгдв.

Әәдрхн тал дәврҗ йовсн хортыг зогсаҗ Хальмгин һазриг немш-фашистнрәс сулдхлһнд 28-ч Әәрм ик тәвцән орулсмн. Әәрмин дәәчнрин зөргтә үүлдвр немш хортыг зогсаҗ, дәәнә цаарандк йовудт туслсн болдг. 1942 җилин хойрдгч өрәлд энд делгрсн дәәлдәнә йовуд терүгинь медүлҗәнә. Музейд эн өдрмүдт ирсн әмтнд 28-ч әәрмин дәәчнр Сталинградск дәәлдәнд орлцсна тускар медүлгдҗәнә. Иҗлин көвәд 28-ч әәрм хортна күчтә дәврлһиг хөрҗ, хооран цухрлго дәәлдсмн. Харслтын дәәлдән күчр-күнд бәәдлд болсиг һәәхүлд ирсн әмтн медҗ авв. Цуг күнд тоотыг дааһад, хортна дәврлт болһниг хәрү цокад, күчн-чидлән агсад әәрмин дәәчнр Сталинградск фронтын цуг дәәчнрлә хамдан дегц дәврәд, Сталинград балһсан сулдхч авсна тускар дегтрмүдәс биш, зуг һәәхүлд тәвгдсн зургудыг, дәәчнрин иткл болн нань чигн бәрмт цаасиг үзҗ, әмтн медҗәнә.
Дәәнә цаг хол тууҗ болҗ медгдҗәдг баһчудт һәәхүл үнндән болсн тоотыг, лавтаһар үзүлҗәнә. Балһсна уульнц, гер болһна төлә энд аврлт уга бәрлдән болсинь зуг дәәнә ветеранмуд тодлна. Әәмшгтә тер цагт энд бәәсн бәәрн әмтн чигн терүгинь мартхш. Дәәнә хөөн эн балһснд болн өөр-эргнднь һурвн җилдән ноһан болн өвсн урһдго бәәсмн. Тедү дүңгә сумар болн зер-зевәр эн һазр ивтрсн болна.
Эн 28-ч әәрмин болн энд дәәлдсн цергә кесг әңгүдин ханьд хальмг дәәчнр йовснь темдгтә. Нер туурсн Павловин Герин харслтд хальмг Хохола Һәрә орлцсмн. Энүнә нериг мөңкрүлҗ, тер гер деер бичсмн.
Хальмг бичәч болн номт Нармин Морхаҗ Сталинградск дәәлдәнд бас орлцсмн. Тер дәәнә тодлвран үүдәврмүдтән орулҗ эн үлдәсмн. Энд әәрмиг һардҗ йовсн генерал-лейтенант В.Ф. Герасименкон зургуд болн бәрмт цаасд үзәд, Элстд Герасименкон уульнц бәәхинь тодлнач.
Дәәлдәнд олзлгдҗасн зер-зев, сумн, цергчнрин хувцн, «Сталинградская битва» гидг музейәс авч ирҗ үзүлгдҗәнә. Төрскән харсгч Алдр дәәнә тууҗин Белоруссин шаңһа музейәс авч ирҗ үзүлгдҗәдг дәәнә цага зер-зев чигн улсиг соньмсулҗана. 28-ч әәрм Ах һардврин закврар 1942 җилин һаха сарин 6-д Әәдрхнд бүрдәгдсн билә.
28-ч әәрмин дәәчнрин зөргтә үүлдвр зөвтә кевәр үнлгдв. Эн әәрмин 107 миңһн шаху салдс болн офицер орденмүдәр болн медальмүдәр ачлгдв. Туурмҗин орденәр ачлгдсн 36 цергч, Советин Союзин Баатрин нер зүүсн 154 дәәч 28-ч Әәрмин нер өөдән өргҗ йовсмн.
Әәдрхнәс, хальмг теегәс дәәч хаалһан эклсн 28-ч әәрм диилврин хаалһар Берлинд күрснь ончта гих кергтә.
Хальмгин һазриг немш-фашистнрәс сулдхсн 28-ч әәрмин ханьд хальмг олн дәәчнр йовсмн. Теднә тоод «Хальмг үнн» газетин көдләчнр Җамбин Ярослав, Бакан Бембет, Җимбин Андрей дәәлдснь темдгтә. Төрскән харсачин җилд бидн ах үйин зөргтә баатрмудыг, билгтә седкүлчнриг тодлҗ, неринь күндлҗәнәвидн.
УШКАНА Сувсн