Орн-нутгин даалһвриг йовудтаһар күцәҗәнә

Шидр Хальмг ик сурһулин номтнрин хүүвин хург болв. Энд хамгин түрүнд орн-нутгин залврин өгсн даалһвриг дигтә-даратаһар күцәлһнә тускар күүндвр болв. Харһлтыг вузин һардач Салан Бадм секәд, Хальмг ик сурһулин номтнрин күцәҗәх кесг салврин шинҗллт ик чинр зүүҗәхин тускар герчлҗәнә гиҗ онц заав. Эн җил орн-нутгин 7 тиим даалһвр өггдв. Тедниг күцәлһн - мана хамгин чинртә болн дааврта керг болҗана гиҗ Бадм Катинович заав.
Түүнә хөөн орн-нутгин даалһвр күцәлһнә йовудын тускар экономикин номин доктор, профессор Бакинә Татьяна келҗ өгв. Таңһчин экологийин халхар күцәҗәх шинҗллтин тускар номт тодрхаһар цәәлһв.
Тер мет малын хот белдлһнә, шин эв-арһ делгрүллһнә тускар инженерин технологин дацңгин профессор, техникин номин доктор Эвин Валерий илдкл кеҗ, эн туст күцәҗәх төсвин тускар келҗ өгв. Мана таңһчд хагсу һазр баһ биш, тиим таалд кесг урһмл урһҗ чадшго болҗана. Болв теегт ямаран чигн хагсу бәәдлд сәәнәр урһдг тәрән бас бәәнә, тер тоод зултрһн болн нань чигн урһмл мөн. Эднәс белдсн малын хот сән шимтә -шүүстә болна, сән чинәтә мал өсклһнд ик тусан күргнә.
Тиим урһмлас малын хот белдлһнә төриг Хальмг ик сурһулин, мана дацңгин номтнр күцәҗ шинҗллт кеҗәнә. Зултрһн болн терескен урһмлыг мана теегт өргнәр урһах кергтә, эдн элсрлһнд харшлтан күргҗ, үрсн һазриг әмдрүлҗ малд сән хот болна. Эн ноһаг нам услад чигн керг уга, тиим болв чигн шим-шүүснь йир сән, гиҗ Валерий Андреевич темдглв.
Профессорин келсәр, Хальмг ик сурһулин агробизнесин болн инженерийин тиңкмд эн төрәр номин өргн шинҗллт күцәгдҗәнә. Элсрлһнә таалд урһдг ноһана лабораторь манад бәәнә. Малын хот белдлһнә технологийиг делгрүлҗәх номтнр ирлцңгү лицензь авв. Бидн нарт-делкәд болн Әрәсәд түрүн болҗ теегин урһмлас кесн хот белдҗәнәвидн. Тиим технологий удл уга мана таңһчд өргнәр олзлгдх гиҗ санҗанав. Мана фермермүд болн салг-үүлдвр тиим сән малын хот һарһҗ чадх, тиим кевәр эн күнд төр мана таңһчд икнкдән хаһлҗ болхмн гиҗ тоолҗанав, – гиҗ профессор заав.
Малын хот белдлһнә мана тиңкмин төсвиг Әрәсән ик сурһулин болн номин министерств дөңнв гиҗ келх кергтә, тер мет Хальмг ик сурһулин һардврас бидн бас ик дөңнлт авлавидн. Эндр күртл бидн трактор хулдҗ авсн бәәнәвидн, малын хот белдлһнә шин кергсл ода бас олзлгдҗана, терүгәр 500 кг малын хот нег часин эргцд һарһҗ болҗана. Тиим кевәр мана Хальмг ик сурһуль шин кемҗәнд һарчана. Бидн шимтә малын хотар селәнә эдл-ахун салвриг теткҗ чадхвидн, гиҗ номт товчлв.
Цааранднь физикин салврар күцәҗәх ховр шинҗллтин тускар физикин болн эсвин номин доктор, профессор Михалян Бадм тодрхаһар келҗ өгв. Баһ наста номтнр ончта күцәмҗ бәрҗ диссертацан харсхар белн бәәнә. Тиим кевәр эдн орн-нутгин залврин даалһвр күцәҗ өөдән күцәмҗ бәрҗ Хальмг ик сурһулин нериг Әрәсән кемҗәнд дуудулҗана. Тернь шин шинҗллтин бат ул болад бәәхнь лавта гиҗ профессор заав.
Хургт болсн күүндврин ашлвриг Салан Бадм кев. «Тиим даалһвр энтн орн-нутгин залвр мана номтнрт иткҗәх темдг болҗана, тер мет тернь Хальмг ик сурһулин делгрлтин шин зөрүллтнь, шин зурас болҗана. Экономикин некврт болн өдгә цагин делкән номин делгрлтин зөрүллтәр ул кеҗ мана номтнр шинҗллтән гүүдүлҗәнә»,- гиҗ хальмг вузин һардач онц заав.
Эндр Хальмг ик сурһулин номтнрин шинҗллтин ул деер шин үйин нәрн технологийтә селәнә эдл-аху үүдәгдҗәнә. Генетикин, селекцин болн агроинженерийин салврар нүүрлгч шинҗллт кегдҗәнә. Тиим кевәр бидн мана таңһчиг болн бүклдән цуг орн-нутгиг сән чинртә хот-хоолар, эдл-уушар теткҗ эн салврин әәмшг уга бәәдлиг батрулҗанавидн гиҗ Бадм Катинович заав.
Тиим кевәр талдан чигн салврар нүүрлгч технологий, номтнрин өргн нөкцлт үүдәҗ, шин төсв белдҗ таңһчин болн орн-нутгин улм түргн делгрлтин төлә бат ул тогтаҗанавидн, гиҗ вузин һардач темдглв.

ТҮРВӘН Һуна