Җирһлин ул болдг авъясмуд күцәҗ

2026 җилд Әрәсәд шин хойр байрин өдр темдглдг болхмн. Баһ тоота келн-улсин Өдр болн Әрәсән Федерацин келн- улсин келнә Өдр – иим байрин өдрмүд шин җилин литд орулгдсн бәәнә.

Әрәсән келн-улсин келнә Өдр һаха сарин 8-д темдглдг болхмн. Байрин өдрмүд амрлһна өдрмүд гиҗ зарлгдв. Әрәсән келн-улсин ниицлтин җилд иим байр мана җирһлд орҗахнь чинртә йовдл болҗана.
Байрин өдрмүдиг Аһшин мүҗд бәәдг олн келн-улсин элчнрт йоста байр болҗана. Энд 140 һар келн әмтнә элчнр ни-негн, хоорндан үүрлҗ бәәнә. Келн-улс болһн сән өдрин байрт эврә авъясан орулҗ, эврә хот-хоолан кеҗ темдглнә. Шин җилин байрла чигн келн-улс болһн олна нәәриг эврә авъясарн үүрмүдән, хоша бәәх улсан тооҗ байран кесмн.
Калачевск районд бәәдг Эльдановихнә өрк-бүл эн нәәриг яһҗ кесинь тодлхмн.
Ик өрк-бүләрн хамдан цуглрсндан эдн ик байрта бәәнә. Эврә гертән цугтан ирсн цагтан эдн хальмг хот кеҗ, кен-негән тоона. Эльдановихн һуйр элдәд, боорцг кенә. Боорцган кеһәд, шарад бәәҗ, җилин туршарт учрсн йовдлмудын тускар эдн күүнднә. Элгн-саднаннь туск зәңг авлцна. «Хәләтн, җола кетн, мана мөрн гүүтхә, – гиҗ герин эзн күүкд күн Богда Эльданова күүкд-көвүдән инәлһв. – Ут наста болтха гиҗ тиим боорцг кедг бәәҗ. Малын төл өстхә гиҗ тоһш боорцг кетн. Шовун болхла хавр өөрдҗ йовхин темдг гиҗ кедмн. Хорха боорцгиг цәәдән тәвҗ уухдан эмгд дурта билә».
Тиигәд экин келсиг соңсад бәәҗ, күүкд цугтан шунад олн зүсн боорцг кеһәд, цәәһәрн дееҗ өргәд, кесн хотасн эдләд, нег-негән шоглад, наадн-инәдн хоорнд ширән ард цаган сергмҗтәһәр давулв. «Үстә-тоста хальмг цә йоста хотын дееҗ болдмн, – гиҗ цәәһән самрн бәәҗ экин келсиг күүкд-көвүднь соңсв. Малан хәләҗ нүүдл жирһләр бәәсн хальмгудт хальмг цәәһәс шимтә болн өдр болһни теҗәл болдг хот гиҗ уга бәәсмн. Үсн, тосн, цә цугтад әдл болвчн күн болһна чансн цә нег-негнәсн йилһрдиг чигн экнь күүкдтән тодлулв. «Цәәһән чанчкад, 99 дәкҗ терүгән самрх кергтә, – гиҗ эк Богда цаарандан келв. - Цәәг самрад бәәхлә, цә нигтрәд, терүнд орулгдсн тоот хоорндан авлцад, зальврад самрҗах цә йосндан сән амтта болҗ, ундыг хәрүлҗ, цадхлң хот болна».
Келхәс, Эльдановихнә өрк-бүл хальмг цәәһән чанад, боорцган кеһәд марһанд орлцсмн. Хальмг өрк-бүлин хот цуглрсн улст таасгдв. «Хот-хоолд меҗә уга» гиҗ нерәдгдсн региональн марһанд «Уралан» гидг нертәһәр Эльдановихнә ик өрк-бүл орлцла.
Давсн җилин үкр сард Аһш балһснд болсн марһанд олн келн-улсин элчнр орлцсмн. Олн зүсн хот кесн 60 орлцач келн-улсиннь хувцан өмсәд, марһанд ирсн әмтиг тоов. Кеерүлсн ширә деер белдсн хотан тәвәд, ямаран нертә хот, яһҗ кегддгин тускар келәд, келн-улсин тууҗла, авъясмудлла, сойлла залһлдулҗ келҗ өгсмн. Эльдановихнә өрк-бүл хойрдгч орм марһанд эзлв. Энд цуглрсн олн күн хальмгудын тууҗла таньлдҗ, хотыннь амтынь медҗ авв.
Эврә келн әмтнә авъясмудыг мартлго, әмдрлдән терүг олзлҗ бәәлһн эн өрк-бүлин һол залмҗ болсинь эн йовдл медүлҗәнә. «Ямаран чигн байр болсн цагла бидн бурхндан мөргәд, хотарн дееҗ өргәд, байран эклнәвидн, – гиҗ Богда Эльданова келнә. - Кен-негндән тус болад, чик седкләр бәәһәд, бурхндан зальврад бәәхлә, цуг мадна җирһл амулң болх. Хурлд одад, авъясан бәрәд бәәхлә, мана күүкд чигн өвкнрин заясн зөөриг мартшго».
Эн өрк-бүлд авъясмудыг әрүнәр хадһлна. Ни-негн бәәх күүкд-көвүдин һартнь улан утцн боолһата бәәхинь әмтн үзнә. Номд орсн эн утциг экнь зальврад, күүкдиннь баһлцгтнь зүүлһсмн. «Намаг харҗ хәәрлҗ йовх бу – энтн чонын аран – терүг мини эк-эцк хурлд номд орулад, нанд залҗ өглә», – гисн тоолврарн Богда Эльданова хувалцна.
Эльдановихнә өрк-бүл Аһшин мүҗин Калачевск районд бәәнә. Тиигәд альд йоввчн хальмгуд авъясан мартлго, үрдтән дасхҗ бәәнә.

ҖИРҺЛИН Кермн