Залу-зөргәрн туурсн балһсиг харсла

Төрскән харсгч Алдр дәәнә тууҗд Ленинград бүслврт тусад, 872 хонгтан хортыг сөргҗ бәәсн йовдл онц орман эзлнә. Эн җил Ленинград балһсн бүслврәс сулдхгдад дигтә 82 җил болв. Ямаран чигн әәмшгтә йовдлд даргддго, күчтә ямаран чигн хортна өмнәс хамцҗ босдг әмтнә күчинь үзүлсн балһсна улсин залу-зөргт болн эрк биш диилвр бәрх иткмҗинь темдглҗ эн йовдлыг цуг орн-нутгт темдглнә. Хальмгт чигн тер әәмшгтә болн урмдта цагиг даңгин тодлна.

Эн җил Ленинград бүслврәс һарсн 82 җилин өөниг мана таңһчд мартсн уга. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату бүслврт туссн Ленинградыг харсачнрин залу-зөргинь онц тодлулв. Диилвр тетклһнд урмд өгсн миңһәд улсин – Ленинградын харсачнрин болн балһсна әмтнә хамцу үүлдвр мартгдх зөв уга, гиҗ Бату Сергеевич келв.
Төрскән харсгч Алдр дәәнә хамгин күнд болн һашута цагинь тодлулсн, Ленинград балһсн немш-фашистск хортна бүслврт бәәснәс сулдхгдсн өдриг эн җил мана орн-нутгт өргнәр темдглв. Нева деерк балһсна санлын керг-үүлдврт Әрәсән Президент Владимир Путин орлцв. Хортна дәврлтиг хәрү цокҗ, 872 хонгтан төрскн балһсан харсч бәәсн әмтнд, теднә үрдт тер өдрмүд төрүц мартгдшго. Күнд күчр бәәдлд туссн ленинградцнр урудҗ, чидлән геесн уга. Балһсна әмтн көдлмшән кеһәд, харслһна төлә цугтан ик-бичкн уга чидлән агссмн. Хортна сумн асхрад бәәсн бийнь эдн әәлго, харслтын цуг тоотыг күцәһәд, балһснд цуг тоот зогслго көдлхд күн болһн орлцв.
«Тер әәмшгтә цагин туск тодлвриг мартх зөв угавидн. Сулдхврин болн диилврин төлә әмән әрвллго көдлсн, дәәлдсн ленинградцнрин залу-зөргин тускар хөөт үйнртән келҗ медүлх, эн баатр үүлдврин үлгүр деер баһчудыг дасхх зөвтәвидн. Төрскнәннь төлә әмән әрвллго дәәлддг әмтиг кен чигн диилҗ чаддго», – гиҗ Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату ленинградцнрин залу-зөргинь үнлсмн.
Нева һол деер бәәдг балһсиг немш-фашистнрәс харслһнд Хальмгин кесг үрд орлцсмн. Мана һазрин хойр миңһн һар күн балһсн немш хортна бүслврт бәәсн әәмшгтә цагиг хортна дәврлтиг хәрү цокҗ, ленинградцнрла хамдан дааҗ һарсн болдг.
Ленинградын харсачнрин зергләнд «Хальмг үнн» газетд олн җил көдлҗ йовсн Бембин Һуча йовсмн. Ленинградск фронтд церглҗ йовсн Һуча Убушаевич бүслврин цагин цуг күнд тоотыг әмтн дааҗ һарсн тускар маднд келҗ өгдг билә. Танкист болҗ церглҗәсн Бембеев нег дәәлдәнә йовудт танкнь немшин сумнла харһад, эвдрсн бәәҗ. Тер танкан ясулхар балһсна заводт авч ирҗ. Тенд мел баһ наста көвүд көдлҗәсиг эн үзв. Яршгуд деер зогсад эн арвтнр зер-зевиг, хамхрсн тоотыг шинрүлҗ, ах үүрмүдин һардврт һурвн селгәһәр нег-негән сольҗ көдлҗәсинь үзсн Һуча Убушаевич командиртәһән хамдан теднд дөң болҗ танкан ясч авв. Эвдрсн тоотынь шинрүләд, дигләд, хәрү фронтур һарч йовхлань тер көвүд цугтан һарч ирәд, эдниг хаалһднь йовулсна тускар Һуча Убушаевич ик үүмәтәһәр келснь тодлгдна. Эцкнрнь, ахнрнь, наста залус цугтан дәәлдҗ йовх цагла наснь дигт күрәд уга көвүд станокин ард зогсҗ, көдлмш кедг болсмн. Тиигәд балһсна җирһлд, харслтын үүлдврт торвр бичә һартха гиһәд, көгшн бичкн уга сулдхврин, диилврин төлә көдлсмн.
Дәәнә тер күнд цагин тускар Һуча Убушаевич хая келдг билә. Йирин мана ах үйин әмтн олн үг уга бәәснь мартгдхш. Зовлң эдлсн тоотын тускар келҗ, мадниг үүмүлшгоһар тедн тиигдг бәәҗ гиҗ ода сангдна.
Һуча Убушаевич көдлмштән йир дигтә-дагта күн билә. Келсн үгнь тоолврта, заасн тоотнь тодлҗ авхд амр билә. Маднд баһчудт барин кергт дөң болхар селвгән өгч адһдг бәәснь мартгдхш. Кенлә күүндхинь, юуна тускар сурхинь зааһад, түрүн авгтан дахулҗ одад, Һуча Убушаевич мадниг дасхдг билә. Хальмгин ик сурһулин герин негдгч давхртнь «Современник» гидг театральн студь Юрий Ильянов бүрдәснә тускар соңсад, Һуча Убушаевич намаг тииглән дахулҗ одад, тер студин орлцачнрла таньлдулснь уханас һархш. Йосн эцк метәр баһ наста седкүлчнрт Һуча Убушаевич килмҗән өгдг билә.
Сиврин тууврин цагт багшар эн көдлҗәсмн. Сурһульчнртан килмҗән һарһҗ, медрлин хаалһд орулҗасн багшиг тер һазрин әмтн икәр күндлдг бәәҗ. Күч-көлснә ветеран, дамшлтта седкүлч Манцына Евдокиян тодлсар, багшан Сиврин әмтн Учи Обучаевич гиҗ күндлҗ нерәддг бәәсмн. Тиигҗ хамдан олн җил көдлҗ йовсн үүриннь тускар Евдокия Ерофеевна инәҗ келдг бәәснь сангдна.
Ленинградыг бүслврәс сулдхсн өдрлә бидн даңгин дәәнә болн күч-көлснә ветеран Һуча Убушаевич Бембеевин нериг күндлҗ тодлнавидн.
Диилврин төлә, эндрк хөвтә җирһлин төлә мана орн-нутгин кедү күнд тоотыг әмтн дааҗ һарсиг, Диилврин төлә цуг келн-улс ни-негн дәәлдсинь, әмән әрвллго көдлсиг Ленинградыг хортнас сулдхсн өдр медүлнә.

ХӨӨЧИН Галина
ЗУРГТ: Найдгч җилмүд,
Бембин Һуча
(зүн бийәснь һурвдгчнь)
«Хальмг үнн» газетд көдлҗәсн дәәнә ветеранмудла