Хальмгин тууҗла олн гиичнриг таньлдулад

23-04-2026, 11:20 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Таңһчин хотл балһснд әмтн олар ирдг нег бәәрн бәәнә. Таңһчд зуульчнр ирҗәдг кемд энд олн-әмтн цуглрдгнь үзгднә. Эннь Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музей мөн. Хавр ирәд, бамб цецгин сара хонга байр гүргүдән орсн кемд музейд ирдг улсин то икдв. Хальмг Таңһчар соньмсад, әмтн олар ирҗәдг цагт музейд көдлмш яһҗ бүрдәгдҗәхин тускар Келн-улсин музейин һардач, тууҗин номин кандидат Ирина Мучаевала (зургт) күүндвидн.

- Ирина Ивановна, зуульчнр олар ирдг кемд көдлмш икднә биший.
- Кезә, ямаран чинртә үүлдврмүд болхин тускар эртәснь меднәвидн. Мана коллективд дамшлтта болн баһ наста көдләчнрин төлә сән үүдәгч таал тогтв. Ямаран чигн кергиг хамцу, седвәртәһәр күцәдг төләднь эврә үүрмүдтән иткнәв, теднә кеҗәдг көдлмшиг кергтә кевәр үнлнәв.
- Давсн җилд чинртә олн йовдлмудт учрв. Талдан ик музеймүдлә хамцу көдләд, дамшлтан хоршасн, немр медрл авсн болхговт?
- Бурхн-шаҗна нарт-делкән һурвдгчик хургт белдлһн цуг маднд мергҗлтән өөдлүлҗ, шин олн янзла таньлдҗ, үүлдвртән олзлх арһ өгв. Эрмитажла, Әрәсән этнографическ, Кунсткамерла болн нань чигн музеймүдлә нөкцҗ көдләд, ик дамшлт хоршаҗ аввидн. Нер һарсн гүн медрлтә мергҗлтнрлә ниитәһәр көдлвидн.
- Ирина Ивановна, Хальмг музей үүлдврән өргҗүлҗәхнь маднд байрта болв. Давсн җилд Беларусьт Хальмгин һәәхүл бүрдәгдсн билә.
- Давсн җилин хулһн сард Минск балһснд Беларусь Республикин Келн-улсин тууҗин музейд соньн һәәхүл белдҗ үзүлвидн. Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейин көрңгәс тогтсн һәәхүл ик күцәмҗтәһәр давла. «Хальмгудын нүүдл бәәдл» гиҗ тер һәәхүлән нерәдләвидн. Тууҗин цагар зуульчлад, хальмг улсин заңшалла болн сойлла таньлдх арһ белоруссин хәләһәчнрт учрв. Иигәд эн һәәхүл Беларусин болн Хальмг Таңһчин хоорндк сойлын нөкцлт улм батрулв гиҗ сангдна. Һәәхүлин йовудт хальмгудын шар-шаҗна әрүн тоотла, урн һарин эрдмчнрин кегдлмүдлә, өдгә цага хальмг зурачнрин үүдәврмүдлә Беларусин хәләһәчнриг таньлдулвидн. Нөкцлтән цааранднь чигн батлхар үгцснә ашт эн җил Элстд Беларусин һәәхүл үзүлгдхмн.
- Күүндврән цааранднь йовулад, Сербин музейлә хамцу үүлдврин бооца батлсна тускар келҗ өгтн.
- Музейин үүлдврт соньн олн йовдлмуд учрад, давсн җил темдгтә болв. Сербин нутгт одад, тенд бәәрн музейин үүлдврлә таньлдад, нөкцҗ үүлдлһнә тускар күүндләв. Эн йовлһна ашар Н. Пальмовин нертә Келн- улсин музей болн Петроваца-на-Млави Сербин музейлә нөкцҗ үүлдлһнә туск бооцан батлгдв. Хамцу һәәхүлмүд кех, сойлын халхар залһлдаһан батлхд иим харһлтс йир туста.
- Хальмгт автономь тогталһнд ик чинр зүүсн Чилгр селәнд бәәдг музей Келн-улсин музейин медлд орулгдҗ гиҗ соңславидн. Эн туст ямаран көдлмш кегдҗәнә?
- Тиим. Хальмгин тууҗд эн музейин чинринь үнлҗ болшго ик. Музейин гер - таңһчд сойлын чинртә бумб гиҗ тоолгдна. Ода хамгин түрүнд терүг ясад шинрүлх төр тәвгдҗәнә. Эн бәәрн бумб болҗахас иштә ясврин көдлмш шишлң зокалар кегдх зөвтә. Дарунь эн музей әмтн олар ирҗ, керг-үүлдврмүдт орлцҗ, цаган сергмҗтәһәр давулдг бәәрн болхмн. Музейин экспонатмуд диглгдҗ, тууҗин халхнь даңгин үзүлгднә. Ямр нег йовдлд нерәдҗ, эс гиҗ цагин неквр дахулҗ, әмтнд соньн болх тоот үзүлгдҗәхмн. Нааран ирҗәдг улсиг соньмсулхар, бәәрн әмтнд болхла амрдг сән бәәрн болдгар цугинь күцәх зура бәәнә. Музейин герин тууҗлгч чинрнь тоод авгдҗ эн көдлмш дигтә-даратаһар, адһм угаһар кегдхмн.
- Ирина Ивановна, Келн-улсин музей 105 җилин өөндән белдҗәнә. Ирлцңгү керг-үүлдврмүдән «105 ишкдл» гиҗ нерәдсн бәәнәт.
- Музейин өөн Хальмгин тууҗла, сойлла ут цагин туршарт учрсн йовдлмудла, таңһчин делгрлтин йовудла батар залһлдата. Цуг тер тоотыг үзүлхвидн, бичхвидн. Олн хәләһәчнртән музейд ирәд, энд болҗадг цуг тоотла таньлдх арһ өгчәнәвидн. Өдр болһн музейд соньн нег керг-үүлдвр болна. Шидр Хар-Давана Эрнҗәнә ховр дегтр мана музейд белглгдв. Даруһас Бурятин зурачнрин һәәхүл секгдҗәнә. Орн-нутгин талдан музеймудлә мана залһлдан батрҗана. Келхәс, «Алмазная колесница» гидг ик һәәхүлд бас орлцхар экләд белдҗәнәвидн.

ХӨӨЧИН Галина

Видео