Арһлач – арһта күн

Эндр мана орн-нутгт арһлачнрин сән Өдр болҗана. Эн өдриг Әрәсән Президентин зәрлгәс иштә 2007 җиләс авн темдглдг болсмн. Дигтә тер җилд баһ болн дунд бизнес делгрүллһнә туск закан батлгдсн билә. Эн җилин эклцәр кесн то-дигәр, мана орн-нутгт тавн сай күн онц арһлач болҗ эврә кергән делгрүлҗәнә. Сүл җилмүдт арһлачнриг дөңнлһнә, эврә керг бүрдәх саната улст нөкд боллһна керг-үүлдврмүд сән йовудтаһар күцәгдҗәнә.
Хальмгин кадрмудын Төвин һардач Нимгрә Инҗин келсәр, эврәннь кергән эклҗәдг арһлачнриг дөңнлһнә көтлвр өргнәр делгрҗәнә. Эн җилин эклцәс авн тавн күн шаңһа дем авад, эврәннь кергән эклв. Ирлцңгү Төв көдлмш уга улст эврәннь керг бүрдәлһнд нөкд болад, тааста эрдмәрн олзта-орутаһар үүлдхд туслна. Таңһчин әмтн мал асрлһна, һуйрин кегдлмүд кеҗ һарһлһна, олн зүсн туслмҗ күрглһнә халхар эврәннь керг бүрдәхәр шунна. Төвин мергҗлтнр эднд олн зүсн төр хаһлхд, бәрмт цаас белдхд нөкд болад, ямаран халхар үүлдснь орута болхиг шинҗләд, шаңһа дем авхд селвг өгнә. Эн җил мана таңһчд арһлач болхар седҗәхнь ут тоодан 190632 арслң дем авад, тааста кергән бүтәҗ чадҗана. 2025 җилд әмтиг көдлмшәр тетклһнә церггллтин дөңгәр 11 иргн арһлачин үүлдврән эклв.
Шаңһа дем авад, кергән делгрүлҗ орутаһар үүлдҗәдг арһлачнр дунд Үстин района Цаһан Амн селәнд бәәдг Санан болн Альбина Бавашевихниг (зургт) зааҗ болхмн. Эдн арвн һар җил хооран арһлачнр болҗ экләд үүлдсмн. Эн җил эдн Хальмг Таңһчин кадрмудын Төвд эрлһән орулад, кергән делгрүллһнә зура белдәд, шаңһа дем авв. Тер мөңгәр эдн керглдҗәдг кергсмүд хулдҗ авхар зуралҗана.
- Би һуйрин кегдлмүд болһнав, тегәд көдлмш уга үлдсн цагтан эврә керг бүрдәхәр шиидләв. Урднь бидн гер деерән олн зүсн кегдл болһад, лавкст орулад хулддг биләвидн. Ода болхла селәнә төвд бәәр нәәмәдлҗ авад, тенд олн зүсн кегдлмүд болһад дор ормднь хулднавидн. Селәнә бәәрн улс мана әмтәхн хот таасч хулдҗ авна. Мана көвүн-күүкн хойр өсәд-босад, өрк-бүлмүдтәһән салу бәәнә. Ачнр-зеенрмдн мана тал гиичлҗ ирхдән дурта. Шаңһа көтлврин йовудт маднд дем күргснь олзта-орута болв. Бидн кергән делгрүлҗ, өдгә цага кергсл хулдҗ авч, әмтәхн эдл-уушин кемҗәһинь икдүлхәр зуралҗанавидн, - гиҗ Альбина Очировна келнә.
Герин эзн авальдан нөкд болҗ, ямр нег кергсл ясна, кергтә болхла һуйр чигн элдәд оркна. Ода эдн нәәмәдлҗ авсн бәәрндән ясврин көдлмш кеҗ, сән таал тогтаҗана. Авъяст тохрсар, арһлачнр районд болдг буйнч седклин кергүдт демән күргҗ, цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг нег һазра дәәчнрт, олн үртә өрк-бүлмүдт дөң-тусан күргнә. Эдн эврәннь өрк-бүлән теҗәдг деерән района экономик делгрүллһнд ач-тусан күргҗ, кергән делгрүлҗ олзта-орутаһар көдлҗәнә. Арһлач гиснь арһта улс болҗана. Бавашевихнә өрк-бүл мел тиим улсин негнь мөн.
БАТАН Сәәхлә