Ä´ðâí ´´ðä - íåã ñààäãèí ñóìí, íåã ýöêèí ê´â¢í

Ò¢ð¢í áîëš ýí ôåñòèâàëü 2006 šèëä Ìë îðí-íóòãèí Óâñ ³³ìãò, Óóðã íóóðèí ê´â³ä, äàâñìí. Šèë áîëºí òåíä äàâóëãääã áèë³, ýí šèë áîëõëà "¥´ðä ò¢ìí" ò¢ð¢í áîëš ìåš³ ºàòëàä ìàíàºóð èðñí ó÷ðàð íåã öóñí, íåã ìàõí àõíð-䢢íðèí ñîéëëà òàíüëäõ àðº ìàäíä ó÷ðâ.
Õîéð ´äðèí ýðãöä îðëöà÷íð áèëã-ýðäì³í áîëí ýâ-äîâàí ¢ç¢ëš, õîîðíäàí ä´ðëäš ³ìòèã áàéðëóëñìí. Òàœº÷èí ðàéîí áîëºí, ãèè÷íð, Í.Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåé èøê³ ãåðì¢ä³í áîñõàä, õàëüìã õîòíà šèðºë ä¢ðêëâ. Õàëüìãóäàñ íàíü ýí áàéðò Ìëûí Óâñ ³³ìã³ñ, Óëàí-Áààòðàñ, Êèòäèí Øèíš³í³ñ, Àëòàé, Òûâà, Áóðÿòü áîëí Ñàõà (ßêóòèÿ) ðåñïóáëèê¢ä³ñ ãèè÷íð îðëöâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ, òàœº÷èí Òîëºà÷èí àäìèíèñòðàöèí ºàðäà÷ Àðòóð Äîðäæèåâ, Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷èí äàðóê Íèêîëàé Íóðîâ, Îðí-íóòãèí Õ¢¢âèí äåïóòàòíð Áàòîð Àäó÷èåâ áîëí Ìàðèíà Ìóêàáåíîâà, Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòð Õîíãîð Ýëüáèêîâ, Ìëûí Óâñ ³³ìãèí ãóáåðíàòîð Äàéâèéíÿì Áàòñàéõàí, "¥´ðä ò¢ìí" îëíà íèèö³í³ ºàðäà÷ Šàëàâ Áàòñóõ, Óâñ ³³ìãèí ñïîðòûí áîëí ôèçêóëüòóðèí ³œãèí àõëà÷ Áàÿíäîðæ Ãàíáîëä, Òûâà Ðåñïóáëèêèí ñîéëûí ìèíèñòð Àëäàð Òàìäûí, íàíü ÷èãí ´´ä³í öîëòà, äààâðòà óëñ îðëöâ.
"Ôåñòèâàëü éèð ñ³³õí, íàðòà ´äð áîëšàíà. Òåœãð ÷èãí ìàíà áàéðèã õóâàëöšàíà. Õîë ºàçðàñ èðñí ãèè÷íð³í, àõíð-䢢íð³í òîññíäàí ìàäí èê áàéðòà á³³í³âèäí. Ïðàâèòåëüñòâèí íåðí äååð³ñ ýí ñ³³õí êåðã-¢¢ëäâðèã äàâóëõä ò³âö³í îðóëñí ê¢í áîëºíä õàíëòàí ´ðãš³í³â", - ãèš Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ ôåñòèâàëèã ñåêõë³ðí êåëâ.
Ì蜺 øàõó àðòèñòíð óò äóóíà, øàâàøèí, ìàãòàëûí, ì´ðí õóóð òàòëºíà áîëí íàíü ÷èãí îëí 碢ëèí ýðäì³í ¢ç¢ëöõ³â.
Áàñ îëàð öóãëðñí ñïîðòñìåíì¢ä á´ê á³ðëä³ä áîëí ñóì õàðâàä ä´ðëäâ. Îëí õ³ë³º³÷íð çîãñàëûí ºàçðèã 䢢ðã³ä, ´âðìšò³ íààä º³³õñìí. Ôåñòèâàëèí ýêëö³ð îðëöà÷íðèí ïàðàä áîëâ. Äàðóíü àðòèñòíð ì´ð, òåì³ óíàä, áè áèèë³ä, íààäàí ¢ç¢ëöõ³â. "¥´ðäíð ìèíü, ìàíà õàðºëòûí öàã èðâ", - ãèš ò³³ç äååð³ñ ñîœñãäâ. Õ³ðíü, ýí öàãèã áèäí êåç³í³ñ íààðàí ê¢ë³äã áèë³âèäí. Òóóšä ò¢ð¢í áîëš õàëüìã òååãò Èšëèí, Øèíš³í³, Áàðóí Ìëûí, Àëòàéèí ÷èãí ´´ðäíð öóãëðöõàâ. ѳ³õí õóâö-õóíðàðí, öåâð õàëüìã êåë³ðí, äó-áè躳ðí ýäí ³ìòí³ í¢äí³, ÷èêí³ õóšð õàœºàñìí. Ò³³ç äååð Õàëüìãèí, Ìëûí, Øèíš³í³, Àëòàéèí, Òûâàí, Áóðÿòèí, ßêóòèí äåëåãàöñèí ýë÷íð íåã-íåã³í ñîëÿä, áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ë³ä ìàðºëäâ. Ýäíèã íîìòíð îðëöñí æþðè øàëºâ. Ýí æþðèã "Ìë óëñèí ñîéëûí ç´´ð" íåðò³ íàðò-äåëê³í íîìèí öóòõëœãèí äèðåêòîð, ïðîôåññîð Åâäîêèÿ Õàáóíîâà òîëºàëñìí.
"Íààðàí, Õàëüìã Òàœº÷óð, ýâð³ òåàòðèí õàíüä 2014 šèëä ò¢ð¢í áîëš èðë³â. Òåð šèëä ìàäí êîíöåðò ò³â³ä, õàëüìã ºàçðèã º³³õë³âèäí. Õàëüìãèí òåã éèð ñ³³õí. Øèí³ñ íààðàí èðõ àðº ó÷ðñíä èê ãèäã³ð áàéðëšàíàâ. "¥´ðä ò¢ìíä" ýêëö³ñíü àâí àðâí šèëèí òóðøàðò òàñðëò óãàºàð îðëöšàíàâ", - ãèš "¥´ðä" òåàòðèí áèè÷ Òàìèðèéí Ñýðãýëýí êåëâ. Èðñí ãèè÷íð öóºàð õàâðèí õàëüìã òååãèí ñ³³õí á³³äë³ð áàõìš êåâ. ªîë ò³³ç äååð êîíöåðò áîëšàõ öàãò èøê³ ãåðì¢äèí ´´ð áàñ í³ð-íààä ºàðºàä ³ìòí ãèè÷íð³í òîñâ. Îêòÿáðüñê ðàéîíà ýë÷ Ýðäíü Êàíêàåâ ýâð³ äåëåãàöèí òóñêàð êåëš ´ãâ. "Ýí èê êåðã-¢¢ëäâð, ºàíöõí ìàíà ðàéîíà, ºàíöõí Õàëüìã Òàœº÷èí ÷èãí áèø, îëí óëñèí, íàðò-äåëê³í áàéð ãèš êåëš áîëíà. Ýñ îðëöõ ç´â óãàâèäí, òåã³ä õàìãèí ñ³³õí èøê³ ãåðì¢ä, ´ëã-ýä àâàä, õàìãèí ñ³í àðòèñòíðèã äàõóëàä èð¢âèäí. Õàëüìãèí áîëí Óâñ ³³ìãèí àõëà÷íð ìàíà èøê³ ãåðì¢äò ãèè÷ëâ. Èèã³ä öóºàð õóðàä, èèì ôåñòèâàëü êåñíü éèð ñ³í, îí÷òà éîâäë áîëšàíà", - ãèš Ý.Êàíêàåâ êåëâ. Èøê³ ãåð áîëºíä ³ìòí êå糜ê ààº-ñàâ, ºàðèí ýðäì÷íðèí êåãäëì¢ä º³³õ³ä, í¢¢äë óëñèí ñîéëàð ñîíüìñâ. Àëòàéàñ èðñí äåëåãàö àâ÷ èðñí ×èœãñ õààíàñ ê¢ðòñí ´´ðäíðèí ñ¢ëäèí ¢ç¢ðèã ³ìòí ñîíüìñ÷ º³³õ³ä, ç³ðìíü ø¢ò³ä ³äñ àâöõàâ.
"Ìàäí, òàœº÷èí îëí ³ìòí, òèèì ñ³³õí íààä êåñã³ñ íààðàí ¢ç³ä óãàâèäí. Îëí çóí šèëä³í ñàëó á³³â÷í, ´´ðä ÿñòíð õîîðíäàí íè-íåãí á³³š, ñîéëûí õààëºàð õàìäàí éîâõ éîñòà. Òåã³ä íàðò-äåëê³í ´´ðäíðèã íåãä¢ëäã ôåñòèâàëü ìàíà òååãò äàâóëãäšàõíü - îí÷òà éîâäë áîëšàíà", - ãèš ßøêóëèí ðàéîíà äåëåãàöèí õàíüä îðñí íåðò³ šàœºð÷ Äìèòðèé Øàðàåâ òåìäãëâ. Îðëöà÷íðàñ íàíü õ³ë³º³÷íð ÷èãí áàñ ÷àäñàðí íààäûã ñ³³õð¢ëâ. ¡ëã¢ðíü, ¡ëä÷í³ñ èðñí ¡ëìšèí Èâàí ýâð³ ³³ìãèí òóãòà èð³ä, Ìëûí áîëí Øèíš³í³ ãèè÷íðë³ òàíüëäàä, ñåäêë³í õàœºàâ.
ijê³ä áîëõëà êåëí-óëñèí õóâöíà, ºàðèí ýðäì÷íðèí, èøê³ ãåðì¢äèí ìàðºàñ áîëâ. Ñïîðòûí õàëõàð áîëõëà, á´ê á³ðëä³í áîëí ñààäã õàðâëºí äàâóëãäâ. Êåëõä, á´ê á³ðëä³íä, õàðâëºíä ÷èãí ìåë õàëüìã îðëöà÷íð äèèëâð á³ðöõ³â. ßìð íåã ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí áèëãòíðèã, ñïîðòñìåíì¢äèã, ºàðèí ýðäì÷íðèã Ê¢íäëëºí³ ºàøãóäàð áîëí ¢íò³ áåëã¢ä³ð à÷ëâ. Çóã õàìãèí ¢íò³ ì´ð³ - ôåñòèâàëèí ºîë á¢ð䳺³÷, "¥´ðä ò¢ìí" ãèäã îëíà Íèèö³í³ òîëºà÷ Šàëàâ Áàòñóõèí ºàðàñ àâñí àëòí "ïàéöçà".
Äàâñí äîëàí õîíãèí òóðøàðò á¢ðêã ´äðì¢ä áèë³, ôåñòèâàëü ýêëõë³, ãåíòêí íàðí ºàðàä äóëàí áîëñìí. ¥´ðäíðèí í³ð-íààäí ò´ãñõ êåìä ¢¢ëí õóðàä, áè÷êí õóð îðâ. Ñåð-ñåð ãèñí ñàëüêòà, á¢ð-á¢ð õóðòà àñõí áîëâ, éîñòà Áóìáèí îðí. Ôåñòèâàëü ò´ãññí áèéíü èê - áຠóãà ãåð¢ðí õ³ðõ³ð àäºñí óãà. Êåñãò³í äóóºàí äóóëàä, áè躳í áèèë³ä ³ìòí òàðñí óãà. Ýí àõíð-䢢íðèí õàðºëò ñåäêë³ñ ºàðøãî, óäàíä òîäëãäõ. Šàëàâ Áàòñóõèí êåëñ³ð, ìàäí íåã-íåãí³ííü ¢¢ä³ëò õ³ë³º³ä, äàìøëòàðí õóâàëöàä, ýí íààäíà õ´´í ñîéëàí áîëí êåë³í áîñõàä, óëì ñ³³í³ð äåëãð¢ëõìí.
ÌÀÍŠÈÍ Ñàíë
(Öààðàíäíü 3-÷ õàëõä óìøòí)