Мөрн җилин гүүдл мана җирһлд йовуд өгх

13-01-2026, 11:21 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Шин җил зөвтән орсн цагла мана газетин эн тойг барас һарчана. Ик ицлтәһәр шин җил орсн мана умшачнр эн тойгт зурха умшхар адһна. Тер учрар сән эн авъясар җилин зурхаг тана оньгт тусхаҗанавидн.
Җирһлд хүврлт орулдг Мөрн җилтә улс
Дорд үзгин зурхаһар Мөрн җилмүд гиҗ тоолгддгнь - 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014 2026 җилмүд мөн.
Тедн дунд онц йилһрдгнь 1966 җил болна. Тернь Һал мөрн җил бәәсмн, 1966 җилин туула сарин 21-әс авн лу сарин 8 күртл һарсн улс өңг-зүсәрн, билг-эрдмәрн болн үүлдврәрн онц кевәр ончрсн улс болсмн.

Мөрн җилтә әмтн - өмнән күсл тәвҗ зүткдг, кесн кергән эрк биш күцәдг, шулун-шудрмг болн бат седклтә улс болдмн. Керг-төр хаһллһнд эдн нүүрт йовна. Даңгин уралан зүткҗ йовдг улс күнд тоотас әәхш. Эдн зуульчлҗ йовхдан дурта. Бәәдл-җирһлдән хүврлт орулхасн саглхш.
Мөрн җилд һарсн күүкд улсин тускар зуг өргмҗтә үгмүд келҗ болхмн. Улан һалта мөрнә евәлд һарсн күүкд улс деерлкдг заң уга. Ямаран чигн күнд төрмүдиг бийснь хаһлҗ чадна. Юн кергтәһинь сән медәд, тәвсн күслдән күрхәр эдн зүткнә. Өрк-бүлнь эднә һол оньгт бәәнә. Эднлә әдл килмҗтә экнриг олна гисн амр биш. Үрдән килмҗтәһәр, эңкрлҗ өскәд, бийснь бийән бәрҗ чаддгиг дасхна, күнд болсн цагтнь дөң болхар адһна.
Мөрн җилтә залу улс даңгин әмтнә оньгт тусна. Эврәһәрн бәәхәр седдг эн әмтн көдлмштән йир дигтә.
Эврәннь кергтән күцәмҗ бәрхәр дааврта кевәр үүлднә. Нәрн төрмүд хаһллһнд эдн йир эвтә. Удан юм кехдән дурго, ямр нег юмн таасгдлго бәәхләнь тер дарунь медгдҗ одна. Хәләцнь, ухан-тоолврнь әдл күүкд күүг эн шүүҗ авна. Өрк-бүлдән йир итклтә болна.
Мөрн җилд һарсн залу улс уралһ заң-авцарн йилһрнә. Ямаранчн күнд төрлә чик шиидвр олҗ чаддгтнь һардачнр эдниг күндлнә. Оньган өгч саглх нег авцнь, эн җил һарсн залу улс генткн шиидвр авдгарн басл темдгтә.
Зурхачнрин тоолврар, 2026 җилд һарсн бичкдүд өр-өвч седклтә болн медрл авхар зүткдг әмтн болхмн. Төрхәрә Мөрн җилтә улсин заңгин һалын күчн улм делгрүлҗ, шулун-шудрмг болхднь туслна. Баһ настаһасн авн эдн үүрмүдән хамцулҗ чаддг заңгарн йилһрнә. Эдн эрт келнд орна, бичкнәсн авн умшдг, бичдг дасна. Олн зүсн тоотар соньмсдг бичкдүд һаза бийәсн заглюн, чаңһ-чиирг болв чигн, күүнә зөвүр-зовлң меддг өр-өвч седклтә болна.

Мөрн җил уралан зөрҗ,
чидл болн шунлт өгдг җил

Хулһн җил (1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020)
Мөрн җил таднд амр болшго. Ухан-тоолвртаһар цугинь күцәдг таднд тоолвран болн хәләцән соляд бәәдг улсин үүлдвр саалтг болад бәәхмн. Темдглҗ авсн тоотд боомтг һарад бәәхмн. Зәрмдән зурас күцәгдшго чигн әәмшг бәәнә. Учрсн тоотла зөрлцлго, цугинь эвәр хаһлҗ үзх кергтә. Ямаран чигн бәәдлд эвцлдҗ үүлдхлә, мөңгн ирәд бәәхмн.
Өрк-бүлд, үүрмүдин хоорндк хәрлцән чинвртә болхмн. Хуучарн тогтсн тоотын туст шин хәләц һарһх кергтә.
Өрк-бүлдән чик седклтәһәр бәәхлә, цуг тоотнь күцәгдәд бәәхмн. Эрүл-мендин бәәдлән батрулҗ, цагларн нөөртән орҗ, амрчах кергтә.
Үкр җил (1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021)
Мөрн нег кевәр бәәхдән дурго. Үкр болхла дассн кевәрн сольвр уга бәәхдән дурта. Тегәд орсн җил энүнд гиигн болшго. Мөңгнә туст бәәдл тегш болшго, нег үлү җилин хойрдгч өрәлд бәәдл амр болшго. Урднь күцсн тоотарн ул кеҗ бәәхмн.
Өрк-бүлдән, үүрмүдин хоорндан кен-негән медлцҗ, эвәрн бәәснь сән болх. Һанцарн бәәдг әмтн гертәсн һарад, харһлтст орлцад, олн-әмтн хурдг һазрт одх кергтә. Тана хөв-кишг генткн учрад бәәхмн. Нурһн, ясн-үсн өвдхәс саглтн. Хотан эвәрнь эдлтн, геснә гемәс саг бәәтн. Цагларн амрад, эрүл-мендән батруллһнд оньган өгәд бәәхлә, амулң- менд йовхит.
Бар җил (1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022)
Мөрн җил эднд туста болхмн. Тадна шунлтыг икдүләд, нүүрт йовх седклитн батлад, уралан зүткхд йовуд өгхмн. Ик күцәмҗ бәрәд, әмтн дунд күндллһ олхит. Соньн төсвс күцәһәд, үүдәгч кевәр үүлдхлә, мөңгн чигн ирәд бәәхмн. Седвәр һарһҗ үүлдхәсн әәхмн биш.
Шин олн үр-иньгүдтә болҗ, дүүрң җирһләр бәәхит. Зунын цагла нег үлү соньн харһлтс учрхмн.
Шунмһа болн дүүрң җирһләр бәәдг таднд эрүл-мендиннь туст килмҗ һарһҗах кергтә. Зүркнә гемәс бийән саглад, һар-көлән батлҗатн. Мөрн җил – тана җил. Болв чигн өөрхн болн талдан улсин седклиг тоод авад үүлдхлә цуг тоотнь күцхнь маһд уга.
Туула җил (1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023)
Тана туст амр биш эн җилд шуугата керүл-цүүгәнд орлцхасн бийән саглтн. Билг-эрдмин халхар, әмтнд тусан күргдг халхар, урн һарин эрдмәр үүлдсн цагтан мөңг олҗ чадхит. Өөрхн улсла, үүрмүдлә хәрлцәнд орлцлго бәәхмн биш. Дууһан чаңһаҗ келлго, җөөлнәр, учр-утхинь һооднь медүлҗ күүндтн.
Эрүл-мендин тускар келхлә, хувцан дулалад, царцхасн саглх кергтә. Геснә гемәс холд йовхин төлә халун хот ик зуудан эдлҗ йовтн. Талдан улсиг дураҗ бәәлго эврә эв-арһарн бәәтн.
Лу җил (1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024)
Лу җилтә улст күцәмҗин хаалһд орх таал Мөрн җил өгчәнә. Аһу ик кемҗәтә төсв күцәдг улсин күцәмҗ холванд ик болхмн. Олна нүүрт йовдг улст эннь йир сән цаг. Керг күцәхин өмн бооца батлад, үүлдхлә керг уралан йовх, ашнь орута болх.
Дурна халхар чигн шин иньгүдтә болх таал учрҗана. Болв чигн өөрхн улсан һундалго бәәх кергтә. Эрүл-мендән батлад, цагларн хотан эдләд, нөөрин цаган хаслго бәәх кергтә. Шулун-шудрмг заңта күүнд бийән һартан бәрҗ үүлдх кергтә.
Моһа җил (1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025)
Моһа җилтә әмтн ухаһан туңһаҗ адһм угаһар бәәхдән дурта. Хатрад йовдг Мөрнә җирһл эднлә төрүц ирлцхш. Болв тер шуугата гүүдлин ард төртән авлго эврә ухан-тоолвран делгрүлҗ кергән күцәҗ болхмн. Йирин бәәдлд сольвр орлго бәәхлә, урднь авчасн мөңгән шиңгәһәд бәәҗ болхмн.
Шин үүрмүд харһад, хуучн таньласн терүгән нуухар седх йовдл учрхла, ухалтн. Һооднь эс келхлә, цүүгән һарх, итклән геехит.
Эрүл-мендән батллһнд оньган өгтн. Таднла залһлдан уга кергт төрүц бичә орлцтн. Эврә кергән күцәһәд бәәтн.
Хөн җил (1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015, 2027)
Үүдәгч үүлдврәрн хөн җилтә әмтнд эн җил темдгтә болхмн. Көдлмшт бәәдл ясрад, мөңгнә ору чигн икдхмн. Эрдмәрн өөдлҗ болх арһ учрхмн. Седвәр һарһҗ үүлдхәсн бичә эмәтн. Үүдәлтин болн социальн төсвин туст җил таднд йир олзта болҗана.
Өрк-бүлдән бас сән җил мөн. Үүрмүд дундан күндтә бәәх цаг ирҗәнә. Хаалһд йовхларн, мергҗлтән өөдлүлҗәх сурһулин кемд соньн олн улсла таньлдх таал бәәнә. Бийән чаңһаһад, даархасн саглҗ йовтн, эс гиҗ дарунь царцх әәмшг бәәнә. Көдлмштән дала цаган нерәдсн бийнь амрхан бичә марттн.
Җирһлин җисәһәр йовтн, талдан әмтнә көдлмшиг бий деерән ачлго бәәхлә җил сәәнәр, тустаһар давхмн.
Мөчн җил (1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, 2028)
Әмтнд таасгддг, эвтә-довта, ямаран чигн бәәдләс мөлтрҗ һардг Мөчн җилтә улс орсн җилд йир сән бәәхмн. Юн чигн учрв чигн эднд әәмшгтә болшго. Мекән давҗ эс олзлхла, цуг тоотнь күцәд бәәх. Өдр-бүрин шууганд генткн учрҗ йовх сән кергиг оньгасн бичә алдтн. Кергтә улсла залһлда бәрҗ, тоолвртаһар седвәр һарһҗ үүлдхлә, мөңгн чигн икдәд бәәхмн.
Өөрхн иньгтәһән тогтсн хәрлцәнд илдр-билдр һарһхмн биш, эс гиҗ һанцарн үлдхит. Йириндән мек-так һарһлго күн кевәр бәәхлә, цуг тоотнь эвәр күцәд бәәхмн.
Көдлмш икдәд, муурсн цагтан көгҗм соңстн, биилдг дастн, спортд цаган нерәдтн. Тер цагт цогц батрад, му ухан ордган уурад, көдлмштн уралан йовх.
Ухаһан бичә геетн. Эн һазр деер илвтә юмн дала, бийдән кергтәг шүүҗ автн. Дав деер соньн болҗасн тоот үнндән болхла хоосн хааһул болҗ һардгинь мартхмн биш.
Така җил (1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017, 2029)
Така җилтә әмтнә седкл төвкнүн бәәшго. Кесгнь эк-толһа уга болҗана, диг-даран уга болҗана гиһәд зовад бәәхит. Учрсн бәәдлиг уурулҗ эс болхла, терүгинь тоод авч эвәрн бәәҗ үзтн. Көдлмшт сольвр чигн һарад бәәх, ахлачнрла цүүгх учр чигн бәәнә. Мөңгнә туст дала му юмн уга. Болв чигн тоолвртаһар бәәтн.
Иньглә тогтсн бәәдл илдән талдан чигн болх. Өөрк күүнә келсиг тоод авдгиг дастн. Цугтаһинь мел эврәһәрн бәәлһҗ болшго.
Седкл төвкнүн бәәх кергтә. Цогц-махмудан батлад, киитн цагла царцхасн гетләд, дулан хувц өмсчәх кергтә. Цугинь эврәһәрн кехәр шунхин ормд, эврәннь медрлән гүүдүлҗ, мергҗлтән өөдлүлхәр зүтктн.
Ноха җил (1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018, 2030)
Ноха җилтә әмтн йир итклтә болн күцәмҗтә болхар зүткдгәрн йилһрнә. Мөрн җил эднд йир евәлтә болхмн. Нег үлү олнд туста үүлдвр күцәҗәх әмтнә Мөрнь гүүһәд бәәхмн. Ноха Мөрн хойр нәәҗнр болдг. Җилин йовудт чигн тернь медгдәд бәәхмн. Һазадын орнд чигн көдлх таал учрад бәәхмн.
Өрк-бүлдән, үүрмүд дундан хоорндан эвтә, чик седкләр бәәхмн. Кесгтнь өрк-бүлән өндәлһх хөв учрхмн. Эрүл-менд бәәхин төлә, нурһан хәләҗ, көл-һаран батлхин арһ хәәтн. Һаза һарад, йовһар йовад бәәхлә, цогц-махмуд батрхмн. Көндрлго бәәхлә цугнь көшч одхмн.
Эврә кергән кеһәд, йирини җирһләр бәәтн. Дигтә-дарата үүлдврәрн болн үнн-чик седкләрн олн дунд күндтә болхит.
Һаха җил (1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019, 2031)
Өрк-бүлдән килмҗтә болдгарн Һаха җилтә улс темдгтә болна. Юунд чигн даргддго күчтә эн әмтн Мөрн җилд сән кевәр бәәхмн. Болв чигн Мөрнә гүүдл дахч көндрәд бәәхән мартхмн биш. Эдн цагин неквр дахад, шин эрдм дасад, үүлдврән ясрулҗ, уралан зүткхмн. Герән ясхд, өрк-бүлин некврт баһ биш мөңгн һархмн. Болх болшго юмнд оньган өгч үүмх керг уга, тиигхлә өрк-бүлд сән таал тогтх. Цагларн хотан ууһад, шимтә болн шин чансн хот эдләд бәәхлә, эрүл-дорул бәәхд йир туста болхмн.
Учрҗах хүврлтсәс бийән бичә зааглтн. Ормдан зогслго ишкдл ишкдләр көндрәд бәәтн.
Барт белдснь ҖИРҺЛИН Кермн

Видео