Үүрмүд дөңнҗәхнь җивр урһана

Одахн Элстд, А.Амр-Санана нертә келн-улсин дегтрин саңд мини шүлгүдин һурвн дегтрин презентац болв. Түрүн «Седклин заль» гидг дегтрәр урднь Ик Буурла сурһульд болн селәнд күүндвр, шинҗллт кеһәд багшнр болн сурһульчнр тоолвран келв.

«Бичә март» гидг талдан шин дегтр болхла 2025 җилин намрар барас һарла, одахн үүдсн үүдәвр болҗана. Эн дегтрт мини Сиврин бичкндк цагин тодлвр, дәкәд эн төрлә ирлцсн шүлгүд чигн орла. Һурвдгч дегтрм болхла бичкдүдт нерәдгдлә, ахр наадд болн шүлгүд түүнд орв, «Мини иткл» гиҗ терүг нерәдләв.
Йөрәлин дееҗән Барин герт көдлҗәдг мини үүрмүдт нерәдҗәнәв. Һадрин болн дегтрин тогтацинь кесн мана ачта зурач Бадендән Сергейд, кесг үүдәвриг барлдг Билькун Байртад болн компьютерин кесг эв-арһиг олзлдг Тавуна Галинад - мини ханлт. Эн дегтрмүд мини җирһлин хаалһин ашлвр болҗана. Тегәд эднә презентац хамднь кегдв.
Тер мет әрүн цаһан седкләсн мана нертә бичәчнрт байр-бахан медүлхәр седләв, эдн цаган әрвллго презентацд ирҗ мини үүдәврмүдиг шинҗлҗ цәәлһврин үг келв. Тер тоод Увшан Иван, Чонгона Василий, Манҗин Николай, Хатуһа Николай, Канкан Эрднь, Бадакан Татьяна, Уҗан Борис болн «Зултрһн» ансамблин дууч Дандан Валентина («Биил тоһрун, биил» гидг мини үгәр бичсн ду йир сәәнәр дуулв) билг-эрдмән үзүлҗ, бүлән үгән келҗ ик гидгәр седклим хаңһав. Мини дегтрмүдлә таньлдад, бичәчнр дуту-дундынь йилһәд, сәәнинь чигн темдглцхәв. Эднә дөңнгч сәәхн үг нанд омг орулад, улм билг-эрдмән өөдлүлх уха заав.
Онц ханлтан мана Ик Буурла сурһулин багшнртан, теднә үгд байрлҗ белглҗәнәв. Хамдан бидн кесг җилдән көдләд, кесг сурһульчан җирһлин герлтә хаалһд һарһад, урмд өгләвидн. Эн нәр-нааднд ирсн үүрмүдтән, элгн-садндан бас икәр ханув. Амр-Санана нертә дегтрин саңгин һардач Майя Безидеевад - бас дөңнлтин үг келхәр седләв.
Мини багш болн өөрхн үр, Хальмг Таңһчин ачта багш Бадмин Римма иигҗ йөрәв: «Одахн Амр-Санана нертә дегтрин саңд, нег өвәрц һадрта дегтр оньгим авлв, тер дотр һадриннь зург мөн. Зургт бичкн хальмг күүкн кирцәһәрнь хәләхлә 5-6 наста. Ө-шуһу модна захд, ик шаляр матушклад боочксн, көрәдчксн модд деер сууна.
Дегтр болхла «Бичә март!» гисн нертә. Түүрвәчнь мана хальмг келнә багш Босхмҗин Надежда болҗ һарв. Надя-багш, багшнрин мергҗлт өөдлүллһнә курст, семинарт ирсн цагтан эврәннь дамшлтарн, соньн кичәлмүдин зураһарн багшнрла, тер дотр баахн мергҗлтнрлә хувалцҗ, медрләрн, дамшлтарн чигн, сүв-селвгәрн дөң-нөкд болдмн.
Ода болхла хоршасн дамшлтан багш шүлгүдәрн, ахр зурцарн дамҗулад бичкн дегтрмүд бичҗ барас һарһсмн. Бараһарн бичкн болв чигн, йир гүн тоолврта гиҗ келхлә, буру болшго. Түүрвәчин бичкндк цага Сиврин тодлврмуд умшсна хөөн, эврә Сиврин цаг кинола әдл ухандм орад бәәв, тер җилмүд холдсн бийнь, минь ода давсн болад, үзгдл мет, олн зүсн зургудт орҗ нег-негән сольҗ үзгдв.
Надя багш тедү чиңгә киитн Сиврин туск зурцдан йир гүүнәр болсн деерән әрүнәр тодлвран хадһлҗ тер цага байр-зовлң хойриг дегц үзүлҗәнә:
«Сәәхн заңта,
у седклтә үүрмүдән,
Сиврин соньн бәәдл-җирһлән
Бичә март!
Байр үүдәсн җирһлин йовдлмудан
Бичкндк цагин һашута
җилмүдән
Бичә март!
Эврәннь эңкр элгн-садан
Алдр дәәнә һалд үлдсинь
Бичә март!» -
гиҗ шүлгтән бичсмн.
Надя багшин бичсн шүлгүднь, ахр зурцснь йир өвәрц. Булгин усншң багшин байн чееҗәс асхрҗ зүрк авлна. Дотрк уха үүмүлҗ санан-серл хойриг байрар чигн, һундлар чигн чееҗиг дүүргнә.
Багш Босхмҗин Надеждан бичсн цуг тоот дорас өсч-босҗ йовх баһчудт үлгүр-үзмҗ болсн деерән өвкнрин үзсн зовлң «бичә марттн!» гисн дуудвр болхнь маһд уга», – гиҗ Бадмин Римма тоолвран келв.
Күндтә умшачнр, тана оньгитн «Бичә март» гидг дегтртән невчк тусхахар бәәнәв. Бар сарин 28-д, санлын өдрт нерәдгдсн дегтр мөн. Тернь йир һашута, мана эңкр элгн-садан, өөрхн улсан геесн өдр болв. Бүкл келн-әмтиг мөңк киитнүр мал кевтәһәр тууһад, күзүцә, күмн сүрдх зовлң эдлүләд, хар гөрәр гемшәгдәд тууврт мана ахнр-эгчнр, эк-эцкнр, өвкнр күчәр йовулгдла, арвн һурвн җилдән бидн муулян эдлләвидн, терүг эн өдрлә цугтан тодлна.
Би бас Сиврин үрн болҗанав. Тер харалта җилмүдт һарлав. Тегәд чигн «Бичә март» гидг дегтрән эн һундлта, һашута санлын өдрт, Сиврт сәәһән хәәсн мана өвкнрт нерәдҗ, теднә туск санлынь хадһллһнд тәвцән бас орулҗанав. «Мадн, бичкдүд, тер цагин күнд-күчр бәәдлиг гүүнәр меддго биләвидн. Мана келн-улс өршәңгү уга цагла, хар гөрәр туугдсна тускар кен маднд келҗ йовла?
Насмдн бичкн маднд бәәсн җирһлән шинҗләд, ашлвр кедг ухан-тоолвр, арһ уга бәәсмн. Бәәсәрн байн болад, сәәнинь тодлад, мууһинь мартад, бичкндк цагин җирһлән эдләд йовсн болҗанавидн», – гиҗ мини үйин кесг улс келх бәәсмн.
Тер күнд цагиг үзүлҗәдг «Харалта өдрмүд» гидг шүлгиг тана оньгт тусхахар седләв.

Харалта өдрмүд
Теегин байрта җирһлинь
Товин сумн таслла.
Хәәртә Хальмгин үрднь
Хортна өмнәс босла.
Һалзу дәәнә гүргүд
Харалта җилмүд экллә.
Күүнә дүрстә эрлгүд
Төрскнәснь әмтиг салһла.
Киитн күрҗңнсн вагоднь
Үүдән аңһалһад зогсла.
Бар сарин сөөднь
Хальмг улсиг зальгла.
Киитн үвлин җиңд
Кедүнь хаалһдан үклә?
Цогцмуднь рельсин хаҗуд
Цаснд булгдад үлдлә.
Үксн әмтнә цогцар
Уул тосхҗ болх.
Уульсн эднә нульмсар
Дала дүүргҗ болх.
Күмн сүрдх зовлң
Келн-әмтн үзлә.
Әрүнәр авъясан хадһлад,
Әмтн Төрскнүрн ирлә.
Иим харалта җилмүд
Иргчдән бичә үзгдтхә,
Мана үрдин җирһлнь
Мөңк сәәхн болтха!


БОСХМҖИН Надежда