Орчлңгин орад күрсн экспедиц

Сегодня, 12:30 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Памирск экспедицин 90 җилин өөнд нерәдсн «төгрг ширән» сүүр Москвад болв. «Орчлңгин орад күрсн хальмг дәәчин хаалһ» гидг нертәһәр орн-нутгин хотл балһснд болсн сүүр хальмг генерал Ока Городовиковин нер тодлулад, ик чинртәһәр давв. Әрәсән болн талдан орн-нутгин номтнрла, олна үүлдәчнрлә хамдан ик сүүрт хальмг номт, тууҗин номин доктор Очра Уташ бас орлцв.

Советин Союзин Баатр Ока Городовиковин нерн Хальмг Таңһчдан күндтә нерн мөн. Иргнә болн Төрскән харсгч Алдр дәәнд залу-зөрмг үүлдврәрн ончрсн хальмг баатрин бәәдл-җирһл болн зөргтә үүлдвр кесг зун баһчудт үлгүр болв. 1936 җилд болсн орн-нутгин тууҗд орсн ончта нег йовдлла Ока Городовиковин нерн залһлдата.
Ода санхнь, тиигхд бас иим ик цаста үвл бәәҗ. Памирин уулмуд дунд бәәдг Мургаб селән, талдан һазрас тиигәрән күрдг цуг хаалһс цаснд даргдсн билә. Йиртмҗин аюлд туссн әмтнд дөң болх экспедиц бүрдәгдсмн. Нер туурсн Памирск цергә экспедициг Советин Союзин Баатр, генерал-полковник Городовиков Ока Иванович һардҗ күцәснь темдгтә. Тууҗд орсн эн экспедицд 2026 җилин туула сарин 12-т 90 җил болсмн.
«Орчлңгин орад күрсн хальмг дәәчин хаалһ» гидг нертә «төгрг ширән» сүүр һазадын орна номтнриг икәр соньмсулв. 1936 җилд Ока Городовиков цаснд авгдсн Памирт күрхәр тенд Мургаб таджикск селәнә әмтнд дөң болх экспедиц бүрдәҗ, бийнь һардҗ йовсн болдг. Ик цаста үвләр өндр уул деер бәәсн тер селән әәмшгтә бәәдлд туссмн. Теднд күрч дөң күргдг арһ чигн уга билә. Хальмг генерал толһалсн экспедиц өндр уулмудт әәмшгтә хаалһар йовад, аюлла харһсн әмтнд нөкд болсмн.
Хальмг генералын зөргтә үүлдвр мартгдлго бәәхинь эн сүүр медүлв. «Төгрг ширән» сүүрин бүрдәһәчнрин тоолврар, Таджикистана болн Әрәсән хоорндк сойлын болн тууҗин залһлдаг батллһнд, йиртмҗин аюлла харһҗ, зовлң эдлсн әмтнд дөңгән күргсн экспедицин зөргтә орлцачнрин санлд эн керг нерәдгдсмн. Әрәсән келн-улсин ниицлтин җилд «төгрг ширә» болснь нег үлү чинртә болҗана. Эн сүүрт Әрәсән, Таджикистана, Азербайджана, Туркменистана, Хальмг Таңһчин, Китдин болн Энткгин йосна болн олна үүлдәчнр, номтнр, шинҗләчнр, сегәтнр орлцв. Сүүрт видео эв-арһар чигн орлцх таал учрв. Тиигәд эн күүндврт кесг орн-нутгас әмтиг орлцулх арһ учрв. Улсин тууҗд негдлтин болн хамцу үүлдврин үлгүр болдг йовдлмуд баһ биш болҗахиг күүндвр медүлв. М.Ломоносовин нертә МГУ-н, РУДН-а номтнр бас орлцснь темдгтә болв. Эднә номин хәәврнь Төв Азийин орн-нутгудын тууҗла батар залһлдата.
Таңһчин әмтнә төлә эннь хальмг баатрин зөргтә үүлдвриг болн өр-өвч седклиг дәкн нег тодлулсн йовдл болв. Ока Городовиковин баатр үүлдвр баһчудт йоста сән үлгүр болҗана. Һазадын орна болн Әрәсән олнд зәңгллһнә эв-арһсин көдләчнр «төгрг ширән» сүүрин төрәр бас соньмсв.
ҖИРҺЛИН Кермн

Видео