Алдр үрнә ач-тусинь мартҗахш

Сегодня, 13:03 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Давсн долан хонгт Хальмг Таңһчд соньн олн йовдлмуд болв. Тер тоод Хальмгт автономь тогталһнд ик ач-тусан күргсн йосна болн олна үүлдәч, бичәч Амр-Санана Антона нернлә залһлдата хойр йовдл учрв. Эн олна үүлдәчин тускар седкүлч болн бичәч Увшин Вячеслав дегтр бичв. Дегтр барас һарсн кемлә Хальмгт Амр-Санана Антона зе күүкн Татьяна Соколовская авальтаһан ирснь темдгтә болв.
Басңга Баатрин нертә Келн-улсин театрт болсн харһлтд сойлын көдләчнр, олна үүлдәчнр, барин көдләчнр, нань чигн олн улс цуглрв. Хальмг утх-зокъялын эклцднь үүлдҗ йовсн бичәч Амр-Санана Антона нернь олн дунд темдгтә. «Мудрешкин сын» гидг роман тер дарунь олн умшачнрин оньг авлсмн. 1925 җиләс авн Амр-Санана Антона эн дегтриг долан дәкҗ барлҗ һарһсн болдг. Бичәч бийнь эврә үүдәврән хальмг келнд эс орчулҗ чадснь һундлта юмн. Насн-җирһлнь тедү мет ахр болв. Цааҗллһна әәмшгтә цагт түүрмд эн өңгрв. 1982 җилд эн дегтриг бичәч Инҗин Лиҗ хальмг келнд орчулсмн.
«Мудрешкин сын» романа тускар Максим Горький бас бичсн болдг. Константин Паустовский чигн эн үүдәвриг зөвтәһәр үнлсмн. Эн романа дүрмүд «Нойн Церн» гидг фильмд орулгдсмн. Түрүн хальмг артист Нохашкин Зула терүнд наадсиг ах үйин хәләһәчнр тодлна.
Амр-Санана Антона нерн болн кергнь мартгдлго бәәхинь тодлад, седкүлч Насна Вячеслав аавиннь төрскн һазрт ирсн йовдлынь күндләд, Татьяна Соколовскаяд «Кердата и кердатинцы» гидг дегтр белглв. Байрар дүүрсн седклтә гиич хальмг дууна айс дахч биилснь цуглрсн улст тааста болв. Ханьна Мингиян дуулсн дун тиигәд цугтад ик сергмҗ үүдәв.
Таңһчд автономь тогталһна нәрн болн күчр-күнд цагт хальмг улсиннь хөв-кишгин төлә чидлән нөөлго үүлдҗ йовсн бичәчин тускар седкүлч Увшан Вячеслав «Ночь перед казнью» гидг үүдәвртән орс келәр бичсмн. Тернь яһҗ бичгдснә тускар түүрвәч келҗ өгв. Увшин Вячеславин дегтрин нег әңгинь Басңга Баатрин нертә Келн-улсин театрин артист Төвкнкин Чиңһс умшҗ өгв.
Олна үүлдәч, бичәч болн номт Цернә Василий Амр-Санана Антона олна үүлдврин, намтрин тускар тодрхаһар келснь цуглрсн улсиг бас соньмсулв.
Увшин Вячеславла хамдан сурч йовсн олна үүлдәч Бован Санл шин дегтр бичснләнь энүг йөрәв. Амр-Санана Антонла хамдан тер җилмүдт таңһчин автономин төлә шунҗ йовсн Чапчан Аршин туск тодлврарн эн хувалцв. Нертә олна үүлдәчин үүдәврмүдәр театрт наадд тәвгдҗ йовсна тускар Хальмг Таңһчин сойлын ачта көдләч Людмила Турченко келв. 1968 җилд «Теегт болсн шуурһн» гидг Амр-Санана түүк бас хальмг келнд орчулгдсмн. Ирлцңгү нертә наадыг режиссер Лев Александров тәвсн мөн. Терүнә хөөн чигн театр Амр-Санана үүдәврмүдт оньган тусхадгинь тодлад, 2015 җилд «Ахнр-дүүнр, хальмгуд!» гидг наад үзүлснә тускар бас эн келв.
Җилмүд давад, тууҗин цаг холдад йовв чигн Амр-Санана Антона нерн төрүц мартгдҗахш. Хальмг автономин өөн темдглсн цагла Хальмгин хәәртә үрнә нерн эрк биш амлгдна. Дунд сурһулин урн үгин кичәлмүдт Амр-Санана үүдәврмүдин тускар келгднә. Хальмг театрмудт наадд тәвгднә. Амр-Санана селәнә музейин һардач Владимир Артеменко Амр-Санана Антона бәәдл-җирһл болн үүлдвр баһчудт зөвтә үлгүр болҗахин тускар цуглрсн улст соңсхв. Келн-улсин дегтрин саңгин көдләчнр Амр-Санана Антона нер өөдән бәрҗ, олн умшачнр дунд цәәлһврин ик көдлмш кеҗ, шин тоотыг үүлдвртән олзлҗ йовхин тускар Нарна Зоя тодрхаһар келснь темдгтә болв.
«Аавин нерн мана өрк-бүлд икәр күндлгднә, – гиҗ Антон Мудреновичин зе күүкн Татьяна Соколовская тодлврарн хувалцв. – Мана ээҗ аавин нер тевчҗ, кесн кергинь маднд медүлсмн. Ода мана үрд аавин тускар илдкл кеҗ, терүнә кеҗ-күцәсн тоотыг олнд медүлҗ йовна. Мана ачнр-зеенр аавиннь туск тоотар соньмсчана. Аавин төрскн һазрт ирсндән байрта бәәнәвидн. Энд үзсн-соңссн тоотан герткстән келҗ өгхвидн».
Эн харһлтын маңһдуртнь Татьяна Соколовская авальтаһан Келн-улсин дегтрин саңд одад, аавиннь бумблвд цецгүд тәвҗ, Антон Мудреновичин җирһлд болн үүлдврт нерәдсн һәәхүл хәләв. Амр-Санана Антона кесн ач-тусинь хальмг улс мартлго бәәхинь үзҗ, седкл төвкнүн эдн хәрв гиҗ келх кергтә.
ХӨӨЧИН Галина

Видео