Җирһлин төлә әмән әрвлсн уга

25-04-2026, 11:48 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Дөчн җил хооран мөрн сарин 26-д Чернобылин АЭС-т аюл учрад, олн-әмтнд ик әәмшг учрасмн. Терүнә ашинь уга келһнд Советин Союзин булң болһнас, тер тоод Хальмг Таңһчас, кесг зун миңһәд күн орлцад, әмән әрвллго залу-зөрмгән үзүлсмн. Мана бичкн таңһчас 1670 күн Чернобыльд учрсн аюлын аш уга келһнд орлцсмн, теднәснь эндр зуг 360 күн әмд бәәнә. Харм төрхд, эднә эрүл-мендин бәәдлд ик харшлт күрггдснә ашт цуһар олн зүсн шалтгта улс болна. Мана таңһчд «Союз Чернобыль» гидг олна ниицәг һардҗадг Һучна Борис үүрмүдиннь санл мөңкрүллһнә кергиг күцәҗ йовна. Шидр бидн Борис Букиевичлә харһад күүндвидн.

Аюл учрсн цагт Һучна Борис Хар Һазра района Ворошиловин нертә эдл-ахуд көдлҗәсмн. 1987 җилд таңһчин цергә комиссариатын дуудврар эн нег һазра залу улсла хамдан Майкоп балһснд сурһулин төвд цаг-зуур шишлң белдвр авад, Чернобыльд йовсмн. Эн станцас хол биш бәәршлсн әңгд инженерн багиг һардв. Орн-нутгин кесг һазрас ирсн зун һар салдс, Борис Букиевичин тодлсар, цуһар нег-негән хәләһәд, дөңндг бәәсмн. Эднә баг 4-ч энергоблокин ора цеврләд, радиацин кемҗән ик һазрт көдлмш кеҗ йовсмн. Нег сара хонгтан тенд көдлснә ашт эднә эрүл-мендин бәәдлнь зөвәр дор орв. Эцәд, муурад хәрҗ ирсн Борис Букиевичиг герткснь нам таньсн уга бәәҗ, радиац тедү мет ик харшлт күргсмн.
Чернобыльд болсн аюлын аш уга келһнд орлцсн нег һазра улсин санл мөңкрүлҗ, эднә залу-зөрмгин тускар дорас өсч йовдг баһ үйнрт күргҗ медүллһн олна ниицәнә һол күслнь болна. 2024 җилд Борис Букиевич Галина Николаевна авальтаһан хамдан «Җирһлин төлә әмән әрвлсн уга» гидг дегтр барт белдҗ һарһв. Терүнд 520 чернобыльцин тускар келгдв. Коммерческ биш бүрдәцс дунд зарлсн марһанд орлцад, 700 миңһн арслңга мөрә шүүҗ авад, дегтр барллһнд терүг олзлв. Таңһчин залвр бас демән күргсн билә. Таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцст, дегтрин саңгудт, Чернобыльд болсн аюлд орлцачнрин өрк-бүлмүдт терүг түгәҗ өглә. Ода Гучиновихн эн дегтрин хойрдгч әңг барт белдҗәнә, терүнд зун һар күүнә тускар келгдхмн гиҗ зуралгдҗана.
- Түрүн дегтриг барт белдхд маднд сурһульчнр ик дөң-нөкд болсиг темдглх кергтә. Садовое, Троицкое селәдин дунд сурһульмудын күүкд-көвүд Чернобыльд учрсн аюл уга келһнд орлцачнрин туск хәәврин көдлмш кеһәд, теднә намтрин тускар бичв, зургуд олҗ авв. Тер мет Сарпан района толһачин дарук Бембин Галина, Яшалтан района сурһуль-эрдмин заллтын һардач Яндона Валентина маднд ик дөң күргснд бидн ханлтта бәәнәвидн. Ода бидн шин дегтр белдҗәнәвидн, тегәд эврәннь элгн-садна, таньл-үзл улсин тускар зәңглтн гиҗ газетин умшачнрт үрвр кеҗәнәвидн. Харм төрхд, «чернобыльцнрин» то баһрад йовна, тегәд күн болһна санл мөңкрүлҗ нердинь заах кергтә, - гиҗ Борис Букиевич келнә.
Чернобыльд аюл учрад, 40 җил давв. Эн җил санлын керг-үүлдврмүд цуг райодт болн хотл балһснд бүрдәгдҗәнә. Элст балһсна һардвр эн җил 8-ч микрорайонд бәәдг бумбин ясврт мөңг йилһҗ өгәд, эргндк һазртнь сән кец-таал тогтав гиҗ Һучна Борис темдглв. Келхд, бумбиг ясхд нөкд болхиг нәәмн җилдән балһсна һардвриг сурсн бәәҗ. Зуг Лиҗикә Алдр эднә төрт орлцад, эн төр хаһлхд дөң-нөкд болв гиҗ Борис Букиевич ханлттаһар келв. Дәкәд Сарпан РМО-н һардвр районд бәәдг «чернобыльцнрт» 15 миңһн болн ЧАЭС-ин аюлын аш уга келһнд орлцачнрин белвсн күүкд улст 5 миңһн арслңга дем өгв. Ода районд хөрн шаху иим күн бәәнә. Эн җил дөрвн күн Хальмг Таңһчин күндтә иргнә нер зүүв, Үлмҗин Савр болхла Делгә Эрднин медаляр ачлгдв. Эн Чернобыльд болсн зеткртә йовдлд орлцсн деерән Нагорный Карабахт болн Чечняд болсн цергә керг-үүлдврт залу-зөрмгән үзүлсн күн мөн. Аюл учрсн цагт залу-зөрмгән үзүлсн улсин ач-тусиг әмдднь үнләд, таңһчин һардвр эдниг ачлснь үүрмүдиннь болн элгн-саднаннь төлә ик бахмҗ үүдәв.
Эн өдрмүдт таңһчин сурһульмудт, «Дәәч» Төвд, Н.Пальмовин нертә Келн-улсин музейд Чернобыльд учрсн аюлын аш уга келһнд орлцачнрла харһлтс болв. Чонкуша Петрин нертә билг-эрдмин колледжин оютнр соньн концерт белдв. Троицкое селәнд буйнч седклин керг давулад, хоршасн мөңгәр ЧАЭС-ин аюлын аш уга келһнд орлцачнрин бумб ясхар зуралҗана. Маңһдур Элстд болн райодт санлын митингүд болхмн. Хотл балһсна «Октябрь» кинотеатрт болхла «чернобыльцнрт» өөнин медальмүд бәрүлҗ өггдхмн.
ДООҖАН Наталья

Видео