Наһц аавин үлгүрәр

Одахн мана газетин редакцд Ик Буурла района Приманыч селәнә дунд сурһульд көдлҗәдг хальмг келнә болн утх-зокъялын багш Баран Нүүдлә ирҗ, наһц аавиннь җирһлин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Эн күүндврин йовудт бичҗ авсн тоотыг умшачнрин оньгт тусхаҗанавидн.
– Мини наһц аав Манҗин Шоколок Ик Буурла района комсомольцнрин, хөөннь коммунистнрин җисәнә нүүрләчнрин тоод йовла. Советин йосн шинкн тогтҗасн цаг бәәсн мөн. Аавм 1905 җилд Баһ Буурл әәмгин Манцин улуст һарсмн. Энүнә баһ цагнь дигтә хөрдгч җилмүдин хүврлтслә ирлцв.
Келн-улсин архивд хадһлгдҗадг бәрмт цааснд бичгдсәр, Манҗин Шоколок 1920 җилд күч-көлснә хаалһан эклсн болдг. Һазрин меҗә шинҗлдг халхар, селәнә хүүвин, дарунь комсомолын бүрдәцин дааврта сегләтр болад чигн альд эн эс көдлв! Шоколок Манджиевич кергән цаг-болзгтнь, даавртаһар күцәдг бәәҗ.
1925 җилин ноха сард Манҗин Шоколок ВКП(б)-н ханьд орад, селәнә коллективизацин көдлмшт орлцна, «Улан малч» совхозин партин әңгин сегләтр болна. Тер цагин тускар нег һазра седкүлч Манҗин Татьяна «Анҗа» гидг түүкд бичсн билә.
Һучдгч җилмүдт амр биш әәмшгтә цаг бәәсмн. Иддг хот уга болад, әмтн харһнад, гемнәд, өңгрәд бәәв. Экинм тодлсар, эцкнь олсн өдмгән гер күртлән күргдго, юңгад гихлә хаалһдан гемтә, өлн улсиг үзәд, теднд өгдмн. Тер цагт аавдм нерәдәд, һарсн дун чигн бәәнә:
Мальмһр шар Манҗин Шакадк
Манҗихнә һазр өргәд йовҗ.
Улан шар Манҗин Шакадк
Улана йосндан таасгдад йовҗ.
Сән көвүн Манҗин Шакадк
Советын йосндан таасгдад йовҗ...
…
Наһц аавиннь туск зәңг авхар, экиннь селвгәр нег һазра медәт, Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеран Манҗин Цевглә харһад күүндләв. Энүнә келсәр, Манҗин Шоколок селәнә коллективизацин керг күцәһәд, сурһуль уга улс сурх зөвтә гиҗ заадмн. Тер мет хальдврта гемәр гемтсн улсиг илдкәд, эмнлһнд йовулдмн. Тегәд нутг дундан эн күндтә, тоомсрта күн бәәҗ.
Аавм эврә цагтан Әәдрхн балһсна багшнрин техникум төгсәсмн. Ик сурһульд орхар седҗәлә, зуг дән экләд, күслдән күрсн уга. Тиигхд, таңһчин залвр хальмг тохма малыг Казахстанур тууҗ һарһхар шиидв. Манҗин Шоколок даалһсн кергиг күцәһәд, сән-менд хәрҗ ирсмн.
1943 җилин бар сар… Цуг хальмгудыг хар гөрәр киитн Сиврүр туув. Аавм Омск мүҗин Москаленск района Тарас Шевченкон нертә совхозд тусв. Тенд тоочар көдлв. Сул цагтан колхозникүдлә партин төрәр кичәлмүд давулдг билә. Хам-хоша бәәдг әмтн тер кичәлмүдт олар ирдг бәәҗ. Зуг тууврт бәәсн ухата, медрлтә хальмг залу ирлцңгү кичәлмүд давулҗаснь колхозин ахлачд таасгдсн уга. Манҗин Шоколок энүг медәд, көдлмшәсн эврән һарад, күүнә мал хәрүлдг болсмн.
Сиврт Шоколок Манджиевич дүүһиннь өрк-бүлтә болн эцкән фронтд геесн нег һазра улсла хамдан бәәҗ. Тер бүлд насни дигт күрәд уга ухата, шулун-шудрмг хойр көвүн өсчәсмн. Аавм эднлә шатр нааддг бәәҗ. Көвүн өсәд-босад, эсвин багшин, дарунь агрономчин эрдмтә мергҗлт болв. Эннь мана районд күндтә, тоомсрта Лиҗин Манц, бәәсинь экм келлә.
1957 җилд аавм өрк-бүлтәһән төрскн нутгтан нүүҗ ирв. Элстд патьр йилһгдәд, көдлмшт орв. Зуг аавм гемин уршгар көдлҗ чадсн уга. Приютна района 4-ч тойгта совхозд шавр герт бәәршлв. Тер җилин үкр сард Манҗин Шоколок Күндллһнә һашгар ачлгдснь темдгтә. 1959 җилд аавм сәәһән хәәв.
Найдгч җилмүдин чилгчәр Юрий зень «Хомутниковский» совхозд агрономчар көдллә. Нег һазра медәтнр баахн Шоколок Манджиевич гиҗ энүг таньдмн.
Күн болһн төрскн һазрин, өрк-бүлин тууҗиг медх зөвтә гидг. Дорас өсч йовдг үрдтән энүнә тускар келҗ, үйәс үйд медүлҗ бәәх кергтә. Наһц аавм Манҗин Шоколок олн җилдән төрскн һазрин делгрлтин төлә үнн-чик седклтәһәр көдләд, олнд үлгүр-үзмҗ болҗ йовсмн. Ода ачнр-зеенрнь санлынь әрүнәр хадһлҗ неринь өөдән бәрхәр зүткнә.

Бичҗ авснь КАРСАНА Евгения