Ìàðò ñàðèí 18-ä Ýëñòä áîëí á¢êë òàœº÷àð Êðûì ²ð³ñ³ë³ íåãäñí³ ñ³í ´äðèí ìèòèíã¢ä áîëâ, ýíä ýâð³ äóðàð ¢¢ëääã áîëí ²ð³ñ³ä, ìàíà òàœº÷ä îëíä òåìäãò³ àðòèñòíð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëš îëí ³ìòèã áàéðëóëâ.

Ôåâðàëü ñàðèí 18-ä ìàíà îðí-íóòãò áîëí òàœº÷ä Êðûì áîëí ²ð³ñ³ øèí³ñ íåãäñí³ ¥äðèã òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ îëí ³ìòèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Òóñëœ ýí ´äð 2014 šèëä Êðûì òîõà àðëûí á³³ðí ³ìòí íåã ì´ñëã÷ áîëí ò´ðñêí÷ ñåäêë³í ìåä¢ëñìí, òåã³ä àøòíü Êðûì ä³êí³ñ ìàíà àëäð ²ð³ñ³ îðí-íóòãèí áàò õ¢âíü áîëñìí.

Êåñã çóí šèë õîîðàí ²ð³ñ³í öåðãèí ñàëäñìóä öóñàí àñõš Êðûì òîõà àðëûã îðñ õààíà ìåäëä îðóëñìí, òèèì êåâ³ð Êðûì ²ð³ñ³í õàíüä áîëí ìàíà îðí-íóòãèí òóóðìšòà òóóšä ì´œêèíä îðñìí, òåã³ä ÷èãí 2014 šèëèí ìàðò ñàðèí 18-ä áîëñí ðåôåðåíäóìä òîõà àðëä á³³äã îëí óëñ õ³ð¢ ²ð³ñ³ë³ õàìöõèí ò´ë³ äóóºàí ´ãñìí, òèèãõä òóóšèí çîêàëàð îëí ³ìòí ¢íí-÷èê éîâäë ó÷ðàñìí, ºàðºñí ýíä¢ ÷èêëãäâ, óë-ñ¢¢ð óãà øèèäâð àøòíü óóðóëãäâ.

Ìîºà ñàðèí 30-ä Ï.Î. ×îíêóøîâèí íåðò³ èñêóññòâèí ó÷èëèùä Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñòê Ëàðèñà ×óíîñîâà-Ìàõðèíàä íåð³äãäñí áóéí÷ ñåäêëèí êîíöåðò áîëõ. Ýí¢í³ òóñêàð ìîºà ñàðèí 13-ä áàðèí Ãåðò áðèôèíã áîëâ. Ì. Ãëèíêàí íåðò³ XXV îðí-íóòãóäûí óðëäàíà äèèë³÷ Þëèÿ ßøêóëîâà, Êàâêàçñê ôèëàðìîíÿ ñîëèñò Ìèõàèë Õîäæèãèðîâ, èñêóññòâèí ó÷èëèùèí ºàðäà÷ Ëþáîâü Ãîðÿåâà, êîíöåðòìåéñòåð Ãàëèíà Äæèðèíòååâà, Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñòê Ãèëÿíà Áåìáååâà òåð¢íä îðëöâ.

"Áóðõí Áàãøèí àëòí ñ¢ì" ãèäã òàœº÷èí Öóòõëœ õóðëûí Ñàíàí ãåëœ "Áóéí" ãèäã ´ð-´â÷ ñåäêëèí ñàœãèí ¢¢ëäâðèí òóñêàð "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-í áàðèí ãåðò áîëñí ꢢíäâðèí éîâóäò òîäðõàºàð êåëš ´ãâ. 2018 šèëèí áóéí÷ ñåäêëèí ¢¢ëäâð³í ñàœãèí ýë÷íð ì´÷ òàòó, êîëÿñêàð éîâäã óëñò íåð³äõ³ð ñåäš³í³. Òåð¢í³ ò´ë³ "Áóéí" ñàœãèí ýë÷íð "Èíüãëëò" ïàðêä ãåìò³-øàëòãò³ áè÷êä¢äèí ò´ë³ îíö òàë✠òîñõõàð çóðàëšàíà. Áîëâ "ѳí òààëòà á³³ö" ("Äîñòóïíàÿ ñðåäà") ãèäã ôåäåðàëüí ò´ñâ³ð òèèì òàë✠òîñõëºí áàñ õ³ë³ãäš³í³. Òåã³ä ñàœãèí ãåø¢ä ýí êåðãèã ä´œíš ì´÷ òàòó áè÷êä¢äò òðåíàæåðìóä áîëí öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëäã íàíü ÷èãí îáîðóäîâàíü áåëãëõ ñàíàòà á³³í³.

Õàëüìã Òàœº÷ä ´´ä³í öîëòà áîëí ã¢í íîìòà áàãøíð èðš, øàšíà íîìèí ö³³ëºâð ´ãäã éîâäë éèðèí áîëšàíà. Õàëüìãèí øàší ëàìèí íèë÷³ð ýííü ñ³í àâúÿñò òîõðâ. Íîìèí ö³³ëºâðèã îëí óëñ èðš ñîœñíà. Ýí òóñò ìåäðë³í 㢢ä¢ëñí ³ìòí ÷èãí îäà áຠáèø.

Æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí ê´äë³÷íð îëí òîîòà ç¢ñí-碢ë æèëèùí-êîììóíàëüí òóñëìš ê¢ðãí³. ÆÊÕ ãèñí ýíòí òàñðõàí óãàºàð ³ìòèã óñàð, äóëàºàð, ãàçàð, øàìàð òåòêëºí, ãåðì¢äèí êàïèòàëüí ÿñâðèí ê´äëìø ê¢ö³ëºí, îëí äàâõð ãåðì¢äèí èíæåíåðí êîììóíèêàöèã áîëí ñèñòåìèã ÿñëºí, îëí äàâõð ãåðì¢äèí ýðãíäê ºàçðèã ÿñðóëëºí, õîã-áîã ç´´š ºàðºëºí áîëí íàíü ÷èãí. Îðí-íóòãèí ýêîíîìèêä ÆÊÕ ´äã³ öàãò ç´âò³ èê îðì ýçëš³í³.

Ïðèþòíîå ñåë³í³ñ äîëàí äóóíàä á³³õ Äîîöœ (îðñàºàð Äîöåíã) èêë êå糜ê õîòí. Äîîöœ õîòíà ´ñëòèã, ýí¢í³ õ¢âðëòèã, ýí¢í³ ýíäðê á³³äëèã öóãèíü éè뺚, ö³³ëºš áè÷õ³ð ñåäõë³, îäà íàì ãàçåòèí õàëõä ç³ ÷èãí ê¢ðòøãî. Ýí¢í³ öóã òóóšèíü áè÷õë³, á¢êë äåãòð áîëš ºàðõìí. Êåëí-óëñèí àðõèâä íàñí-šèðºëèííü òóðøàðò ê´äëš éîâñí Àííà Òàïêèíàí òåìäãëñ³ð,1850-÷ šèëì¢äèí õóó÷í äîêóìåíòñò Äîîöœãèí òóñêàð áè÷ãäñíü õàðºíà. Òèèã³ä ýíòí êå糜ê öàãò õàëüìãóä í¢¢äã á³³ðí á³³š. Ýíòí äààšèõí óœã-òîõìà óëñèí ᢢð á³³ñìí. “Äàëà äàðšœãóä ìåääã, øóëóí êåëäã äààšèõí” ãèš êåëñí ¢ã á³³í³.

Êåç³í³ äàâš îäñí öàãàñ êåñã òîäëâðòà ó÷ð îäà ê¢ðòë ñàíàíäì îðíà.
1943 šèë. Íåã šèë õîîðàí ýöêì ä³³íä îäëà. Ìàíà ´ðê-á¢ëèã Ñòàâðîïîëüñê (òåð öàãò Îðäæåíèêèäçåâñê) êðàÿñ íàºöõì Ýðíš³í³ Áàìáà Çóíäà-Òîëºàä í¢¢ëºš àâ÷ èðñìí. Ñåë³í³ñ äàëà õîë áèø íåã ïîëê øàõó íåìøèí ä³³í³ õóâöòà ñàëäñ çîãñëà. Áèäí, àðâí íàñòà ê´â¢ä, ÿºàä ³³ââ ÷èãí, ´äð áîëºí òåäíèã þ êåëí³, þ ºàðºíà - àëäëãî ãåòäã áèë³âèäí. ¥äð-ñ´ óãà Çóíäà-Òîëºàä ðàêóøå÷íèê-÷îëó ê庳ä, ãðåéäåðàð Ýëñò¢ð èê ìàø躳ð çîãñëãî ç´´ñíü áàñ ñ³³í³ð òîäëãäâ.
Íåã ä³êš ïàðòèçàíìóä ààøíà, èê ä³í áîëõ ãèñí 糜㠺àðëà. Õîø-þìàí àø÷ àâàä, ýìãí-´âãä áè÷êä¢äë³ Ìàíö ºîë ºàòëàä, ñàëàä áóëòëà. Äàðóíü õàðœºóðàä, àñõí áîëâ. Öóã òàã÷ã. Ò´âêí³ä, õ³ð¢âèäí. Õ´´ííü ä³ê³ä íåã éîâäë ºàðëà. Ñàìîëåòèí ³ ñîœñàä, Çóíäàí óëñ ãåð³ñí ºàðàä 㢢öõ³â. Òåäí³ äóíä íåã ýìãí õ³³êðæ³í³: "Ó-ó, ñàìîëåò, öààðàí íèñ! Òåð þìàí öààðàí õàé! Íààðàí áè÷³ íèñ, öààðàí íèñ!" - ã躳ä õ³³êð³ä, ìààíü óìøàä, óóëÿä çîãñõø. Ãåíòêí, õîëä áîìá õàºðñí ³ ñîœñãäâ. Òèèã³ä, íåã ³³ìòõ³ ýìãí õîðòíà ñàìîëåòàñ äàâóºàð ³ìò ³³ëº³ä, ê´ãøí-áè÷êí óãà ê¢¢í³ ñ¢ìñ àâàä, ìóóäíü ê¢ð³ä á³³â. Ýìãí³ íåðíü Àâåëüäèí á³³š. Ò¢¢í³ õ´´í çóíäàõí êåñãò³í Àâåëüäèí³ òóñêàð øîãëàä, èí³º³ä éîâñìí. Àâåëüäèí ýìãíë³ áè ä³êí íåã ê¢¢í³ ºàçðò õàðºëàâ.
1943 šèëèí äåêàáðü ñàðèí 28-ë³ ºàøóòà ´äðë³ öóã õàëüìãóä ýâð³ ºàðñí-´ññí ºàçðàñí ê´´ãäñèã êåí ýñ ìåäí³? Êåí ìàðòõìá?! Ñå볺³ðí Íîâîñèáèðñê îáëàñòèí "Îñèíîâñêèé" ñîâõîçä òóñëàâèäí. Õîéð ñàð áîëºí ðàéîíà öóòõëœãàñ êîìåíäàíò èð³ä, õàëüìã óëñèí ºàðèíü ò³â¢ëš àâäã á³³ñìí. Íàìàã, îðñ êåë ìåääã³ðíü, ñîâõîçèí àõëà÷ îð÷óëõèí ò´ë³ õàÿ-õàÿ äóóääìí. Íåã èðõä, êàáèíåòíü õàðœºó, òåðçíü ãàçåò³ð òàã õààëºàòà áèë³. Àõëà÷ êåëæ³í³: "Âàíÿ, ñåé÷àñ ïðèâåäóò áàáêó-êàëìû÷êó íà äîïðîñ, áóäåøü ïåðåâîäèòü". "Ý", - ã躳ä, ê¢ë³º³ä ñóóíàâ. Äàðóíü ¢¢äí òàòãäâ, îðš èðñíü - Àâåëüäèí ýìãí. Êîìåíäàíò ¢¢ä³í òàã õàà÷êâ. Ò¢ëê¢ðèí ³ ºàðõëà, ýìãí ´ñð³ä, ³³ñí á³³äë ºàð÷ îäâ.

Ýíäð øêîëä ýñâ äàñõëºíà îëí ç¢ñí ýâ-àðº á³³í³, òåð òîîä ÓÄÅ òåõíîëîãèé îíö îðìàí ýçëí³, áè÷êä¢äèí ìåäðëèã 㢢ä¢ëëºí³, êåñã ê¢íä-ê¢÷ð ýñâèã àìðàð ê¢ö³ëºí³ èöãò³ ýâ-àðº ãèš ýí¢ã òîîëíà. Òåã³ä ÷èãí ýí òåõíîëîãèé ìàíà òàœº÷ä áîëí îðí-íóòãò, ºàçàäûí îðíä ÷èãí òàðõàãäšàíà.