Äèãò³ 50 šèë õîîðàí, 1967 šèëä, Ýëñòä òåëå¢çëèí öóòõëœ òîñõãäàä ýäëâðò îðóëãäñìí. Òåð öàãàñ àâí òàœº÷èí óëñò Öóòõëœ òåëå¢çëèí 1-÷ ïðîãðàììèã áîëí Õàëüìã òåëå¢çëèí ñîœñõâðìóäûã õ³ë³äã àðº ó÷ðâ. Õàëüìã òåëå¢çëèí ò¢ð¢í ñîœñõâð Àëäð Îêòÿáðüñê ðåâîëþöèí 50 šèëèí ´´í óãòš, 1967 šèëèí íîÿáðü ñàðèí 5-ä ºàðñìí. Ò¢ð¢í äèêòîðìóä Àëëà Ýðäíèåâà áîëí Åâãåíèé Ëåáåäåâ îðñ êåë³ð ñîœñõâðìóä äàâóëäã áèë³. Äàðóíü õàëüìã êåë³ð ñîœñõâðìóä äàâóëõèí ò´ë³ä ò´ðñêí êåë³í ìåääã óëñ êåðãò³ áîëâ. Òåã³ä òàœº÷ä äèêòîðìóäûí ìàðºàí çàðëãäàä, õàëüìã êåëò³ óëñèã ø¢¢š àâñìí.

Ýðíæ³í³ Êîíñòàíòèí - íåðò³ ø¢ëã÷, áè÷³÷, õàëüìã óòõ-çîêúÿëûí õàëõàð ¢¢ëäñí áèëãò
ì´í. Áè÷³÷ 1912 šèëèí ì´ðí ñàðèí 10-ä Ìàíöèí Êåöèí Áຠ×îíñà ³³ìãèí Îâàò ãèäã õîòíä óãàòÿ ê¢¢í³ ´ðê-á¢ëä òåðš ºàðñìí. Áè÷êíä³í ´í÷ð³ä, áàÿ÷óäò çàðãäëà. Øèí éîñíà öàãò šèðºëèí ñàðóë ºî õààëºàí îëñí ê¢í.

Îäàõí ÐÊ-í Îëíà ïàëàòûí çàëä "×àñ ñ ìèíèñòðîì" ãèäã ò´ñâèí ò´ð³ð ïðåññ-êîíôåðåíö áîëâ. Îëíà ïàëàòûí àõëà÷ Áàëüšð Áàðûêîâàí êåëñ³ð, ýí ò´ñâ³ñ èøò³ ìàíà îðí-íóòãò ÷èíðò³ êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³ãäš³í³. Ýíòí ÐÔ-í Îëíà ïàëàòûí ñåäâ³ð³ð á³³äë-šèðºëä òîõðàãäšàíà.

Äàëí çóðºàí šèë õîîðàí 1941 šèëèí èþíèí 22-ò ä³í ýêëñìí. Òåð ä³³íä 27 ñàé ê¢í ³ìí³ñí õàºöñìí, чèëøãî çîâëœ, ò¢ð¢-ç¢ä¢ ´ðê-á¢ë áîëºíä àâ÷ èðñìí. Àðâàä ì蜺í áຠ䢢âð íàñòà õàëüìã ê´â¢ä, çàëóñ ôðîíòä îäñìí, òåíä çàëó - ç´ðãò³º³ð íåìø ôàøèñòíðë³ íîîëäšàñìí.

Èþíü ñàðèí 22-ò ´ð¢º³ð Ýëñòä ³ìí³ñí õàºöñí áààòðìóäûí Ìåìîðèàëûí ´´ð áîëñí ìèòèíãä îëí ³ìòí öóãëðâ. 76 šèë õîîðàí ýí ºàøóòà ´äð ôàøèñòñê Ãåðìàíü ´ðø³œã¢ óãà ä³ ýêëñìí. Ýí ñàíëûí êåðã-¢¢ëäâð á¢ð䳺³÷íð ìèòèíãèí ýêëö³ð Ò´ðñêí³ òóóšèã ñåð㳺³ä, 1941 šèëä Þ.Ëåâèòàí ä³í ýêëñí³ òóñêàð îëí ³ìòíä 糜ãëñèã öóãòàäíü ñîœñõâ. "Áèäí ýðêš³í óãà ôàøèñòíðèã ꢢ÷³ä, Äèèëâð á³ðõâèäí!" - ãèñí îìãòà ¢ãì¢ä³ð ýí 糜ãëëºí ò´ãñ³ãäñìí. Õàìãèí áàéðòàíü ýíòí ¢íí áîëâ. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ìèòèíãä ò¢ð¢í ¢ã êåëâ.

Ýí šèëèí èþíü ñàðèí àðâíä îí÷òà íåã éîâäë áîëâ. Õîòë áàëºñíà ºîë òàëâœãä ´ð÷èíü àëòí ìåäàëüìóä ãèëâêñí óëñ Äîëàí õîíãèí ê¢ð³ëœãèí ´´ð öóãëðàä, ºàð àòõëäàä, òåâðëä³ä, áàéðëàä á³³ñèíü ³ìòí ´âðš õ³ë³â. Ò³âí šèë õîîðàí Öàºàí-Íóóðà äóíäûí øêîë ò´ãñ³ñí ꢢêä-ê´â¢ä èèã³ä õàðºõàð, äàâñí öàãàí òîäëõàð èðñèíü îëí óëñ º³³õâ.

Øêîëä ñóð÷àºàä Òîìà ꢢêí ñóë öàãòàí îëí ç¢ñí äåãòðì¢ä óìøõäàí äóðòà á³³ñìí, íåã ¢ë¢ äåòåêòèâì¢ä ñîíüìñš óìøäìí. Ñèâðò òóóâðò éîâñí êåìä³í Àëòàéñê êðàéèí Òðîèöê ðàéîíà äóíäûí øêîëä ýêë³ä ñóðñí, õ´´ííü Ýëñò¢ð í¢¢š èð³ä, áàëºñíà 1-÷ òîéãòà øêîëä ñóðñí öàãòàí ÷èãí ýí ìåë äåãòðì¢äèí àðä îðàä, áèáëèîòåê³ñ ºàðäìí áèø. Ìåë òåð êåìä ÷èãí ýðê áèø þðèäè÷åñê èíñòèòóòä ñóðºóëü ñóð÷, ì´øêëºí³ ê´äëìø ê¢ö³õ øèèäâð àââ ÿºâ ýí. Òåð öàãò èèì èíñòèòóòä îðõä ç´â³ð šàœºðòà á³³ñìí, ê¢÷-ê´ëñí³ ñòàæ êåðãò³ áèë³, òåã³ä Òàìàðà øêîëûí õ´´í ýêë³ä ê´äëâ. Äàðóíü ø¢¢âð³í ñ³³í³ð ´ã³ä, šèðäã÷ šèëì¢äèí äóíäóðàð Õàðüêîâ áàëºñíà þðèäè÷åñê èíñòèòóòä îðš ñóðâ.

- Èâàí Áàòûðåâè÷, äàðóê òîéãò ýðê áèø òîñõà÷èí çóðã êåðãò³, òåã³ä íåã îáúåêòä 糜ã÷ë³ õàìäàí îäàä ðåïîðòàš êåš ¢çòí! - ãèñí ñåêðåòàðèàòûí äààëºâðèã ìàíà ôîòîêîð Áóðñàêîâä ´ãõë³, äàðóíü òåð¢ã ê¢ö³º³ä,
ê´äëìø÷ ê¢¢í³ íåð-óñèíü, êåðãò³ òî-äèãèíü ÷èê³ð áè÷š àâàä èðäìí. Êîððåñïîíäåíò ðåïîðòàæàí áè÷³ä ñóóäã áîëõëà, Èâàí Áàòûðåâè÷ çóðãàí ëàáîðàòîðüòàí ê庳ä óäàí áîëëãî õîéð-ºóðâí çóðã àâ÷ èðäìí.

Ýýšì Ãàëèíà Èâàíîâíà Òðîôèìîâà (Ðîìàíîâà) 1941 šèëä ÁຠĴðâä³ óëóñèí Øåâíð ñåë³íä ò´ðš ºàðëà. 1943 šèëä õîéð íàñòàäàí ýêò³º³í, àõòàºàí áîëí ýã÷ò³º³í Àëòàéñê êðàéèí Ïàâëîâñê ðàéîíà Õàðüêîâî ñåë³íä òóññìí. Òèèãõä õàëüìã óëñèã öààšëà õàðºóëàä Ñèâð¢ð òóóëà. Òåíä ³ìòí äàëà çîâëœ ¢çñìí. ¥äã³ öàãò ÷èãí êåç³í³ áîëñí ºàøóòà éîâäëìóäûã ³ìòí ìàðòõø. Þœãàä ãèõë³ õàëüìã ´ðê-á¢ë áîëºí ãèëò³ òåíä ´´ðõí ýëãí-ñàäàí ãååñìí. Áè÷êä¢äèí ýê-ýöêíð äóíä ¢ðä³í ¢êë³ñ õàðñš àâõèí ò´ë³ ýâð³ áè÷êí õîòàí òåäíä³í ´ã³ä, ÷èäëíü ÷èë³ä, ñ³³º³í õ³³ñíü áຠáèø.

Êåëí-óëñèííü áèëã-ýðäìèã äåëãð¢ëëºíä, àìí ¢ãèí áîëí äóóíà ç´´ðèã õàäºëëºíä ýâð³ ñ³í äóðàð ¢¢ëääã êîëëåêòèâñ èê ò³âö³í îðóëš éîâíà. Òèèì êîëëåêòèâñèí íåãíü øèäð ºó÷í šèë³ ´´í³í òåìäãëñí "Çóëòðºí" àíñàìáëü. Äóóëäã, áèèëäã, é´ð³ë, øàâàø áîëí óðí ¢ãèí íàíü ÷èãí òîîòûã ñ³³í³ð ìåääã óëñ, šèðºëèí áàéí äàìøëòòà óëñ ýí êîëëåêòèâä îðš, áèëã-ýðäì³ðí ³ìòèã áàéðëóëš éîâíà. Ê´ãšì÷ Áîðèñ Óäæàåâ òîëºàëšàõ àíñàìáëèí 30 šèëèí ´´íèã èþíèí 9-ä "Ðîäèíà" ñîéëûí öóòõëœä áàéðèí á³³äëä êåñíü òåìäãò³. Àíñàìáëü ýâð³ííü ´´íä³í øèí ïðîãðàìì áåëäâ. Îëí øèí äóóã ýí ´äð õàëüìã áîëí îðñ êåë³ð ³ìòí ñîœñâ.