Нерән туурулсн эрктнә баатр

Сегодня, 14:15 | Общество, Таңһчин зәңгс, Хальмг Тањєчин Толєачин ґдр-бўр, Зіњг

«Җил насн хойран
Җидин үзүрт өлгий,
Җилв бах хойран
Һанцхн Төрскндән өгий»…

Үстин района Бөөрг селән болн Яшкулин района Хулхт селән хойрин хоорнд бичкн Смушков феерм, элсн заагт бәәршлсмн. Элстә һазр болв чигн селән эврәһәрн йир өвәрц болдг. Үвлин сармудас тег серәд, көвкр цаһан хучаһан саҗад, нар дахҗ суняһад, экләд әмдрдг. Олн зүсн урһмл, тер дотр терескен, саксаул, джузгун, зурмна сүл, цегрәчг, камб шарлҗн, буурлда элсн загас бултаҗ һардг.
Феерм бичкн болв чигн эврә эдл-ахута, лавк, пошт, фельдшерск әңг болн сурһуль бәәнә. Смушковихн нег ик өрк-бүл болад, ниитә, хамцу байр-зовлңган хамдан хувалцад, нег-негнәннь үлмәд багтҗ бәәдмн. Иим ниитә өрк-бүл дотр, Мукөвүнә Нарн, Авлан Валентина хойрин бүлд ууһн көвүн Үлмҗ эргндк йиртмҗлә мендлҗ, һаха җилин туула сарин 18-д һарсмн. Эк-эцк хойрнь далдгч җилмүдт Смушковин сурһуль төгсәсмн. Тер цагт сурһулин һардачар Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеран, СССР-ин сурһуль-эрдмин йилһән сән көдләч Авлан Санҗ эгл Үлмҗ көвүнә наһцх бәәсмн.
Үлмҗ өсч-босад Смушковин сурһульд эклц классмудан төгсәһәд, Бөөрг селәнд сурад, 9 классин хөөн техникумд һарин эрдм дассмн. Валентина экнь эрт белвсн үлдсмн. Тер бийнь дөрвн үрән өскәд, ууһн көвүһән көлинь дөрәд, һаринь һанзһд күргәд, кү кесн ачта эк мөн. Үлмҗ болхла ардан дахулсн дүүнртән, экдән дөң-түшг болв.
2001 җилд Ар Кавказин Чеченск Республикд әәрмд церглсмн. Түүнә хөөн ирәд, дурта күүкн Еленала өркән өндәлһсмн. Кишгтә өрк-бүлд заян-сәкүсн дөрвн үр заясмн.
Эң-зах уга өргн буурл теегтән «Җаңһрин» өргә мет ишкә герт кезәңкәр бәәһәд, малан өскәд, нертә хөөч болад, йоста һазрин эзн аав-ээҗиннь, эк-эцкиннь уңг-тохминь дуудулсмн. Көвүд-күүкднь эцкән дахад, чидл күрсәрн малын көдлмшт нөкд болад, эк-эцкдән урмд өгч байрлулдг. Эцкнь болхла сул цагтан дуулад, бииләд чигн үрдән байрлулҗ, хальмг ду-бииһин тускар келҗ, эднән дасхҗ, хамдан нәр-нааднд орлцҗ Бөөрг селәнә улсин нүднә болн чикнә хуҗринь хаңһаҗ, байр-бахмҗ үүдәдмн.
Үлмҗин еңсг дунь булгин усншң асхрҗ, нег биид өөдм деегшән цеңнҗ, нег биид дорагшан арһул асхрҗ оддг бәәсмн. Тедү чиңгә бичкнәсн авн экән дахад дуулад, бичкн авһ Валеран гарма татсн айст дуулад-бииләд әмтнд бас байр үүдәдг.
Тиигҗәтл төвкнүн бәәсн Донецк Луганск хойрин төлә амр биш цаг ирв. Зууһад, миңһәд һар идр наста залус, тер дотр баһчуд Төрскнәннь төлә , өссн-боссн һазр-уснаннь төлә дегц босҗ, өрк-бүлән, үрдән үлдәһәд эн аврлт уга цергә шишлң керг-үүлдврт орлцсмн. Эднә негнь эрктнә әңгә көвүн Мукөвүнә Үлмҗ мөн.
2023 җилин туула җилин мөчн сарин 18-д СВО-н түрүн зергләнд эврә зүркнәннь дуудврар йовсмн. Түрүн җилд күндәр шавтад, госпитальд эдгәд, хәрү цергә үүрмүд талан ирсмн.
Кесг сардан көвүнәсн зәңг-зә уга бәәсн экнь өдр-сө уга бурхндан зальврад бәәв. Удл уга, оһтрһу ду һарсн мет, му зәңг экин зүрк чичрүлв. 2024 җилин лу сарин 3-д догшн дәәлдәнә йовудт Мукөвүнә Үлмҗ әмнәсн хаһцв.
2025 җилд удан хәәврин ашт Үлмҗин цогцнь гертән авч иргдәд, Бөөрг селәнд оршагдсмн.
Смушковин-Бөөрг селәнә йоста «Җаңһрин» баатрмудын негнь гиҗ келхлә буру болшго, зөргтә көвүн Үлмҗ залу-зөргин орденәр ачлгдсмн. Дорас өсч-босҗ йовдг баһчудт Үлмҗин залу-зөрмг йовдл үлгүр-үзмҗ болхнь маһд уга.
Энүнә дуулсн дууна айсмуднь эң-зах уга хальмг теегәр дүүрән болҗ асхрад, урһмл болһна хамтхасла, Иҗл һолын уснла, теегин кеерүл болҗадг бамб цецгүдлә ниилҗ, буурл теегин салькна айс зөрмг баатр көвүнә дууг хальмг теегин булң болһнд күргҗ, көвүнә сүмснь бадм цецгән нег алтн хамтхасн дотр саатулгдҗ бурхн болхинь олн Деедс, Окн Теңгр евәтхә!
БАДМИН Римма,
Хальмг Таңһчин ачта багш

Видео