Күндтә багшин дегтрмүд умшад

Сегодня, 13:22 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Ик дамшлтта, нутг дундан тоомсрта, күндтә, ачта багш Босхмҗин Надежда (зургт) дөчн һар җилдән дорас өсч йовдг үйнрт төрскн кел болн утх-зокъял зааҗ йовсмн. Эн Новосибирск мүҗин Болотнинск района Ширяевка селәнд тууврт бәәсн хальмгудын өрк-бүлд һарсмн. Сурһульчнрт хальмг кел дасхсн деерән Надежда Дельмановна шүлгүд болн келврмүд бичәд, кесг дегтрмүд барас һарһв. Дегтрмүдинь умшад, «Хальмг үнн» газетин умшачнрла ухан-тоолврарн хувалцҗанав.
«Седклин заль» нертә түрүн хураңһунь 2024 җилд барас һарсн билә. Үүрмүдтән, үрдтән болн ачнр-зеенртән нерәдсн эн дегтрт шүлгүд болн ахр келврмүд орв. Дарани «Мини иткл» гидг дегтрт болхла хальмг туульсар дамҗад, бичкдүдин төлә кесг наад бичв. Олн җилдән сурһульчнрт медрл болн төрскнч сурһмҗ өгәд, Босхмҗин Надежда наадд олзлад, көвүд-күүкдиг яһҗ соньмсулҗ болхинь сәәнәр меднә.
Дәәнә болн Сиврин бичкндк цаган эн тодлад «Бичә март» нертә һурвдгч дегтрән бичсн болдг. Хальмг улсин амн үгин зөөрин үүдәврмүд болн эврәннь шүлгүдән орулад эн дегтрән бичв.
… Теегин байрта җирһлинь
Товин сумн таслла.
Хәәртә Хальмгин үрднь
Хортна өмнәс босла.
Һалзу дәәнә гүргүд
Харалта җилмүд экллә.
Күүнә дүрстә эрлгүд
Төрскнәннь әмтиг салһла…
Дән эклхд, цуг залус Төрскән харсхар дегц босв. Күүкд улс үрдән болн көгшдән хәләһәд гертән үлдв. 1943 җилин бар сарин 28-д әәмшгтә зәңг ирәд, догшн киитнд цуг хальмгудыг Сииврүр туув. Тууҗин эн һашута төр Надежда Дельмановнан үүдәлтд бас орман олв.
... Киитн үвлин җиңд
Кедүнь хаалһдан өңгрлә,
Цогцснь төмрин хаҗуд
Цаснд булгдад үлдлә.
Хорсн күүнә цогцар
Уул тосхч болхмн.
Уульсн эднә нульмсар
Дала дүүргҗ болхмн…
Гүн учр-утхта эн үгмүд умшхла, күүнә махмуд менрәд, нүдн нульмсар дүүрнә. Өдгә амр биш цагт эн үгмүд улм чинртә болҗахнь медгдҗәнә. Цергә шишлң керг-үүлдврт нег һазра мана көвүд залу-зөргән үзүлҗ, төрскн нутган харсчана.
Эндрк баһчудт келх үгм: кезә чигн, альд йовв чигн эврә һазр-усан, келән болн авг-бәрцән мартлго, өвкнрин заясн зөөриг хадһлад, үйәс үйд медүләд, хальмг нерән дуудулҗ йовтн. Нертә мана бичәчнрин, шүлгчнрин, тер тоод ик дамшлтта багшнрин дегтрмүд болн заавр умшҗ, бийдән шиңгәҗ, учртан авад үрдтән чик сурһмҗ өгәд өсктн. Тиигхлә иргчдән мана хөөтк үйнр төрскн уул келән медәд, цааранднь делгрүләд йовх гисн иткл үүднә.
БАДМИН Римма,
Хальмг Таңһчин ачта багш,
педагогическ күч-көлснә
ветеран

Видео