«Дун – улсин седкл»

Сегодня, 12:15 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Сойл

Иим нертә ик төсв Хальмг Таңһчд күцәгдҗәнә. Сойлын соньн эн керг-үүлдвр ноха сарин 5-д эклв. Улсин үүдәлтин таңһчин Герин һардач Тачин Җирһлин келсәр, эн төсвин йовудт Элстд, таңһчин райодт концертс, эрдмчнрин кичәлмүд болхмн.
«Дун – улсин седкл» гидг төсв ноха сарин 5-ас авн 14 күртл болхмн. Әрәсән сойлын саң бүрдәҗәдг эн төсв улсин оюни билг-эрдмәр соньмслһиг шинәс сергәх күслтә мөн. Улсин көгҗмин билг-эрдмиг дөңнәд, билгтә улст туслх таал тогтахар төсвин бүрдәһәчнр шунсмн.
Эврә сән дурар үүлддг коллективст, баһ-бичкн селәдәр бәәдг улст эн төсв туслхнь лавта. Нертә артистнрлә хамдан нег тәәз деер билгән үзүлх таал бәәрн улст учрҗана.
Хальмгт эн төсв күцәлһнә йовудт арвн концерт болхмн. Эрдмчнрин зурһан кичәлд дуучнр, көгҗмчнр, сойлын нань чигн көдләчнр орлцҗ, билг-эрдмән делгрүлхд туслх медрл авхмн.
Номт, билг-эрдмин халхин кандидат, оларн дууллһна В. Поповин нертә Академин доцент, нарт-делкән марһасин лауреат Галина Марфина кичәлиг һардҗ давулв. Келхәс, Галина Николаевна «Улсин дууллһна билг-эрдм өдгә цагин бәәдлд» гидг эрдмчнрин кичәлмүд бүрдәдг мергжлт болҗана. Тегәд бийнь нертә дууч болсн деерән багш болн номт болҗадг төләдән энүнә дамшлтла таньлдлснь соньн болв. Терүнд «Бамб цецг», «Эрдм», «Степняночка» ансамбльмудын дуучнр болн дууна эрдмәр соньмсчадг нань чигн әмтн ирҗ орлцв.

Көг оруллһна янз
Нүр үгдән Галина Марфина үүдәгч хаалһиннь тускар ахрар соңсхч келв. Ик сурһульд сурчасн цагтан терск хазгудын ду бичҗ авхар йовсна тускар тодлснь кен-негинь соньмсулв. Асхн герин көдлмшән кеҗ дуусчкад, цуглрад дуулсн дуд бичҗ авад, хөөннь терүгән багшин һардврт дигләд, ямаран кевәр дуулгддгинь тодлулсмн. Хөөннь олн җил давад, тер хазгудын дуулсн дууна тускар нег номт бичснә тускар үзәд, Галина Николаевнан төлә улсин дуучнрин үүдәлт дәкнәс өврүлсн болдг. Шишлң эрдм эс дассн бийнь эдн кезә, ямаран кевәр дуулхинь, күн болһн дуунд айсан орулдгинь медсн өвкнрин ик зөөр мөн. «Тана дууч Мулан Артем мел тиигҗ чееҗәсн айсинь һарһҗ дуулна. Төрхәрә билгтә дууч» – гиҗ Галина Марфина келснь маднд бахмҗта болв.
Дууллһна дамшлтан өргҗүлхин төлә дууна айсиг деерәс асхрад ирҗәх болад дуулх селвгүд эн дууч өгв. Ут ду, «Харада» гидг ду дуулсн цагт үгин даршлтыг өргҗ медүлхд туслх тоотын тускар номт цәәлһвр өгв. Орс ду дууллһна янзиг эн тодлулад, дууна учр-утхинь медүлв. Аштнь ирлцңгү кичәлмүдт орлцсн билгтнр олн дунд темдгтә нег ду хамцу дуулад, эн харһлт төгсв.

Цагиг тодлулсн зөөр
Дарунь ирсн әмтн дуучнрин концерт хәләв. Төрскн өргн теегән магтсн Роза Чубарован нертә улсин этнографическ ансамбль энүг эклв.
Нарт-делкән олн марһасин дииләч Галина Марфинан дууна эрдмлә эн асхн әмтн таньлдв. Концертин көтлвр бүрдәлһнә дамшлтнь бас тааслт олв. Күн болһнд төрскн һазрнь өөрхн болдгин тускар келәд, Төрскнә туск ду эн дуулв. Күн болһна төлә хамгин эңкрнь эк болдгиг тодлулҗ дуулсн дун әмтнә чееҗд күрсн болв. Тиигәд дун болһна тускар ахрар келәд, дууч уйдлһта чигн, сергмҗтә чигн дуд еңсүлҗ, күн болһна седкл авлҗ дуулв.
Ода моһлцг һазр бәәдг кедү хүврлт үзсн болх, кедү хаҗһр йовдлла харһсн болх гиҗ бидн санхшвидн. Әәмшг уга делкәд, эвин теңгр дор, цевр аһар киилҗ бәәхин төлә күн болһн эврә һазрин туст килмҗ һарһх зөвтән туск дууһарн Галина Марфина цуглрсн улст ханлтан медүлв.

Баһ насна билгин заль
Тәәз деер баһ наста хальмг дууч Мулан Артем һарч ирв. Төрскн һазрин туск ут дун күңкнв. «Һалдма», «Һурвн альмн» болн нань чигн хальмг улсин дуд әмтнә седкл байрлулҗ Артем дуулв. Ду дуулхас урд кен, кезә иим айсмуд үүдәсн болхв, дууһан нерәдсн күүкндән тедү дүңгә дурта бәәсн болхв гисн сурвурмуд үүднә. Җирһлин йовудт ямаран чигн хүврлт учрсн бийнь әмтнә седкл тер кевәрн эврә һазртан, өөрхн улстан итклтә бәәсинь дуунас медҗ болхмн.
Күүнә җирһлд ямр чигн зовлң учрв чигн, терүгинь давҗ һархд әмтнд дурни седкл туслдг бәәсмн. Төрскндән, эк-эцкдән, өрк-бүлдән, үрндән дурта боллһн кениг чигн уралан көтлҗ йовсмн. Өөрхн иньгтән нерәдсн дуд кезәнә үүдсн бийнь өдгә цаг күртл дуулгдад, өвкнрин зөөр болҗ маднд күртҗ йовна. Сәәхн олн дуд дунд «Һурвн альмн» гидг дун күүнә седкл авлгч күчтә. Зуг эн дун хая дуулгддгнь һундлта. Дурни туск сәәхн эн ду Артем дуулдгнь байрта. Өвкнрин дууна билгин зөөр болгч улсин дуд иигәд Артемин болн баһ наста нань чигн дуучнрин дөңгәр хөөтк үйнрт күрх гисн ицл бәәнә.
«Җирһлин һол» гидг дун Хальмгин билгтә көгҗмч Манҗин Аркадиг тодлулҗ, эндрк үйнрт үлдәсн айснь әмтнә седклд күрсн болв.
Дуулсн дун болһна учр-утхинь медүлҗ, Артем дууна билгән үзүлв. Хальмгин билгтә дуучнрин зергләнд дууч Мулан Артем орснь бас темдгтә.

Үйнриг залһсн айсмуд
Эн асхн соңсгдсн дуд тууҗин йовудт хальмг болн орс улсин җирһлд учрсн йовдлмудыг сергәв. Иим харһлтс эрк биш кергтә.
Сойлын эн төсвин йовудт дамҗҗ йовдг арвн һәәхүл үзүлгдҗәнә. Терүнд Әрәсән олн келн-улсин байр тодлгдҗана. Әрәсән улсин ниицлтин җилд ирлцүлҗ кегдҗәдг керг-үүлдврин йовудт энүнд орлцачнр өвәрц һучн дүр тодлгдсн цааснла таньлдҗана. Терүгинь зурачнр белдсинь медхд соньн болҗана.
Нертә артистнрин концертс болн эрдмчнрин кичәлмүд Элстәс нань Яшкуль, Комсомольский, Ик Буурл, Приютное, Троицкое, Көтчнр, Баһ Дөрвд селәдт болн Лагань балһснд болхмн. Концертсин өмн дамҗҗ йовдг һәәхүллә әмтн таньлдҗахмн. Мана ик орн-нутгин улсин ниицлтин 2026 җилд иим керг-үүлдвр болҗахнь чинртә.

ХӨӨЧИН Галина

Видео