Зуни амрлһндан малчнрт нөкд болв

Сегодня, 13:11 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Селәнә эдл-аху

Урднь дунд сурһульд сурчадг көвүд-күүкд хаврин болн зуни цагт таңһчин, малчнрт нөкд болдг билә. Хаврар төл авлһна дааврта кемд оютнр чигн, сурһульчнр чигн олар орлцдг бәәсмн. Өдгә цагт болхла зуг зәрм эдл-ахусин һардачнр сурһульчнриг нәәмәдләд, амр биш көдлмшт орлцулдг болна.
Эн җил Кичгә Төлән нертә Хальмг келн-улсин гимназьд сурчадг һурвн көвүн мөчн сарин туршарт Яшкулин района «Улан хөөч» эдл-ахуд көдлв. Эрднин Арман, Катан Манҗ болн Карсана Айс һурвулн хөд кирһлһнә көдлмшт орлцад нөкд болв.
«Улан хөөч» эдл-аху таңһчин нүүрләчнрин тоод ордгинь цуһар меддг болх. Тодлхас, эн җилин хаврар Элстд тохма хөөдин болн ямадын Цугәрәсән һәәхүл болла. Терүнә ашар «Улан хөөч» эдл-аху һәәхүлин һол мөрәһәр ачлгдсн билә. Олн җилмүдин эргцд эдл-ахуд нурһлҗдан мал өскнә.
1968 җилд Яшкулин района ар-дорд үзгт бәәсн Үст совхозин улд шин эдл-аху бүрдәгдсмн. 1981 җилд болхла Хальмг АССР-ин Министрмүдин Хүүвин шиидврәр хальмг тохма малын ферм бүрдәгдҗ. А.Чапчаевин, Калининә нертә, «Сухотинский» совхозмудас хальмг тохма бод мал тиигәрән авч ирсмн. Шинкн бүрдсн эдл-аху тер цагт дааврта болн дамшлтта һардачнрин нилчәр өсәд-өргҗәд йовв. Сүл җилмүдт «Улан Хөөч» эдл-ахун һардачар Эрднин Арлтан көдлҗәнә.
Арлтан Валериевичин келсәр, мал өскхд амр биш. Эндр эдл-ахуд 56 миңһн хөн асргдҗана, эн җилин хаврар төл авлһна ашар энд ут тоодан 22 миңһн хурһн авгдв.
Эн җил хөд кирһлһнә дааврта кем мөчн сарин 7-д эклв. Элстәс ирсн һурвн сурһульч бүкл сара хонгтан энд көдлв. Көвүд өрүн эрт босад, хөд кирһдг бәәрнд ирәд, амр биш кергән күцәдмн. Шулун-шудрмг, дааврта арвтнр даалһсн көдлмшиг цаг-болзгтнь күцәдг болв. Арман, Манҗ, Айс һурвулн кирһсн ноос цуглулад, шишлң кергсл олзлад, эвкәд, баглад, йилһсн бәәрнд күргдмн.
Хөөдиг яһҗ кирһдгинь урднь зуг телеүзләр үзҗ йовлав. Нааран ирәд, эн көдлмшлә ил таньлдвидн. Энд ах үүрмүд маднд нөкд болад, цугинь цәәлһҗ өгснд ханлтта бәәнәвидн. Тер мет өдрт һурвн дәкҗ замчнр Эльмира Бисимбаева, Масар Нажаева хойр маднд сенр шимтә хот белддг бәәсинь бас үнлх кергтә. Терүнәс нань кирһлһнә әңгин һардач Шуван Анатолий нүдн-амн болҗ мадниг дөңнәд бәәв гиҗ көвүд келнә.
– Эн җил би хойрдад нааран ирҗ көдлүв, тегәд зуни амрлһн олзта-орута болв, гиҗ темдглҗ чадхв. Балһснд бәәһәд, селәнә улсин көдлмш сәәнәр меддго биләв. Энд болхла цевр аһар, эң-зах уга тег болн талдан олн соньн өврмҗтә болҗ медгдв, – гиҗ Катан Манҗ ухан-тоолврарн хувалцв.
Эрднин Арман болхла бичкнәсн авн эцкән дахад, дару-дарунь хошт ирдмн. Өрк-бүлдән ууһн үрн болсн төләдән эк-эцкдән эн даңгин нөкд болна. Айсла болн Манҗла эдн нег класст сурна, хоорндан үүрлнә. Арман эцкнь һардҗадг эдл-ахуд көдлх седвәр татад, хойр үр көвүһән хошт дахулҗ ирв.
Эрднин Арлтана келсәр, эн җилин ашар эдл-ахуд 100 һар тонн ноосн кирһҗ авгдв, дундлад нег хөөнәс 3,8 килограмм ноосн кирһгдв. Дааврта кемд дөчн һар күн көдлв.
– Җил болһн төл авлһна болн хөд кирһлһнә дааврта көдлмшт баһчудыг орлцулнавидн. Оютнр болн сурһульчнр эдл-ахун көдләчнрт нөкд болсн деерән сән җалв авна, мал өсклһнә кергиг медҗ авна, – гиҗ Арлтан Валериевич келнә.
ОЛЬДАН Цаһан

Видео