Хальмг мөрн цергә дивизин хаалһар

Сегодня, 12:10 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Сурєуль-эрдм

Тең һолын тускар олн тууль-түүк бәәнә. Нер туурсн һолын тускар Михаил Шолохов үүдәврмүдтән күчинь үзүлҗ бичсн болдг. Найн дөрвн җил хооран эн һолын өөр ик күчтә дәәлдән болсмн. Мана орн-нутгур дәврҗ орҗ ирсн немш-фашистнр Тең һолд күрсмн. 110-ч онц мөрн цергә Хальмг дивизь әмән әрвллго эднә өмнәс боссмн. Дивизь залу-зөргәрн туурсн һазрт эн зунар Хальмгин баһ наста хәәһәчнр санлын керг-үүлдврт орлцсн мөн.
Фашистнрт Тең һолыг давҗ һардг арһ өглго Хальмг дивизин дәәчнр эн һазриг харссмн. Догшн эн дәәлдәнд хальмг баатр көвүн Делгә Эрднь залу-зөргәрн ончрад, Советин Союзин Баатрин нер зүүсмн. Күчтә кевәр агсгдсн Вермахтын танкин дивизьмүдиг Хальмгин мөртә цергчнр зогсасна тускар эн һазрин улс мартхш. Хальмг дәәчнрт нерәдсн бумб энд босхгдв. Дән эклсн болн Диилврин өдрмүдлә энд даңгин санлын керг-үүлдврмүд бүрдәгднә. Делгә Эрднин туск дуд дуулҗ, энүнә баатр йовдлын туск шүлгүд сурһульчнр умшна.
Хальмгин делегац, тер тоод баһчуд, хәәврин багмудт орлцачнр, нааран дару-дарунь ирнә.
Эн җил бичкн хәәһәчнрин сурһуль сурсн көвүд санлын керг-үүлдврт орлцхар кесг долан хонгт белдсн билә. Хәәвр кехд кергтә болх зер-зевән белдәд, терүгән яһҗ олзлхан дасад, әмтнлә харһҗ, баһчуд ирлцңгү көдлмш кев.
Хальмг дивизь дәәлдҗәсн һазрт ирәд, бумбин эргндкиг, баатрмудын оршаврин өөрк һазриг цеврлҗ ясв. Бәәрн улсла, сурһульчнрла бас харһв.
Хойр долан хонг йир дарунь төгссн болҗ медгдв. Нег дәкҗ салькн күчтә кевәр хурлзад, баһ наста хәәһәчнрин лагериг тараһад хайв. Тегәд энүгән шинәс босхч авх зөвтә болв. Мартгдшго ямаран дамшлт болв, – гиҗ ода инәҗ тодлна.
Эн цагин дотр цергә үүлдврин хәәвр келһнә туск кедү лекц эдн соңссн болх? Һал түлҗ эврән хот белдгиг көвүд дасв.
«Санлын керг-үүлдвр» гидг селгән җил болһн кегднә. Дән давсн һазрар йовҗ, тенд хәәвр болн малтвр кеҗ, баһ наста хәәһәчнр шинҗллтин көдлмш күцәнә, – гиҗ баһ наста хәәһәчнрин сурһулин һардач Игорь Кравчук келнә.
– Дәәнә хөөн кесг җил давсн бийнь салдсмудын цогц, теднә хувц-хунр, зер-зев олгдна. Эн баһ наста көвүд хәәврин көдлмшт орлцад, дән әәмшгтә йовдл болҗахинь медҗ авна. Дәәнә һалд әмнәсн хаһцсн баатрмудын нерд илдкҗ, элгн-саднднь зәңглсн йовдл эднд уданд тодлгдна. Төрскнәннь төлә әмән өгсн күн болһн мартгдх зөв уга гисн бат ухатаһар төрскнч седклтә эн баһчуд үүлднә.
110-ч мөрн цергә Хальмг дивизин, энүнә зөрмг цергә үүлдврин тускар кен чигн меднә. Дәәчнрин хаалһар йовҗ, баатр йовдлынь сергәҗ, дәәлдҗ йовсн һазртнь хәәвр кеҗ, мартгдсн тоотыг баһчуд сергәнә. Эн җил эдн Ростовин мүҗин Раздорская станицд одв. Тенд баһ наста хәәһәчнр дәәчнрин санл тевчв.
Төрскнч седклтә баһчудын җисәнд орлцҗадг арвтнрт эннь нег үлү мартгдшго йовдл болҗана.
Санлын керг- үүлдврмүд бүрдәлһнд дөң болсн Президентин мөрән Саңд, баһчудын кергүдәр үүлддг агентствд, бичкдүдин үүдәлтин Элстин бәәшңд Игорь Кравчук ханлтан өргв.
Санлын керг-үүлдвр така сард болна. Мел эн цагла 110-ч мөрн цергә Хальмг дивизин дәәчнр Тең һол деерк һатллһиг харсч, фашистнриг зогсаҗ, Өмн үзгин фронтын цергүд дарани дәәлдәнд белдлһнд туслсмн.
ХӨӨЧИН Галина

Видео