Õàëüìã óíèâåðñèòåòä ºàçàäûí îðíà îþòíðèã õàìöóëëºíà, òåäíèã îëíà ¢¢ëäâðò îðëöóëëºíà êåðãò èê îíüã ´ãí³. Ýäí ýâð³ííü îðí-íóòãèí áèëã-ýðäì, àâúÿñ, õîò-õîë òàœº÷èí ºîëëã÷ âóçèí øèøëœ êåðã-¢¢ëäâðò ¢ç¢ëí³, šèë áîëºí òåðíü ò´ðñêí âóçèí šèðºëèí éîñòà êååðìš ºîë éîâäë áîëš, èê í³ð-íààä õ¢âðí³.

Î×ÐÀ Àâäîòüÿ, Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà áàãø, "Õàëüìãàºàð êåëòí" êëóáèí ºàðäà÷, Ëàãàíü áàëºñíà ê¢íäò³ èðãí:
- Ìèíè íàñí-šèðºë "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòë³ áàò çàëºëäàòà. 1966 šèëä áàãøèí ñóðºóëÿí ò´ãñ³º³ä, Êîìñîìîëüñê ñåë³í³ 2-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëä ê¢÷-ê´ëñí³ õààëºàí ýêëë³â. Ò³âí šèë øàõó ò´ðñêí êåë³ð ºàðäã ãàçåò³í áè÷¢ëš àâíàâ, ê´äëìøò³í ýðê áèø îëçëíàâ.

Áàò, ÷àœº-÷èèðã áè÷êä¢äèã ´ñêëºí - øêîëûí äààâðòà êåðã, ýí¢ã ìåäèöèíñê ê´äë³÷íð áîëí ôèçêóëüòóðèí áàãøíð ê¢ö³í³. Ýäí øêîëìóäûí, ìóíèöèïàëüí áîëí òàœº÷èí îëèìïèàäìóäò ñóðºóëü÷íðèã áåëäí³. Îäàõí áîëñí ôèçêóëüòóðèí îëèìïèàäò ðàéîäûí áîëí ñåë³äèí øêîëìóäûí ñóðºóëü÷íð éèëºðñíü éèð ñ³í, îí÷òà éîâäë áîëšàíà. Òèèãš áàëºñíà áîëí ñåë³äèí øêîëìóäûí ýâ-àðºíü, áè÷êä¢äèí áèëã-ýðäìíü áîëí ÷àœº-÷èèðãíü, ôèçè÷åñê áåëäâðíü ³äëö¢ëãäš íåã ´´ä³í êåìš³íä á³³õ éîñòà.

Îëí äàâõð ãåðò á³³äã ³ìòí³ á³³äë-šèðºëä æèëèùí êîììóíàëüí ò´ðì¢ä õàðà áèø³ð ó÷ðíà. Õóð îðñí öàãò ãåðèí îðàºàð óñí ºîîšíà, àëü ¢âëèí êåìä ïàòüðò ñåð¢í áîëíà. Êåìð çàëâðèí êîìïàíü ó÷ðñí äóòó-äóíäûã óãà êåëãî, ³ìòí³ íåêâð ýñ õàœºàõëà, àëüäàðàí îäõìá ãèš ç³ðì óëñ àëìàöíà. Ýí ñààìä Õàëüìã Òàœº÷èí ãîñóäàðñòâåíí æèëèùí èíñïåêö ³ìòí³ ò´ðì¢äèã õàºëõäíü ä´œ áîëíà.

Òàœº÷àð ¢¢ëääã äóíäûí ïðîôåññèîíàëüí ñóðºóëèí çàâåäåíüñèí äèðåêòîðìóäûí ñîâåòèí ñåäâ³ð³ð êîëëåäæì¢äò îþòíðèã õàìöóëëºíà, òåäí³ îëíà øóíëòûã ´´äë¢ëëºí³ ê¢ñëò³º³ð êåñã êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ìšò³º³ð äàâíà. Ýí ñîâåòèí ¢¢ëäâðò ïåäàãîãè÷åñê êîëëåäæèí äèðåêòîð Òàòüÿíà Íèêîëàåâíà Äæàìáèíîâà øóíìºàºàð îðëöíà. Òåã³ä ýí îëíà îðãàíèçàöèí ê´äëìøèí áîëí éîñòà èê í³ð-íààäí áîëäã êåðã-¢¢ëäâðèí òóñêàð òîäðõàºàð êåëš ´ãòí ãèš áèäí ñóðâèäí.

Ìàíà òàœº÷ä áèëãò³ áàº÷óä îëí. Ýäí äóíä áèëã-ýðäìèí, ñïîðòûí õàëõàð ê¢ö³ìš á³ðš, òàœº÷èííü íåð³í äóóäóëš éîâõíü áຠáèø á³³í³. Áîëâ ìàäí çóðëºíà èñêóññòâàð ñîíüñìšàäã ꢢêí³ òóñêàð êåëš ´ãõ³ð á³³í³âèäí. Ýëñòä á³³äã Èðèíà Ìèòðèåâà áè÷êí³ñí àâí þì çóðõäàí äóðòà áèë³. Òààñãäñí çóðãóä õ³ë³š³º³ä, òåð êåâ³ðíü äóðàëºàä ñ³í êåâ³ð çóðäã á³³ñìí. Øêîëä ñóðºóëü ñóð÷àõäàí äàœãèí ýðñèí ãàçåòèí ìàðºàñò îðëöäã áèë³. Ýí¢í³ çóðñí çóðãóäûíü öóã³ð³ñ³í ìàðºàñò èëã³äã á³³ñìí.

¥äã³ öàãò êåãäëì¢ä êåëºí³ ò´ë³ øèí ç¢ñí 碢ë ìàòåðèàëìóä á³³í³. dzðì íåð³äëºèíü éèðèí ê¢í ìåääãî ÷èãí áîëõ. Êåëõä, ñ¢ë öàãò ¢¢ë êåäã óëñ ôîàìèðàí ãèäã ìàòåðèàë ´ðã³ð îëçëíà. Çàìøëà ³äë š´´ëí ìàòåðèàëàð êåñí êåãäëì¢äèã ³ìòí òààñíà. Ýëñòä á³³äã Íàäåæäà Êàíàåâà ìåë ýí¢ã îëçëš, îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä êåí³. Ýí áààõí áåð ´íð ´ðê-á¢ëä ´ñš-áîññìí. Ýê-ýöêíü áè÷êí³ñíü àâí òàâí ¢ð³í îëí ç¢ñí êðóæîêóäò, ñåêöñò îðóëäã á³³ñìí. Íàäÿ ꢢêí õóäîæåñòâåíí øêîëä, ä¢ ê¢¢êíü áè äàñëºíà êðóæîêä îðäã áèë³, ýí¢í³ñ íàíü ÷èãí òàëäàí áèëã-ýðäì äåëãð¢ëëºí³ êðóæîêóäò ýäí îðäã á³³ñìí.

Ê¢í áîëºíä äóðòà íààäºà á³³í³. Èðèíà Íàäâèäîâàä áè÷êí öàãòíü áàñ êåñã äóðòà íààäºàñ áèë³. Áîëâ õàìãèí äóðòàíü - ýýšíü áåëãëñí àþ áîëí ýâð³í óéñí íààäºà áèë³ ãèš ýí òîäëíà. Ýê-ýöêíü îð ºàíöõí ꢢêíä³í êåñã øèí íààäºà õóëäš àâäã á³³ñí áèéíü Èðèíà ìåë ýí õîéð íààäºàã òåâðñí éîâäìí. Îäà Èðèíà áèéíü îëí ç¢ñí íààäºà óéíà, áîëâ òåð áèéíü áè÷êíäê öàãòíü á³³ñí íààäºàñàí ýí îíüäèí ñàííà.

Ìàíà ýœêð "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòä áè 1981 šèë èðš ê´äëë³â. Ñîâåòèí éîñíà öàã á³³ñìí, õ´´ííü Ñîâåòñê Ñîþç ÷èãí óóðóëãäñìí, öóã òåð éîâäëûí òóñêàð ãàçåò áè÷äã áèë³. ߺàä ýí ðåäàêöèã ø¢¢š àââ ãèõë³, ýíä ìèíè ýã÷ Ãàëèíà Ãðèãîðüåâíà Òþìèäîâà àãèòàöèí áîëí ïðîïàãàíäûí ³œãèí êîððåñïîíäåíò áîëš ê´äëš³ë³, ³œãèí ºàðäà÷íü Ëîïàñàí Áîëäûðåâè÷ Áàðòóíîâ á³³ñìí. Ýäí³ ³œãä áè óðäíü ÷èãí èðäã áèë³â. Îíüäèí ýäí îëí ³ìòíä šèœí¢ë³ä, ìàòåðèàëàí áè÷³ä, êîìàíäèðîâêñä éîâàä á³³äìí. Òåã³ä ðåäàêö íàíä ´´ðõí áîëš ìåäãäš³ë³, ýíä ê´äëš³ñí ç³ðì ³ìòèã òàíüäã áèë³â.

Ê´ò÷íð ñåë³íä á³³äã ͳíä³ø³ Äîðšèã òàœº÷ä îëí ³ìòí ìåäí³. Äîðš áຠíàñíàñí àâí êå糜ê àâúÿñ-á³ðö³ð, òóóëü-òóóšàð, ºàðèí ýðäì³ð ñîíüìñíà. Äîðš òåíä, íåã ñåë³íä, êå糜ê òóóš ìåääã, ýñ ãèš ºàðòàí óðí ê¢í á³³í³ ãèñèã ñîœñõëàðí, ýðê áèø êåðã ê庳ä ê¢ð³ä, òàíüëäàä, ´ð ö³³ëº³ä ꢢíä³ä ÷èãí ºàð÷ èðí³. Áè÷êí öàãàñí ì´ðíä ºàâö. "Íàìàã áè÷êíä ìàäí õîéð äàâõð ãåðò á³³äã áèë³âèäí. Áîëâ áè÷êí öàãàñí ì´ðíä äóðòàâ. Òåã³ä ê¢¢í³ öóñíä á³³äã êåâò³ ãèš ñàííàâ",- ãèš Äîðš êåëí³.