¥äã³ öàãò ºóðâí ¢ðò³ ꢢêä ê¢í îëí ¢ðò³ä òîîëãäš, îëí äóíä ê¢íäëëº îëíà. Óðäíü áîëõëà õàëüìã ´ðê-á¢ë áîëºíä òàâàºàä-àðâàºàä ¢ðí á³³ñìí. ¡ñòèí ðàéîíà Áóóñðà Õóäã ãèäã ºàçðò, Áàðóí ñåë³íä á³³ñí Ãîíãîíîâèõí³ ´ðê-á¢ë òàâí ¢ðò³ áèë³. Ìèëüäà ꢢêí óóºí ¢ðí áèë³, òåã³ä áè÷êí³ñí àâí ýê-ýöêä³í í´êä áîëàä, àðäàñí äàõóëñí 䢢íð³í õ³ë³äìí. ij³í³ ´ìí ýê-ýöêíü ìàëûí õîøò ê´äëš éîâëà, òåã³ä ꢢêí çóã éèñò³ä³í øêîëä îðñìí. ªóðâí êëàññ ò´ãñ³õë³íü, ä³³íä ìîðäñí àâºèííü îðìä ꢢêèã õ´ õ³ð¢ëõì÷ ã躳ä, øêîëàñíü ºàðºâ. Õàëüìã óëñèã öààšëà õàðºóëàä, ò´ðñêí ºàçðàñíü õîë Ñèâð¢ð òóóñí öàãò Ìèëüäà àðâí çóðºàòà ãèšãò³ ꢢêí áèë³. Ýäí³ ´ðê-á¢ë Êðàñíîÿðñê êðàéèí Ïàðòèçàíñê ðàéîíà Ìàëîèìáèðñê ºàõà ´ñêäã ñîâõîçä òóñâ.

À.Àìóð-Ñàíàíà íåðò³ Êåëí-óëñèí áèáëèîòåêä Õàëüìã óëñèí áè÷³÷ Íóóðà Âëàäèìèðëà õàðºëò áîëâ. Êåëí-óëñèí êðàåâåä÷åñê ³œã òåð¢ãèíü á¢ðä³â. Õàëüìã êåëí³ áîëí ëèòåðàòóðèí, ýêëö êëàññèí áàãøíð ýí õàðºëòä îðëöâ. Õàëüìã êåëí ýêëö êëàññìóäò ÿºš äàñãäšàõèí òóñêàð õàðºëòä ꢢíäâð áîëâ. Áè÷êí óìøà÷íðò íåð³äñí ø¢ëã¢äèííü òóñêàð ø¢ëã÷ òîäðõàºàð êåëš ´ãâ. "Àëòí àâäð" ãèäã õóðàœºóä îðñí ø¢ëã¢äèí òóñêàð êåëãäâ.

ÐÀÍ-à Õàëüìã íîìèí öóòõëœãèí íîìòíð ñîíüí íåã äîêóìåíò îëš àââ. Ìîñêâà áàëºñíà êå糜ê àêòìóäûí ²ð³ñ³í ãîñóäàðñòâåíí àðõèâä òåðíü îëäâ. 1685 šèëä áè÷ãäñí áè÷ã îëäñíü éèðèíä³í ÷èíðò³ éîâäë. Õàëüìã õàí Àþêàí áè÷ã áîëš ºàð÷àíà. Õóó÷í õàëüìã ¢çã³ð áè÷ãäñí êåñã áè÷ã¢ä áîëí äîêóìåíòñ îëí àðõèâì¢äèí áîëí ìóçåéìóäûí ê´ðœä á³³í³, ãèš íîìòíð òîîëšàíà. Õàëüìã óëñèí òóóšèí òóñê áàéí ìàòåðèàë òåð áè÷ã¢ä³ñ áîëí äîêóìåíòñàñ ìåäš áîëõìí.

Õàëüìã Òàœº÷èí ꢢêä óëñèí íèèö³í äàðàíè ñ¢¢ð³í êåâ. Áóéí÷ êåðã-¢¢ëäâð³ðí, ꢢêä óëñèã òàœº÷èí êåðã¢äò ´ðã³ð îðëöóëëºàðí èê òîîìñð ýçëñí îëíà ýí îðãàíèçàö šèëèí òóðøàðò êåš-ê¢ö³ñí ê´äëìøíü áຠáèø. Øèäð áîëñí ñ¢¢ðò³í ýäí 2017 šèëä êåõ ê´äëøèí çóðà áàòëš àââ.

Äàâñí šèë òàœº÷èí øóíìºà, ñåäâ³ðò³ ꢢêä óëñ "Èíüãë³í" ãèäã îëíà íèèö³ òîãòàñìí. Ýí¢ã îëí šèëä³í ê¢ö³ìšò³º³ð àðºëà÷ Áàéðòà Òîñòàåâà ºàðäšàíà. "Èíüãë³í" íèèö³í õàëüìã êåëíä, ñîéëä äóðòà, êåëí-óëñèííü àâúÿñ á³ðäã, ´âêíðèííü ãåð³ñëš ¢ëä³ñí ç´´ðèã ³ð¢í³ð õàäºëõ ñåäêë 碢ñí ꢢêä óëñèã õàìöóëšàíà.

Ôåâðàëü ñàðä ÒÍÒ òåëåêàíàëàð øèí òåëåñåðèàë ýêë³ä ¢ç¢ëš³í³. Ýí òåëåñåðèàëûí çóðã öîêš àâëºíä õàëüìãóä îðëöšàíà. Êîëüñê òîõà àðëä ê´äëš³õ ìàíà ºàçðà óëñ òåð¢íä îðëöñíü íåã ¢ë¢ ñîíüí áîëšàíà. Ôèëüìä îðëöõèí òóñê ¢ðâð òåäíä ãåíòêí 2016 šèëèí ýêëö³ð èðâ. Àð ¢çãò á³³õ á³³ðí óëñèã ¢ç¢ëõ àðòèñòíðèã õ³³š³ñí ôèëüìèí ò¢¢ðâ³÷ ÁຠĴðâäò ò´ðñí Õîíãîð Áàìáóøåâä ôèëüìä îðëöõ ¢ðâð êåí³. Ôèëüìä îðñí éîâäëìóä ßìàëî-Íåíåöê îêðóãèí Íîÿáðüñê áàëºñíä áîëñìí.

ßíâàðèí 30-ä Ýëñòä, "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí îëíà ïðèåìíä, ÆÊÕ-í òàœº÷èí ìèíèñòåðñòâèí ³œãèí ºàðäà÷íð Àëåêñàíäð Åðìîøåíêî áîëí Èðèíà Ìàíäæèåâà, æèëèùí á¢ðòêëºí³ èíñïåêöèí ê´äë³÷íð Èðèíà Áàðøèãîâà áîëí Èëÿíà Ìîçãóíîâà, Ýëñòèí àäìèíèñòðàöä ýí ò´ð³ð ¢¢ëäš³õ çàëëòûí ³œãèí ºàðäà÷ Åâãåíèé Øåâ÷åíêî, Õàëüìã Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) äåïóòàò Î÷èð Õàëãàåâ, ÄÅÇ-èí ºàðäà÷ Ñàíàë Äîëàíîâ ³ìòèã ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðì¢ä ìåäš, ñåëâã³í ´ã÷, ç³ðìèíü õàºëõ àðº îëâ.

Ìîñêâàä áîëñí Ðîæäåñòâåíñê óìøëºíä õàëüìã äåëåãàö îðëöâ. Ýëñòèí áîëí Õàëüìãèí àðõèåïèñêîï Þñòèíèàí äåëåãàöèã òîëºàëâ. "1917 - 2017. Çóí šèëèí àø" èèì íåðò³º³ð ýí šèë Íàðò-äåëê³í ðîæäåñòâåíñê óìøëºí äàââ. Îðñ ïðàâîñëàâí ÷îíšèí ýí ñåäâ³ðèã ÐÔ-í Ïðåçèäåíòèí àäìèíèñòðàö áîëí Ìîñêâàí ïðàâèòåëüñòâ ä´œíš, êåðã-¢¢ëäâð äàâóëãäíà. Íè-ýâ³ð á³³ëºí³ áîëí øàãøàâäûí ñóðºìšèí ò´ðì¢ä³ð ðîæäåñòâåíñê óìøëºíä ´ðãí ꢢíäâð áîëíà. Ýí šèë ÿíâàðèí 27 ê¢ðòë áîëñí óìøëºíà éîâóäò êåñã êîíôåðåíö, "ò´ãðã øèð³", ïðåçåíòàö, ìàñòåð-êëàññìóä äàâóëãäâ.

Êàëà÷àêðà íîìèí ö³³ëºâðò îðëöñí îëí óëñ èê ÷èíðò³ 糜ã ñîœñâ. Êàëà÷àêðàã òîâ÷ëñí ÿíâàðèí 14-ä áîëñí íîìä îðõàð èðñí óëñëà õàðºàä, êåñí ꢢíäâðò³í Äàëà ëàìèí ãåã³í çóí íàñíàñ ¢ë¢ íàñ 碢õ³ð á³³õèí òóñêàð êåëâ. "Òàäí íàíä óò íàñ 碢ëºí³ ïóäæà ãèäã ì´ðã¢ë íåð³äâò, - ãèš Äàëà ëàìèí ãåã³í êåëâ. - Àðâí ì蜺 ºàð šèë á³³òõ³ ãèš òàäí çàëüâðâò. Áîëâ òèèì á³³äë ó÷ðõíü ìàºä. Òåð áèéíü íàíä îðäã 碢äí³ ò³³ëâðèíü áîëí íàíü ÷èãí îí÷òà òåìäã¢äèã øèíšë³ä á³³õë³, áè ýí îð÷ëœä çóóíàñ ¢ë¢ šèë, êåëõ³ñ, 113 šèë á³³õ áîëšàíàâ. Òåðíü éèð ñ³í áîëõ áèë³. Òåã³ä áè çóí íàñíä ê¢ðõâ, ãèš áè èòêš³í³â. Òåã³ä öóã òàäí ýð¢ë-ìåíä, õ´â-êèøãò³ á³³òí. Áè÷³ çîâòí".

²ð³ñ³ä 2017 šèë ýêîëîãèéèí Šèë ãèš çàðëãäâ. ¥äã³ öàãò ýí ò´ð ÷èíâðò³ áîëšàíà. Õàëüìã Òàœº÷ä áîëõëà ýêîëîãè÷åñê ò´ð èê ÷èíð 碢š³í³. Ìàíà òàœº÷ éèðòìšèí ç´´ð³ðí áàéí, ´â³ðö óðºìë áîëí õîâð àœ-àºðóñä, øîâóä á³³ðøëí³.