Îäàõí Ýëñòä, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí õàëüìã ôèëîëîãèí áîëí äîðä ¢çãèí êåë øèíšëëºí³ èíñòèòóòä, ø¢ëã÷ Øàíàí Äîëüãàíà 80 šèëèí ´´íä íåð³äñí áàéðèí ñ¢¢ð áîëâ. Ýí¢ã ôèëîëîã íîìèí äîêòîð, ïðîôåññîð Åâäîêèÿ Õàáóíîâà ñåêš ø¢ëã÷èí
¢¢ä³ëòèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Öóã õàëüìã óëñëà õàìäàí öààæëà õàðºñí, Ñèâðèí òóóâðèí
ê¢÷ð-ê¢íäèã äààš ºàðñí áèéíü, Øàíàí Äîëüãàí ýâð³ííü ø¢ëã¢äò³í ´ð-´â÷ ñåäêë³í õàäºëš öóã ¢¢ä³ëò³í ò´ðñêí ºàçðòàí, õàëüìã óëñòàí, èðã÷ ¢éíðò³í íåð³äñìí. Òåã³ä ÷èãí áàº÷óä Øàíàí Äîëüãàíà ø¢ëã¢ä³ð èê³ð ñîíüìñíà ãèš Åâäîêèÿ Ýðåíäæåíîâíà òåìäãëâ.

Ýëñò áàëºñíà Á.Á.Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ 18-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëûí ñóðºóëü÷íð Ñàíêò-Ïåòåðáóðãä áîëñí "Âîëøåáíàÿ ôååðèÿ" ãèäã íàðò-äåëê³í ôåñòèâàëüä îðëöâ. Ýí ìàðºàíä îðí-íóòãèí îëí ç¢ñí ºàçðàñ èðñí 600 ºàð ê¢í îðëöñí áîëäã. Ýäí³ áèëã-ýðäìèã ¢¢ä³ã÷ õàëõèí ´´ä³í ìåðãšëòò³ ñïåöèàëèñòíð³ñ òîãòñí æþðè ¢íëñìí.

Èèì ¢ãì¢ä ñòàòüÿí íåð³äëºíä ºàðñíü õàðà ¢ãì¢ä áèø. Ñàëüêòà á¢ðêã ´äð öàã çóóð õóð îðàä òåëåìàðºàíà êîíöåðòä áຠáèø ñààëòã ºàðºâ. Áîëâ áè÷êí áèëãòíð þóíàñ ÷èãí ³³ñí óãà. Ýäí èê óðìäòàºàð áîëí ñåðãìšò³º³ð äóóëàä, éîñòà àðòèñòíð áîëšàõàí ìåä¢ëâ. Ìàðºàíä îí÷ðñí áèëãòíðò Îðí-íóòãèí Õ¢¢âèí äåïóòàò Ìàðèíà Ìóêàáåíîâà, Õàëüìã òåëå¢çëèí äèðåêòîð Ìèõàèë Òêà÷åâ, òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòð Íèêîëàé Ìàíöàåâ, "Ìàíà ç´´ð" ãèäã îëíà áóéí÷ ñåäêëèí ñàœãèí àõëà÷, òàœº÷èí ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷ Èâàí Áàñàíãîâ, "ÅâðîÑèáÎéë" íåãäëòèí ãåíåðàëüí äèðåêòîð Ìàðàò Ñàòòàðîâ áîëí ìàðºà á¢ðä³ëºíä ä´œ áîëñí íàíü ÷èãí ºàðäà÷íð áîëí ¢¢ëä³÷íð áè÷êí áèëãòíðèã é´ð³š, áåëã¢ä á³ð¢ëš ´ãâ.

²ð³ñ³í òåàòðàëüí ¢¢ëä³÷íðèí Íèèö³í šèë áîëºí áຠíàñòà àðòèñòíðèí ìåðãšëò ´´äë¢ëëºí³ øêîëìóä á¢ðä³í³. Ýí šèë òèèì øêîë èþíèí õîéðàñ àâí 29 ê¢ðòë áîëõìí. Òåð¢íä ²ð³ñ³º³ñ íàíü äåëê³í êåñã îðí-íóòãàñ 87 ê¢í àêòåðñê ýðäìèí íóóâ÷èã àðäíü îðš äàñõìí. Òåäí äóíä Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ Êåëí-óëñèí äðàìàòè÷åñê òåàòðèí àðòèñòê Ýëüçà Áåìáååâà éîâíà.

Àðâí šèë õîîðàí Ìîñêâàä ìàíà ºàçðà áààõí ꢢêí Íèíà Øàõàëäûêîâàëà ³³ìøãò³ éîâäë ó÷ðñìí. Íèíà ê¢¢í³ ³ìíä ê¢ðõ³ð á³³ñèã ¢ç³ä, òåð¢ã õàðñõàð ñåäñìí. Áîëâ àëà÷íð ꢢêí¢ð õàºàä, í¢äèíü àâñìí. Òèèã³ä ꢢêí³ í¢äí³ õàðàíü ìóóðàä, êåñã ìåñëëº êåñí áèéíü òóñëñí óãà, ýí ꢢêí ñîõðâ. Ýí éîâäë êåí ÷èãí ê¢¢í³ ñåäêëèã ¢¢ì¢ëñìí. Öàºàí ñåäêëò³ óëñ ýí¢íä àðº-÷èäë³ðí ä´œ áîëñìí. Ýëñòèí ëèöåèñòíð áàãø Ñâåòëàíà Øåâåíîâàí ºàðäâðò ñåäâ³ð òàòš, áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ð䳚, Íèíàä í´êä áîëñìí.

"¥´ðäíð" áèèºèí òåàòðèí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ Õàëüìãèí áîëí ²ð³ñ³í èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, Õàëüìãèí Ãåðîé Ïåòð Íàäáèòîâ "Áàëåò" æóðíàëûí ê¢íäò³ à÷ëâðàð òåìäãëãäâ. Òåðíü "Ðûöàðü íàðîäíîãî òàíöà" ãèäã íîìèíàöä òèèì òîîìñðòà íåð 碢ñí éîâäë áîëšàíà. Íåðò³ àðòèñò, áèëãò³ ºàðäà÷ Ïåòð Òèìîôååâè÷ Íàäáèòîâèã "Õàëüìã ¢íí³" êîëëåêòèâ ýí à÷ëâðëàíü é´ð³š, óò íàñ 碢š, ýí¢í³ñ ´´ä³í îëí à÷ëâð àâ÷, òàœº÷àí òóóðóëš éîâòõà ãèš é´ð³š³í³.

1990 šèëèí íîÿáðü ñàðèí õîéðäã÷ ´ð³ëä íàìàã, "Õàëüìã ¢íí³" ãàçåòèí 糜ã÷èã, ãåíòêí àõ ðåäàêòîð Àëåêñàíäð Áóðõàåâè÷ Àëüäàåâ êàáèíåòóðí äóóäšàíà.

Òàœº÷ä àïðåëèí 14-ñ àâí 19 ê¢ðòë áîëšàõ òóðèçìèí äîëàí õîíãèí éîâóäò ñîíüí êåñã êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ãäâ. Òåð òîîä Ñèòè ÷åññò, áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèã äåëãð¢ëäã òàœº÷èí öóòõëœãèí (ÐÖÄÒ) ñòàäèîíä èê òåàòðàëèçîâàíí íààäí áîëâ. "Áóìáèí îðí - ìàíà ò´ðñêí" ãèš ýí íåð³äãäâ. ªîëëã÷ ¢¢ëäâð áîëšàõ ò³³ç òàë ´´ðä³ä Àðíçëàí óíñí àëäð áîãä Šàœºð íîéí èðâ. Ò´ðñêí òååã³í õàðš õ³ë³õë³ õàëüìã õóâöòà ê¢í ¢çãäõø, õàëüìã êåëí ÷èãí ñîœñãäõø. Öóã áàº÷óä, ìåä³òíð ÷èãí ìåë àíãëü, îðñ êåë³ð êåëëä³ä á³³í³. Àëäð íîéí áààòð Šàœºð õàëüìãàºàð êåëñèíü ìåäñí íàñòàâð ꢢêä ꢢí³ñ: "Ò´ðñêí êåëèòí êåí áóëàš àââ?"- ãèš ñóðâ.

Ýëñòä "Áóìáèí îðí" ãèäã ýòíîõîòíä º³³õìšò³, ñ³³õí áàéð áîëâ. Êå糜ê õóó÷í çàœøàëàð èê-áè÷êí óãà öóãëðàä, íóòãòàí í³³ð³í êåöõ³â. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî ê¢íäò³ ãèè÷íð áîëš ýí¢íä îðëöâ.

Äèãò³ 60 šèë õîîðàí,1957 šèëèí àïðåëü ñàðèí 14-ä, õàëüìã óëñ Ñèâðèí òóóâðàñ èðñí³ õ´´í "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí ò¢ð¢í òîéã áàðàñ ºàðëà. Òåð¢í³ íåãäã÷ õàëõíü "Ëåíèí³ äèèëâðò³ òóã ìàíèã îìãøðóëíà!" ãèäã íåðò³ í¢ð ñòàòüÿºàð ñåêãäë³. Ãàçåòèí ìàòåðèàë Ëåíèí³ çóðãàð äàõóëãäñìí. "Ãðàæäàíñê ä³³í³ ÷èãí, ýâèí òîñõëòûí šèëì¢äò ÷èãí, Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³íä ÷èãí Ëåíèí³ íåðí, òåð¢í³ äèèëâðò³ òóã õàëüìã óëñèã îìãøðóëš éîâëà", - ãèš òåð¢íä êåëãäí³.