êîíöå äåêàáðÿ 1942 ãîäà ÷àñòè 28-é Àðìèè ïåðåøëè â íàñòóïëåíèå ïðîòèâ íåìåöêî-ôàøèñòñêèõ âîéñê, îêîïàâøèõñÿ â ã. Ýëèñòå. Âîåííûé Ñîâåò Ñòàëèíãðàäñêîãî ôðîíòà ïîñòàâèë ïåðåä êîìàíäîâàíèåì àðìèè çàäà÷ó: îñâîáîäèòü ñòîëèöó Êàëìûêèè ê 1 ÿíâàðÿ 1943 ãîäà...

Ñðåäè íàøèõ çåìëÿêîâ, õðàáðî ñðàæàâøèõñÿ ñ íåìåöêî-ôàøèñòñêèìè îêêóïàíòàìè â ãîäû Âåëèêîé Îòå÷åñòâåííîé âîéíû áûë Ýðäíè Ìàõøèðîâè÷ Ëàêàåâ, óðîæåíåö ï. Íàéíòàõí Öåëèííîãî ðàéîíà. Ê íà÷àëó âîéíû îí îêîí÷èë Ñàðàòîâñêèé ïåäàãîãè÷åñêèé ôàêóëüòåò, çàòåì, ðåøèâ ñòàòü îôèöåðîì Êðàñíîé Àðìèè, ïîñòóïàåò â Òáèëèññêîå àðòèëëåðèéñêîå ó÷èëèùå èì. 26-òè Áàêèíñêèõ êîìèññàðîâ.  îêòÿáðå 1940 ãîäà îí îêàí÷èâàåò ó÷èëèùå ñ îòëè÷íûìè ïîêàçàòåëÿìè áîåâîé è ïîëèòè÷åñêîé ïîäãîòîâêè.

1941 šèëä ôàøèñòñê äååðì÷íð ìàíà îðí-íóòãóð ä³âð³ä, ò´âêí¢í šèðºë ýâäâ. Íåã àã÷ìä îëí óëñèí á³³äë-šèðºë õ¢âðâ. Çîâëœ, ´âäê¢ð, àþë íåã ꢢíä áèø á¢êë îðí-íóòãèí ³ìòíä ¢çãäâ. Ñîâåòèí îðíà öóã óëñ ôàøèñòñê ´ø³òíð³ñ Ò´ðñê³í õàðñõàð õîðòíà ´ìí³ñ äåãö áîñâ. Òåð ìåò Õàëüìãèí õ³³ðò³ ¢ðä àºó èê, ê¢÷ò³ îðí-íóòãèííü ò´ë³ àຠöóñàí àñõš, ºàëçó õîðòûã ꢢ÷³ä, õàìõ öîêàä, äèèëâð äåëäâ. Ïðèþòíà óëóñèí ¡ëä÷í³ ³³ìã³ óëñ áàñ ä³³í³ ê´ëä îðàä, ³ì³í ³ðâëëãî ä³³ëäâ. 300 øàõó ê¢í Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³íä îðëöñí áîëäã. Îëí ê¢í õ´âò³ šèðºë ¢çëãî ä³³í³ ºàëâä ³ìí³ñí õàºöâ.

Íàêàíóíå äíÿ Âåëèêîé Ïîáåäû òàêæå íàäî âñïîìíèòü èìåíà ýíòóçèàñòîâ-ïîèñêîâèêîâ, çàíèìàþùèõñÿ ñòîëü âàæíûì äåëîì ïî âåëåíèþ äóøè è ñåðäöà. Îá îäíîì èç íèõ, ïðåäñåäàòåëå Ñîâåòà ïåðâè÷íîé îðãàíèçàöèè âåòåðàíîâ ÓÔÑÈÍ Ðîññèè ïî ÐÊ, áåññìåííî âîçãëàâëÿþùåì åå ñâûøå 16 ëåò, ïîëêîâíèêå âíóòðåííåé ñëóæáû â îòñòàâêå, áûâøåì çàìåñòèòåëå ìèíèñòðà ÂÄ Êàëìûöêîé ÀÑÑÐ Äìèòðèè Åìåëüÿíîâè÷å Ñîïåëüíÿêå - íàø ðàññêàç.

Ýí õàâð Ýëñòä "Áóìáèí îðí" ãèäã ýòíîõîòíä áîëñí áàéðò Ê´ò÷íð³ ðàéîíàñ ìàíà Åðãåíèíñê ïîñ¸ëêèí á³³ðí óëñ îðëöëà. "Ê´ê áóëã" ãèäã ôîëüêëîðí àíñàìáëü áèëã-ýðäì³ðí óëñèã áàéðëóëâ. Ýäí é´ð³ëì¢ä, øàâàøìóä êåë³ä, äóóëàä, áèèë³ä, îëí ³ìòí³ ÷ååš áàéñàâ. Ê¢íäò³ ãèè÷íð - Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî, ÐÊ-í ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòð Õð Ýëüáèêîâ, íàíü ÷èãí óëñ áàéðèí í³ð-íààäûã èê³ð òààñâ.

Áèäí êèøãò³ óëñâèäí. Áèäí 䳳㠢çñí óãàâèäí. ijí ãèäã ¢ãèã ä³³ëäñí ýëãí-ñàäíà áîëí âåòåðàíìóäûí êåëñí³ñ, äåãòðì¢ä³ñ, ôèëüìóäàñ ìåäí³âèäí. Ìàíà ààâíðèí ºàðºñí áààòð éîâäëûã êåç³ä ÷èãí ìàðòøãîâèäí. Àëäð Äèèëâðèí ÷èíðèã ¢íëõ ¢ã óãà, ä³³íä ãååñí ýëãí-ñàäíà òóñê ºàøóäëºèã êåìš³ëõ àðº óãà. Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³í äàëí õîéð šèë õîîðàí ò´ãñâ ÷èãí òåð öàãò áîëñí ìàíà îðí-íóòãèí óãàðëºí îäà ê¢ðòë ñàíãäíà. ¥ðê-á¢ë áîëºí ºàøóòà éîâäëëà õàðºñìí.

 ìèíóâøóþ ñóááîòó â Öåëèííîì ðàéîíå ñîñòîÿëñÿ ìåìîðèàëüíûé òóðíèð ïî ìèíè-ôóòáîëó ïàìÿòè âåòåðàíà ÌÂÄ, ïîëêîâíèêà ìèëèöèè â îòñòàâêå Ôåäîðà Íèêîëàåâè÷à Áàäìàåâà, â êîòîðîì ïðèíÿëè ó÷àñòèå ñîòðóäíèêè ïîäðàçäåëåíèé îðãàíîâ âíóòðåííèõ äåë. Ñòîèò îòìåòèòü, ÷òî ýòî ñïîðòèâíîå ñîðåâíîâàíèå ÿâëÿåòñÿ òðàäèöèîííûì è ïðîâîäèòñÿ â ðàìêàõ Äíÿ âåòåðàíîâ ÌÂÄ, êîòîðûé îòìå÷àåòñÿ 17 àïðåëÿ. Îðãàíèçàòîðàìè òîâàðèùåñêîãî ìàò÷à âûñòóïèëè ñîòðóäíèêè îòäåëà ÌÂÄ Ðîññèè ïî Öåëèííîìó ðàéîíó ðåñïóáëèêè.

Ýí šèë Öàãàí-Ìàíäæèåâ Ëèäæè Êóïöàåâè÷ çóí íàñ íàñëõ á³³ñìí. "×è õàâðàð, ì´ðí ñàðèí, ýñ ãèš õ´í ñàðèí 9-ä ºàðñí êåâò³ áèë³÷", - ãèš ýêíü êåëäã á³³š. Òåã³ä Öàºàí-Ìàíšèí Ëèš ñ¢ë ïàñïîðòàí àâñí öàãòàí ìàéèí 9-ä ºàðëàâ ãèš áè÷¢ëš. Ëèš Êóïöàåâè÷ 1917 šèëèí õàâðàð Õàðàí-Õóäã (îäà Áàðóí ñåë³í) õîòíä ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ò´ðñìí. Ýê-ýöêíü ìàë àñðäã ýãë óëñ á³³š. Ëèš Êóïöàåâè÷ àðâí éèñò³ä³í ´ðê³í ´íä³ëºš. Àâàëüíü Ï¢ðâ³í Ñàðœãà Öàºàí áàñ íåã õîòíà ꢢêí á³³š. Óóºí ¢ðíü ºàðñíà õ´´í Ëèš ³³ðìä ìîðäâ. Íåã õóó÷í çóðã îäà ê¢ðòë õàäºëãäšàíà.

Îëåã Áàðòóíîâ - ïðîôåññèîíàëüíûé àñòðîíîì, ñîçäàòåëü ïðîåêòà Àñòðîíåò, ðàáîòàåò íàó÷íûì ñîòðóäíèêîì â ÃÀÈØ ÌÃÓ, à òàêæå ðåãóëÿðíî ïîêîðÿåò âûñîêîãîðíûå ïåðåâàëû Ãèìàëàåâ. Íî áîëüøå Îëåã èçâåñòåí êàê ïîäâèæíèê èäåé ñâîáîäíîé ÑÓÁÄ PostgreSQL. Ñ 1996 ãîäà çàíèìàåòñÿ ñîçäàíèåì íîâûõ ôóíêöèîíàëüíûõ âîçìîæíîñòåé PostgreSQL, âåäóùèé ðàçðàáîò÷èê ÑÓÁÄ PostgreSQL, ÷ëåí PostgreSQL Foundation.

Ìàé ñàðèí íåã øèíä Õàð ªàçðà ðàéîíà Êîìñîìîëüñê ñåë³íä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí 100 šèëèí ´´íä íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Ðàéîíà öóã ýäë-àõóñàñ áîëí Êîìñîìîëüñê ñåë³í³ñ îëí óëñ ìàéèí íåã øèíä áîëí ìàíà ãàçåòèí ´´íä íåð³äñí èê áàéðò öóãëðâ. Ýäíèã ðàéîíà òîëºà÷ Âàëåðèé Áàäìàåâ êåëí-óëñèí ãàçåòèí îí÷òà ´´íë³ áîëí ìàéèí íåã øèíèí áàéðëà é´ð³â. Ðàéîíà ê¢÷-ê´ëñ÷íð öààðàíäíü ÷èãí "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã ä´œíš, ãàçåòä ýâð³ííü á³³äë-šèðºëèí òóñêàð áè÷š, áàò çàëºëäà á³ðõíü ëàâòà ãèš òåìäãëâ.