Саңҗ гелңгин санл мөңкрүлҗ

Сегодня, 13:31 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Бурхн-шаҗна төрәр

Сарпан района Догзмакн хотн йирндән буйнта- кишгтә һазрт бәәршлнә гиҗ хара бишәр келгдсн юмн. Шавшад урһҗадг көк өвстә идгүдтнь дала-нала болсн малнь идшлдг, төгәлңднь бәәдг кесг бичкн һолмудын уснд олн зүсн заһсн бәргддг,җил болһн элвг урһц хурагддг байн әәмгин нернь һарч йовсн цагнь ода чигн мартгдад уга.Дундлад зурһан-долан үртә зун шаху өрк-бүл болһнд өсчәдг бичкдүд баһ цагасн авн шилтәд сурч,ухата,гүн медрлтә мергҗлтнр болхар зүткдгнь чигн мел үнн. Йириндән болхла,сән сурһмҗ авсн эднә ик зунь орн-нутгин ик сурһульмуд төгсәһәд,һазадын орна чигн ик компаньст көдләд, төрскн һазран туурулҗадг йовдлмудын тускар соңсчкад йосндан бахтнач.
Эн хөвтә һазрт мадн дунд ут нас наслад, эврә улстан церглҗ йовсн Санҗ гелңгиг (Улаңкин Санҗ-Ш.Л.) эс меддг, эс таньдг күн уга болх гиҗ сангдна. Сарпан района Догзмакн хотнд һарсн Санҗ гелң арвтадан Ик Чонст бәәршлҗәсн Чөөрә хурлын оюни әңг төгсәснә дару һучдгч җилмүдт Төвдт бурхн-шаҗна сурһалян гүүдүләд,йоста гелңгин цер авад, ик медрлтә шаҗна үүлдәч болсмн.
Төвдәс хәрҗ ирәд, олна дунд бурхн-шаҗна медрл тархаҗ йовсн болдг. Зуг хөрдгч зун җилин һучдгч җилмүдт тер цага йосна нилчәр хальмг хурлмуд тарагдад, гелң-хувргудыг чаңһар засглад, цааҗла харһулсна тускар ода кен эс меднә?.. Тиигхд Санҗ гелң бас бәрәнд авгдад,хол Колымад бүкл хөрн тавн җилдән(!) түүрмд сууһад һарв. Тер кемд хоолцаһан зовлң үзҗ,ямр күнд- күчр бәәдл давҗ һарсн болх гинәт!.. Тиигсн бийнь Санҗ гелң цөкрсн уга,бәрәнд чигн кен-негнднь туслҗ йовсн бәәҗ. Сулдхврт һарад урдк кевәрн зовҗ-түрҗ йовх улсин тускар ухалҗ, номан умшҗ зальврад, санан-седклинь төвкнүлҗ йовснь ода күртл мартгдхш.
Келхд, Санҗ гелң мини ээҗин наһцхнь болдг, тегәд әмд-менд бәәсн цагтнь даңгин харһҗ күүндәд, өгсн заавр-сурһмҗнь ода бийнь мел уханас һархш. Өр-өвч, цаһан седклән медүләд, буй хоршаһад, арһта болхла өөркстән дөң-нөкд болтн, гиҗ мана көгшә нег үлү баһчудт герәслсн болдг. Догзмакна улснь энүг күндлҗ-мана көгшә, - гиҗ тевчҗ дууддг бәәсмн. Ик-бичкн угалань ээлтә, өр-җөөлн седклтә, даңгин серглң-дерглң бәәдг күн болҗ тодлгдснь лавта. Тегәд нег үлү эврә хотндан икәр күндлгдҗ йовсн Улаңкин Санҗин санл мөңкрүлх күслтәһәр догзмакнахн Намҗл суврһ босхх седвәр татсн болдг. Тиигәд дигтә арвн тавн шаху җил хооран, 2010 җилин така сарин эклцәр, эн суврһн секлһнд нерәдсн олна ик байр болсмн.
Якшва һолын амнд өөдм һазрт дүңгәһәд босхгдсн Намҗл суврһн ода эн һазрин йоста һәәхмҗ болҗ,ик холас үзгднә. Догзмакна бичкн хотн болхла нег һазра улсиннь төлә чидл урһадг орм болҗ, кен-негинь бий талан өөрдүлсн болна.Тегәд чигн эрк биш нааран ирҗ,төрскн һазр-усндан, аав-ээҗин, эк-эцкин заян- сәкүснд мөргҗ, Санҗ гелңгин санл мөңкрүлсн Намҗл суврһна өөр чинән орад, чиирг болҗ батрсн бәәдл һарнач.
Давсн долан хонгин бембә өдр энд бас буйнта нег йосрхл күцәгдснь ик чинртә болв.Мана көгшә бурхн болсн цагас авн дигтә һучн җил давсн мөн. Тегәд Санҗ гелңгин санлын мөргүлд орлцхар нег һазра улс цуглрҗ ирв. Өмн өдрнь зөвәр халун бүтү болад,шатаҗасн нарнд нам һазаран һархасн саглҗасн кемд маңһдуртнь болхла, сер-сер гисн серүн салькн үләһәд, зәрмдән нам баһ-саһар хур дуслад чигн йир сән өдр болснь деерәс хәәрлсн болҗ медгдв.
Догзмакна улсин төлә өөрхн күн болҗ, иигәрән ирҗ шаҗна йосрхл давулдг Санҗ гелңгин сурһульч Орһахна хурлын лам Гомб Дорҗ санлын мөргүл эклхәс урд эврә Багшан бүләнәр тодлҗ, сүл хаалһднь үдшәсн цаг күртл бийдән шиңгәсн гүн ном-сурһалинь ода күртл олна дунд тархаҗ йовхан тодрхаһар цәәлһҗ келв. Энүнлә хамдан Элстәс кесг гиичнр ирснь бас темдгтә болв.Санҗ гелңгин санл мөңкрҗ, цуг әмтә-киитә хамг юмс эн-тер уга, делкән әмтн эрүл-менд, дән-даҗг уга бәәхин тускар хальмг келәр умшгдсн ном кен-негнәннь уханд уданд төөнрсн болх гиҗ сангдна. Мөргүлд орлцхар хам-хоша бәәдг Кануковский селәнәс ачнр-зеенрән дахулҗ ирсн догзмакна күүкн Никән Александра мана көгшә номан хәәрлҗ, элгн-саднднь туслҗ йовсинь бас бүләнәр тодлв.Санҗ гелңгин санлд нерәдсн мөргүл цуг улсиг хамцулҗ,урмд өгч,омг үүдәсн болҗ медгдв. Мөргүлин чилгчәр ирсн улс Намҗл суврһиг һурв дәкҗ зөв эргәд, әдс авч мөргцхәв. Ик ачта көгшән санл тевчәд,сансн санань күцәд, әрүн керг бүтәсн хотна улс седкл санамр хәрв.
Бәәрн селәнә муниципальн бүрдәцин толһач Дорҗинә Аркадий Санҗ гелңгин санлын мөргүл давулсн лам Гомб Дорҗд,шаҗна эн кергт ирҗ орлцсн цуг улст зүркни ханлтан өргв. Эн кемд ханмҗта үгмүд нег һазра седвәрч Кармановихнә өрк-бүлин хайгар келгдснь басл орта болв гих кергтә. Хөрн шаху җил хооран минь Виктор Людмила хойр Гомб Дорҗ тал ирҗ, көгшән санлынь мөңкрүлх күслтәһәр Намҗл суврһ босхх седвәр татсн бәәҗ. Хөөннь эдниг нег һазра улснь өргнәр дөңнснә ашт әрүн чинртә эн керг бүтсн мөн. Минь тер цагас нааран Кармановихн суврһна шидрк һазриг ясад, көк урһмл суулһад кеерүләд арднь орҗ хәләҗәхинь темдглхмн. Цөн цаг хооран болхла суврһна шидрт эднә шунмһа орлцлһтаһар зулын гер чигн тосхгдҗ.
Үг келсн Аркадий Николаевичин тодлсар болхла,эн хол җирдгч җилмүдин эклцәр Санҗ гелңлә таньлдсн болҗ һарв. Тиигхд хам-хоша Аһшин мүҗд бәәсн Доржиновихнә бүлд көгшә дару-дарунь гиичлҗәсмн. Тегәд ирх болһндан кен-негинь му юмнас гетлҗ, эрүл-мендин бәәдл батрулгч ном умшад туслдг бәәсиг эн мартхш. Нег үлү буйнта, өнр-өсклң, элвг-делвг һазрт Санҗ гелңгин хәләврт өсч-боссн догзмакна баһчуд чигн җирһлиннь чик хаалһан олҗ, олнд туста улс болснь тер гиҗ келәд, эврә цагтан эн һазран туурулҗ йовсн эднә ээҗ-аавнриг, эк-эцкнриг бас бүләнәр тодлҗ магтв. Ирсн гиичнрт болхла тәвдгч җилмүдин эклцәр минь эн бичкн хотнд һарад эвин цагт ончрсн Әрәсән Баатр Геннадий Лячинә тускар бас цәәлһҗ келснь нег үлү өврмҗтә болв гиҗ сангдна.
Санлын мөргүлд нег һазра баһчуд ирҗ орлцснь төрскнч сурһмҗ өглһнә халхар ик чинртә йовдл болв яһв…Өдгә цагт кесгнь зөвәр холд,нам таңһчин меҗә һатц чигн бәәнә, зуг эднә үгәр, эврә уңг-тохман, төрскн отг-әәмгән даңгин ухандан тодлҗ,неринь һарһҗ бахтдг болна. Келхд, насни турштан таңһчин эрүл-менд харлһна халхар күцәмҗтәһәр көдлҗәсн, зуг һундл төрхд,цөн җил хооран сәәһән хәәсн Хальмг Таңһчин ачта эмч Шовуна Владимир төрскнч седклтә күн болад чигн, нег һазра улсиннь сә хәәҗ эврә хотндан олна кесг керг- үүлдвр бүрдәҗ йовсинь манахс ханмҗтаһар тодлна. Санҗ гелңгин санлын мөргүлд энүнә көвүнь ирҗ орлцснь чигн эцкиннь өгсн заавриг күцәҗәхән иткүлв.
Ода бәәрн улс күндтә көгшән санл тевчҗ, Намҗл суврһндан ирҗ мөргәд, шаҗна йосрхл күцәһәд зальврад һардгнь сән авъяст тохрв.Келхд, тер өдр асхлад генткн хур үсәрәд орснь,мөргүлин хөөн хәрҗ йовад Ростовск мүҗд ямр чигн чеерүд угаһар машинә түлә хулдҗ авснь чигн нег үлү өдгә цагт басл сән йорта юмн гиҗ цәәлһҗ болх эсий… Тиигәд эннь Санҗ гелң тер өдр бүтсн кергиг харҗ, мадниг деерәс хәәрлҗ-хәләҗ, хаалһимдн сексн темдг болв, гисн ухан орв.
Шагҗин Любовь
Түүрвәчин цоксн зург

Видео