«Җаңһр» дуулврин зөөриг олнд медүлв

13-10-2026, 11:42 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Нертә олна үүлдәч, шинҗләч Очра Номтын 140 җилин өөнд нерәдҗ Б. Б. Городовиковин нертә таңһчин баһчудын Герт Хальмг ик сурһулин болн Хальмг номин төвин номтнрла харһлт болв.
Күндтә гиичнр Хальмг ик сурһулин профессор, педагог номин доктор Дәкин Раиса, филолог номин доктор, РАН-а Хальмг номин Төвин нүүрлгч номин көдләч Манҗин Байрта болн сенатор Путян Байирин нөкд, тууҗин номин кандидат Олег Северцев ирсн баһчудт Очра Номтын бәәдл-җирһлин болн күцәсн олна үүлдврин тускар тодрхаһар келҗ өгв.
Тер тоод Манҗин Байрта олна үүлдәчин уйн насна тускар тодлулв. Очра Номтын өөрхн үүрнь нойн Тундута Данзн бәәсмн. Эннь Очра Номтын җирһлд, терүнә өслтд сән нилчән күргв. Нойна дөңгәр билгтә көвүн Очра Номт 1905 җилд Санкт- Петербургин ик сурһулин Дорд үзгин дацңгин оютн болв. Тер цагт Хальмг келн-улсин җисән делгрҗәсн болдг.
Тер цагт оютн Очра Номт ик сурһулин профессор Владислав Котвичин болн географин ниицәнә даалһврар 1908 җилин зунар эврә төрскн Баһ Дөрвдә һазрт одад, тенд җаңһрч Ээлән Овлаһас хальмг улсин алдр дуулврин арвн бөлг бичҗ авад номтын болн шинҗләчин үүлдврән эклсмн.
Хөөннь Номт бичҗ авсн арвн бөлгән тод бичгт буулһад, онц дегтр барлсн мөн. Тернь хальмг һазрт, Моңһлд болн Китд орн-нутгин Шинҗәнә хальмгудт күрсмн. Тиим кевәр Ээлән Овлан дуулсн бөлгүд Шинҗәнд чигн дуулҗав, цуг делкәд делгрҗәв. Тер мет хөөннь «Җаңһрин» 500 җилин өөнд нерәдҗ 1940 җилд хальмг келәр барлсн онц дегтрәр һарв. Тер бөлгүдиг Семен Липкин орс келнд орчулсмн.
Хальмг келәр барлсн дегтриг хальмг улс Сиврин тууврт авч йовла, тенд әмтн терүг умшдг бәәсмн, гиҗ Манҗин Байрта эврә илдклдән темдглв. Шинҗәнә хальмгуд бас «Җаңһр» дуулвриг өргҗ дуулҗ йовсмн.
Цааранднь Очра Номтын олна үүлдврин тускар Дәкин Раиса келв. «Өөрдин зәңг» гидг газетиг хойр келәр тод бичгәр барлҗ һарһҗасмн. Түрүн тойгнь 1917 җилин үкр сарин 15-д һарсмн. Тер өдриг ода хальмг барин Өдр гиҗ бидн темдглнәвидн. Цааранднь номт хальмг улсин төлә хальмг болн орс келәр барлгдҗасн газетмүдин болн седкүлмүдин тускар тодрхаһар цәәлһв.
Хальмг улсин амн үгин зөөрин кесг үүдәвриг болн һар бичлтиг Очра Номт цуглулв, терүнә номин үүдәврмүд хальмг сойл болн тууҗ шинҗллһнд туслҗана.
Очра Номтын өөн мана таңһчин олна-политикин болн сойлын бәәдл-җирһлд ик чинр зүүнә. Әрәсән улсин ниицлтин җилин йовудт эн харһлт болҗахнь бас учрта гиҗ номт Олег Северцев темдглв.
Олна җирһлд Очра Номт ик шунлттаһар орлцҗасмн, тиигсн бийнь кесг дәкҗ цааҗла харһ улгдв. 1950 җиләс авн Казахстанд тууврт бәәсмн. 1956 җилд энүг сулдхсна хөөн Очра Номт хәрү Хальмг Таңһчдан ирсмн, Советское (ода Көтчнр) селәнд бәәсмн. Энд 1960 җилин така сарин 11-д эн сәәһән хәәв. Терүнә нерн зуг 1990 җилмүдт цеврлгдв.
Эндр Хальмг Таңһчд Очра Номтын нер күндлнә. Терүнә 140 җилин өөниг өргнәр темдглҗәнә. Хальмг сойл болн ном делгрүллһнд олна үүлдәч күргсн ач-тусинь таңһчд өөдәнәр темдглв.

ТҮРВӘН Һуна

Видео