«Алтн булг» - үйнриг залһҗадг хураңһу

Сегодня, 15:09 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Хальмг филармоньд «Алтн булг» гидг көгҗмин шин хураңһун тускар күүндвр болв. Хальмг Таңһчин ачта артист Очкан Борисин дуулҗ йовсн болн бийнь бичсн дуд эн соньн дегтрт орв.
Борис Дорджиевичин элгн-садн, өөрхн улс, көгҗмчнр, артистнр, бичәчнр, дуучнр, олна үүлдәчнр, седкүлчнр эн керг-үүлдврт орлцв. Дегтрин тускар, терүг белдлһнд орлцсн олн күүнә тускар нертә дуучин күүкн Хальмг улсин артистк Очкан Анна цуглрсн улст келҗ өгв. Эцкнь әмд-менд бәәхдән дуулҗ йовсн дуд «Арвн дун» гидг хураңһуд орсинь тодлад, тиигхд эцкднь дөң болсн улсин неринь зааҗ, ханлтан өргв.
Хальмг Таңһчин ачта артист Очкан Борисин дууна хураңһун ик чинриг Хальмг Таңһчин сойлын болн зуульчллһна министр Бембин Евгений темдгләд, өсч йовдг үйнриг улсин билгин зөөрлә таньлдуллһнд эн һарц ик туста болҗахинь заав. Лаганя района толһач Коган Юрий нег һазра улсин нерн деерәс илгәсн йөрәлин бичг чигн эн өдр олна оньгт тусхагдв. Лаганя района күндтә иргн болҗадг Очкан Борисиг төрскн һазртнь цугтан күндлдгиг тернь медүлҗәнә.
Җалһа селәнд бәәдг нертә бичәч болн көгҗмч Увшин Яван үүрлҗ йовсн дуучин цуг Хальмг Таңһчар тархасн олн дууһинь билгтә кевәр дуулҗ Очкан Борисин туск тодлврарн хувалцв. Эн хойр билгтин үүдәгч нөкцлтин ашт «Худнр» (Худ өвгнә дун) дун үүдсн болдг. Таңһчин әмтиг хамцулсн дун баһчуд дунд чигн тааслт олв. Дегтрин нүр үгиг бичсн номт Борлга Босха нертә дуучин хураңһуд орсн дуд өвкнрин дууна авъясмудыг хадһлҗ, цааранднь делгрүлҗәдг дуд болҗахинь темдглв. Эн хураңһу урдк үйнрин дууна авъясмудыг сергәҗ, үйнриг хоорнднь залһҗадг чинртә болҗахинь номт заав.
- Дегтрин һадрас авн терүнд орсн дуд күртлән дигтә-ниитә болсн әвртә хураңһу барас һарв, - гиҗ багш, шүлгч, орчулач Канкан Эрднь шин дегтрин чинринь медүлҗ келв. - Ода һадринь авад хәләхлә, төрскн теегт өсәд-боссн, тахшсн, бадмшсн Очкан Борис уул мет дүңгәҗ босна. Теегин һазртан цань уга дурта болҗахинь дегтрин һадрас авн медгднә. Домбрин чивхсиг дахсн дун альд бәәнә? Эн дегтрт бәәнә. Өвкнрин сәәхн көгҗм альд бәәнә? Хальмг улсин сойлын зөөр эн дегтрт бәәнә. Цуг әмтнд, нег үлү мана күүкд- көвүдт сурһулин болн сурһмҗин чинртә дегтр барас һарснь ик байрта йовдл.
Билгтә өрк-бүлд.
Очкан Борис Сиврт Омск мүҗин Ульяновск районд һарсмн. Олн үртә Очкаевихнә ик өрк-бүлд цугтан дуунд дурта бәәсмн. Ээҗнь домбр цокдг, эцкнь гарма татдг, дуулдг, биилдг күн мөн. Тегәд нәәмн үрнь көгҗмин болн дууна айсиг дахч өсснь тер.
Эн харһлтд йөрәлин үг келсн ахнь Владимир Дорджиевич болн дү күүкнь эднә өрк-бүлд цугтан дуулдг бәәсиг темдглв. Борисин дуулҗ йовсн дуд ода күртл седклин сергмҗ болҗ күңкнҗәнә, төрскнч седклтә, дууч-биич улст эн дегтр сән белг болх гиҗ ахнь иткүлв. Очкаевихнә ик өрк-бүләс зурһань әмд-менд йовхиг зааһад, өнр бүләрн, элгн-садарн цуглрсн цагтан аавиннь дуд дуулдгинь темдглв.
Борис Дорджиевичин намтриг ахрар тодлулхла, дунд сурһуль төгсәһәд, маши залачин сурһульд орсмн. Ямр нег эрдм дасч, эк-эцкдән дөң болхар тиигхд зүтксмн. Әәрмд церглҗәхдән Борис салдсмудын дууна Цугәрәсән марһанд орлцсн йовдл тәәз деер дуулх седклинь батлв.

«Цаһан сар» Дуучнрин марһан.
1990 җилд Лиҗин Улана нертә дуучнрин таңһчин марһан болв. Тер марһанд Очкан Борис диилвр бәрсмн. Ик чинртә үүдәгч күцәмҗин тускар тер җил «Хальмг үнн» газетд нертә седкүлч Летуһа Борис бичсиг тодлулхмн.
Цаһан Сар, Цаһан Сар
Цәәһәр дееҗ бәрийә!
Дуулыйә, биилийә,
дуулыйә, биилийә!
Дуһрад, эргәд, биилийә!
Биилийә!..
Гүн сенр үгмүдтә шин дууна үгмүд тәәз деерәс цальград соңсснас авн цуглрсн әмтн терүнд оньган өгв. Көк теңгсин көвәһәс ирсн Очкан Борис тиигҗ дуулснь әмтнд таасгдв. Эн цагас авн эн дуунд харадан җивр урһад, хальмг теегәр тарҗ, хамгин холд бәәдг хотн-селәдт күрв», – гиҗ Борис Санджиевич бичсн болдг. Барин һарцд дууч Очкан Борисин тускар тиигхд түрүн болҗ бичгдсмн. Тер статья мана «Хальмг үннд» һарснь ямаран әвртә йовдл гиһит!
Таңһчин эн марһана дииләч болад, Очкан Борис Москвад Цугәрәсән телерадиомарһанд орлцсмн. «Голоса России» гидг нертәһәр болсн тер марһанд хальмг дууч «Улсин дун» гидг әңгд түрүн орм эзлсмн. Тер цагас авн дууна олн-зүсн марһанд орлцад, Очкан Борис дииләчин нер зүүҗ йовсмн.
Төрхәрә дуулсн цагт дун зүркнәснь һарчах болҗ медгддг билә. Заяни билгнь тедү дүңгә авлгч күчтә бәәсмн. Билгтә дуучин дуулсн хальмг дуд Моңһлд, Китдт, Америкд күрч соңсгдв, хальмгудын дун ямаран сәәхн айста болн седкл авлгч күчтә болҗахинь медгдв.
Заядар һарчадг дууна айснь...
Хальмг улсин дууна дүүрәнд өссн күн, билгтә дууч Очкан Борис бийнь чигн ду үүдәҗ һарһдг билә. Ухаһарн болн тоолврарн әмтнлә хувалцх седклнь йир ик болад, үзсн-соңссн тоотас, жирһлднь тодлгдсн йовдлас дун деврәд һарад бәәдмн. Нертә көгҗмчнр ду бичсинь хәләһәд, көгҗминь үгиг дахулҗ айслулхд дөң болдг бәәсмн. Манҗин Аркадь, Эрднин Андрей, Бадм-Һәрән Александр, Цевгә Владимир энүнә көгҗмин билгинь улм янзлулҗ йовсн мөн.
Очкан Борис өөнин концертст олн-әмтн дунд тааслт олсн «Цаһан Сар», «Худнр», «Һарсн өдр» болн нань чигн шин үүдәврмүдлә таньлдулдг бәәсмн. «Келсн күүкн», «Зүркнә дурн», «Хальмг зул», «Хальмг нутга дун» гидг дуд концерт болһнд соңсгдҗ йовсмн.
Хальмгин нертә дуучнр Зулан Данзн, Шаран Дмитрий, Бурлака Эдуард, Һәрән Лиҗ, Баджан Бадм, Брюгидикә Айса, Хоньна Мингиян, Мукөвүнә Кутлан эн өдр Очкан Борисин дуулҗ йовсн дуд дуулад, цуглрсн әмтнә седклд байр урһав. Хальмг Таңһчин улсин артистк Очкан Анна эцкиннь дуулҗ йовсн ду бас дуулснь темдгтә болв.
Хальмг Таңһчин Толһачин медлд сойлын төрәр үүлддг Хүүвин гешүн Бадыша Лариса ашлҗ келсәр, йирдгч җилмүдт хотл балһсна 1-ч микрорайонд бәәршлҗәсн сойлын Герт болсн концертд Очкан Борис дуулҗасн хальмг дууна айст кесг миңһн күн, нурһлҗ баһчуд эргәд-дуһрад биилҗәсн байрта йовдл тодлулв. Очкан Борис дуулсн цагт кен чигн дор ормдан зогсч чаддго бәәсмн.
ХӨӨЧИН Галина

Видео