Ñåíòÿáðèí íåã øèíä òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ Ê´ò÷íð ñåë³í³ îëí ïðîôèëüò³ ãèìíàçèí ñóðºóëü÷íðëà, áàãøíðëà áîëí ñåë³í³ á³³ðí ³ìòíë³ õàðºš, òåäíèã Ìåäðëèí ´äðë³ é´ð³â. Ñóðºóëÿí óëì ñ³³í³ð äàñ÷, ã¢í ìåäðë õîðøàš àâòí, ýð¢ë-ìåíä á³³òí, áàãøíðàí ñîœñòí,- ãèš ýí ê´â¢ä-ꢢêäò êåëâ.
Ýí áàéðèí õàðºëòä òåð ìåò òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòð Íèêîëàé Ìàíöàåâ áîëí ðàéîíà Òîëºà÷ Ñàíàë Ãîäæóðîâ, øêîëûí äèðåêòîð Èãîðü Ýíååâ îðëöâ. Íåãäã÷ êëàññèí ñóðºóëü÷íð ø¢ëã¢ä êåëš èðñí óëñèã áàéðëóëâ. ijê³ä øêîëûí àíñàìáëèí ñóðºóëü÷íð õàëüìã êåëíä íåð³äñí äó äóóëàä, àâúÿñàí, êåë³í áè÷³ ìàðòòí ãèš òîäëóëâ.
Äàðóíü òàœº÷èí Òîëºà÷ ¢ã êåëš, áàãøíðèã áîëí ñóðºóëü÷íðèã áàéðèí ´äðë³ é´ð³â: - Ò¢ð¢í áîëš Ê´ò÷íð³ ðàéîíä Ìåäðëèí ´äð òåìäãëš³õ êåìä èðš³í³â. Òàíà öóòõëœ ñåë³íä íåãäã÷ êëàññèí ñóðºóëü÷íðèí òî ´ñ³ä éîâíà, òèèì êåâ³ð òàíà ò´ðñêí ïîñåëîê ´ðãšš, öåöã³ðš éîâíà, òåðíü éèð ñ³í òåìäã.
Ýí ´äð ñåäêë³í ´ã÷ ê´äëš³õ öóã áàãøíðò õàíëòàí ´ðãõ³ð ñåäë³â, öóã òàäíä òàíà ñóðºóëü÷íðò áàò ýð¢ë-ìåíä, ýâèí ñ³³õí šèðºë ýäëš á³³òí ãèš é´ð³š³í³â. Èðã÷ šèëä òàíà øêîëä êàïèòàëüí ÿñâð ýêëõ, òèèì ñ³í òààëä ñóðºóëü÷íð óëì ñ³³í³ð ñóð÷ êåñã ê¢ö³ìš á³ðš ÷àäõíü ëàâòà. Òèèì êåâ³ð Ìåäðëèí ´äðèã äàðóê šèëä òàäí ò´ð¢ö òàëäàí òààëä òîñõò ãèš áàò èöãò³ á³³í³â, - ãèâ.
Äàðóíü àðâí íåãäã÷ êëàññèí ñóðºóëü÷íð øêîëä ò¢ð¢í áîëš èðñí áè÷êä¢äò áåëã¢ä³í á³ð¢ëš ´ãâ. ijê³ä øêîëàí 45 šèë õîîðàí ò´ãñ³ñí óëñèí íåðí äååð³ñ Âèêòîð Êîíûøåâ êåëâ, ýäí³ áàãèí íåðí äååð³ñ ãèìíàçüä ýâð³ ¢íò³ áåëã³í ´ãâ. Öààðàíäíü 11-÷ êëàññèí ñóðºóëü÷ ¢ã êåëš, îäà ñóð÷àõ ꢢêä-ê´â¢ä Ê´ò÷íð³ ºàçðòàí, òàœº÷äàí èòêëò³ èðãíì¢ä áîëš ´ñòõ³, ãèìíàçÿí áè÷³ ìàðòòõà ãèš é´ð³â.
Ýê-ýöêíðèí íåðí äååð³ñ õàëüìã êåë³ð áàñ é´ð³â. Òèèì êåâ³ð Ê´ò÷íðò ò´ðñêí êåë³í, àâúÿñàí ýñ ìàðòšàõàí áè÷êä¢ä ÷èãí, ýê-ýöêíð, áàãøíð ìåä¢ëâ. Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðèí õ´´í òàœº÷èí Òîëºà÷ ãèìíàçèí õîò-õîë áåëääã áëîêèã áîëí ñïîðòçàëûã õ³ë³â. Ýíä êàïèòàëüí ÿñâð êåãäñí á³³í³, öóãíü ñóðºóëèí øèí šèëä áåëí. Òèèì êåâ³ð ãèìíàçèí ñóðºóëü÷íð ôèçêóëüòóðèí êè÷³ë³í ñ³í òààëä äàâóëš, îëí ç¢ñí ñåêöä çàíÿòü êåš ÷àäõ. Øèìò³-ø¢¢ñò³ õîò-õîë ÷èãí ýäíä áåëäõ.
Äàðóíü Àëåêñåé Îðëîâ Ê´ò÷íð ñåë³í³ óóëüíöñàð òîñõñí õààëºñèã, öààðàíäíü ýðê áèø ÿñðóëãäõ óóëüíöñèã õ³ë³š, õààëº òîñõëºí Ê´ò÷íð³ ðàéîíä øèí šèë³ñ àâí ¢çìšò³º³ð èêäõ ãèš òåìäãëâ. Öààðàíäíü äåëåãàö Ê´ò÷íð³ ðàéîíà "Ðîäíè÷îê" ëàãåðüò îäâ. Ýíä áàñ äèãò³-äàðàòà ÿñâð êåãäâ, òåð êåðãò òàœº÷èí áþäæåò³ñ 4 ñàé áîëí ðàéîíà õàçíàñ 400 ì蜺í àðñëœ ºàðºãäâ. Ëàãåðèí êîðïóñò òåðçì¢ä ñîëüãäâ, óñí îðóëãäâ. Ýí šèëèí çóíàð ýíä 4 ñåëã³íä 300 øàõó ñóðºóëü÷ ºàíöõí Ê´ò÷íð³ ðàéîíàñ áèø, áîëâ Îêòÿáðüñê, Ñàðïàí, ÁຠĴðâä³ ðàéîäàñ ꢢêä èðš ñåðãìšò³º³ð àìðâ.
4-÷ ñåëã³í õàëüìã êåëíä áîëí àâúÿñò íåð³äãäñìí. Êåñã ðàéîíà ꢢêä-ê´â¢ä îëí ç¢ñí íààäíà, òðåíèíãèí éîâóäò õàëüìã êåë äàñâ, òåð äàññí ìåäðë³í ¢ç¢ë³ä êîíöåðò, áè÷êí íààä ò³ââ. Ìàíà ëàãåðü êåëí-óëñèí áîñõìšèí öóòõëœä õ¢âð³ä ÷èãí á³³õ ãèš äèðåêòîð Çîÿ Óòàäæèåâà òåìäãëâ. Ìåäðëèí ´äð áîëñí áèéíü ñóðºóëü÷íðèí áàã ýíä îäà ÷èãí àìðà, óäë óãà ýäí øêîëäàí îäõ. ijê³ä ýäíèã õàëüìã êåë³ð Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ é´ð³â. Òàäí ýíä êåëí-óëñèí àâúÿñèí, òóóšèí òóñêàð êåñã òîîò ìåäš àââò, òåð¢í³ òóñêàð ãåð òàëàí èð³ä ¢¢ðì¢äò³í, ýëãí-ñàäíäàí êåëš ´ãõò ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷ òåìäãëâ.
Öààðàíäíü äåëåãàö Åðãåíèíñêèé ñåë³íä èðâ. Ýíä øèí ñîéëûí Ãåð òîñõãäâ. Ýí îáúåêòèí òóñêàð òàœº÷èí ñîéëûí ìèíèñòð Õîíãð Ýëüáèêîâ êåëš ´ãâ. Óò-òóðøòàí 21 ñàé àðñëœ ôåäåðàëüí áþäæåò³ñ, 4, 5 ñàé òàœº÷àñ áîëí 2 ñàé ðàéîíàñ ºàðºãäâ. Ó-ñàðóë ãåðò ÿìàðàí ÷èãí îëíà êåðã-¢¢ëäâð á¢ð䳚 áîëõìí. Àëåêñåé Îðëîâ öóãèíü õ³ë³š, ñ³í ÷èíðò³º³ð òîñõëòûí ê´äëìø ê¢ö³ãäñèíü òåìäãëâ. Äàðóíü òàœº÷èí Òîëºà÷ Åðãåíèíñê äóíäûí øêîëä èðâ, ýíä öóãíü øèí šèëä áåëí - ñïîðòçàëä áîëí õîò óóäã çàëä, êëàññìóäò êàïèòàëüí ÿñâð êåãäñí á³³í³, ýðìäãò³ áè÷êä¢äèí ò´ë³ ÷èãí ýíä öóã òààë òîãòàãäâ.
- Öóã ðàéîíà ýêîíîìèêèí, ñåë³í³ ýäë-àõóí ¢çìæíü ìó áèø. Ñîöèàëüí õàëõàð õ³ë³õë³, Ê´ò÷íð ñåë³í³ 3 óóëüíö àñôàëüòàð á¢ðêãäâ, áîëâ òåð ê´äëìøèã öààðàíäíü êåõ êåðãò³ - òðîòóàðìóä, ãåðë ´ãäã òîîòûã òîñõõ êåðãò³. "Áàëºñíà ñ³í òààëòà á³³ö" ãèäã õàëõàð Ê´ò÷íð ñåë³íä îäà äååð³í ò´ñâ óãà, ðàéîíà øèí ºàðäâð òåð êåðãèã ê¢ö³õ ãèš ñàíšàíàâ Àëåêñåé Îðëîâ òåìäãëâ.
Òåð ìåò Ê´ò÷íð³ ðàéîíä ìàë àëäã, ìàõ ýä-áîä êåäã ïðåäïðèÿòü òîñõõ êåðãò³. Îäà áîëõëà øêîëìóäò òàëäàí ðàéîäàñ àâ÷ èðñí ìàõàð õîò-õîë êåí³, òåðíü ñ³í éîâäë áèø. Óñíà ò´ð õàºëõèí ò´ë³ ñêâàæèí áóðºóäàä, òåð ò´ðèã õàºëõìí, ò¢¢í³ ò´ë³ öåâðëäã óñòàíîâêñ êåðãò³. Ôåäåðàëüí éîñí ýí òóñò îäà äååð³í øóíëòàí ¢ç¢ëš³õø. Ýí ò´ð õàºëëºíä àðäíü îðš îðëöš ì´œã îëš àâõ êåðãò³. Ýí ´äð ñåíòÿáðèí íåã øèíä Ýëñò¢ð ëåâîêóìñê öåâð óñí èðâ.
Òèèãš ôåäåðàëüí ïðàâèòåëüñòâëà õàìäàí ñîöèàëüí äåëãðëòèí ïðîãðàììèã šèðºëä òîõðàõ êåðãò³. Òåð òîîä ÑÄÊ-í õàëõàð ê¢ö³ñí ê´äëìø ñ³í. Ýí šèëèí ÷èëã÷ ê¢ðòë áàñ ö´´êí ÑÄÊ ýäëâðò îðõ, òàëäàí ñîöèàëüí ò´ðì¢ä òèèì éîâóäòàºàð ê¢ö³ãäõ ç´âò³ ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷ çààâ.
Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Àâãóñò ñàðèí 29-ä òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ Ïðèþòíà ðàéîíä îäâ. Ýíä ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõ, õààëº òîñõëºí, ñåë³í³ ýäë-àõó, ñîöèàëüí ñàëâð ÿìàðàí éîâóäòàºàð äåëãðš³õèã á¢ðòêš õ³ë³â.
Ê´äëìø÷ éîâëºíà ýêëö³ð ýí¢ã Ïðèþòíà ðàéîíà ìåš³ä ÐÌÎ-í òîëºà÷ Èâàí Êðàâ÷åíêî, Ïåñ÷àíîå ÑÌÎ-í àõëà÷ Âàëåðèé Áîëäàííèêîâ òîñâ. Öààðàíäíü ýäí Ïåñ÷àíîå ñåë³í³ äóíäûí øêîëä èðš, ýíä ñïîðòçàëûí êàïèòàëüí ÿñâð ÿºš êåãäñèíü õ³ë³â. Ê¢ö³ñí ê´äëìøèí ÷èíðíü ìó áèø, òåã³ä îäà øêîëûí ñóðºóëü÷íð ñ³í òààëä öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëš, ñóë öàãàí òóñòàºàð äàâóëõ. Øêîë ñóðºóëèí øèí šèëä áåëí, öóã êëàññìóäò áàñ ÿñâð êåãäâ ãèš Ïðèþòíà ðàéîíà ñóðºóëü-ýðäìèí ºàðäà÷ Ñâåòëàíà Ñàíäæèåâà áîëí øêîëûí äèðåêòîð Ðóñëàí Öóòàåâ ö³³ëºâð ´ãâ.
Áîëâ øêîëûã õ³ë³ñí³ éîâóäò øèí, ñóðºóëü÷èí ´ñëòë³ èðëö¢ëäã ïàðò óãà áîëš ºàðâ. Òåð ò´ðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ "Ëóêîéë" êîìïàíÿ ºàðäâðëà áîîöà áàòëàä õàºëñìí. Òåã³ä Ïðèþòíà ðàéîíä ÿºàä òèèì á³³äë ó÷ðñíà òóñêàð àâãóñòûí 30-ä Ãîðîäîâèêîâñêä áîëñí ñåëâëö³íä òîäðõà ꢢíäâð òîãòàâ ãèš Àëåêñåé Îðëîâ îíö çààâ. Ïðèþòíà ðàéîíà ºàðäà÷ òåð¢íä áàñ îðëöâ.
Öààðàíäíü òàœº÷èí Òîëºà÷ Âîðîáüåâêà ñåë³í òàë éîââ. Ýíä äåëåãàöèã á³³ðí ÑÌÎ-í àõëà÷ Ïàâåë Íåìàøêàëîâ òîñâ. Àëåêñåé Îðëîâ Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³íä ³ìí³ñí õàºöñí ä³³÷íðèí ìåìîðèàëä öåöã¢ä ò³ââ. ijê³ä îäàõí êàïèòàëüí ÿñâð êåñí Âîðîáüåâê ñåë³í³ ñîéëûí Ãåð îäš õ³ë³â, ýí ãåðèí òîñõëòä ÷èãí äóòó-äóíä éèëºãäâ, ºàçà áîëí ôîéåä ÿñâð êåãäš³í³, áîëâ ºîëëã÷ çàëä êåñí þìí óãà, íàì äóëàíà ñåòü ñîëüãäàä óãà.
Ýí ò´ð³ð òàœº÷èí âåäîìñòâèí ºàðäà÷íð áàñ Ãîðîäîâèêîâñêä òîîöàºàí ´ãõ ç´âò³ ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ òåìäãëâ. Âîðîáüåâê ñåë³í¢ð ê¢ðäã õààëºèã ÿñëºíä ä´œ áîëòí ãèš ÑÌÎ-í àõëà÷ Ïàâåë Íåìàøêàëîâ ñóðâ. Ýí ò´ðèã äàðóê šèëä õàºëš áîëšàíà ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ õ³ð¢ ´ãâ. Âîðîáüåâñê øêîëä ÷èãí äàðóê šèëä êàïèòàëüí ÿñâð êåãäõ, ýíä 100 øàõó ñóðºóëü÷ ñóðíà.
Òåð ìåò ñåë³í³ ýäë-àõóí äåëãðëòèí ò´ðì¢äò òàœº÷èí Òîëºà÷ ºîë îíüãàí ´ãâ. Ïðèþòíîå ñåë³íä èð³ä, "Âîðîáüåâ À.È." ÊÔÕ-í ïðîèçâîäñòâèí óëûã áîëí çåðíîòîêèã õ³ë³â. Ýíä ðàéîíà ÀÏÊ-í äåëãðëòèí ³œãèí ºàðäà÷ Èâàí Öåäååâ áîëí ÊÔÕ-í ºàðäà÷, àðºëà÷ Àëåêñàíäð Âîðîáüåâ ö³³ëºâð ´ãâ. Ýäë-àõóä îäàõí ñåë³í³ ýäë-àõóí òåõíèê ´ããäâ, òåã³ä ê´äëìøèí éîâóäûã ýäí ò¢ðãä¢ëš ÷àäõ.

Àâúÿñò òîõðñàð, ñåíòÿáðü ñàðèí 1 øèíä áèäí öóãòàí Ìåäðëèí ´äð òåìäãëí³âèäí. Ýí ñ³í ´äðë³ îëí ³ìòèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Ê¢íäò³ áàãøíð, ñóðºóëü÷íð, îþòíð, ýê-ýöêíð áîëí ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõèí âåòåðàíìóä! Ñåíòÿáðèí íåã øèí ýíòí ºàíöõí Ìåäðëèí ´äð áèø, øêîëûí ãåðèí ýðê ò¢ð¢í áîëš àëõš îðšàõ áè÷êä¢äèí, íåãäã÷ êëàññèí ìàíà ñóðºóëü÷íðèí ò´ë³ ýäí³ šèðºëèí ÷èíðò³ äåâñœíü áîëšàíà.
Ìåäðëèí äåëê³ä îðóëšàõ ´ðãí áîëí äàëà ñîíüí òîîòàð ýäí³ ñåäêëèíü àâëñí õààëº ýäí³ ´ìí ñåêãäš³í³. Ýí ´äð òåäíä ñîíüí áîëí ñ³í òåìäãò³ ñóðºóëèí îí÷òà ýêëöíü áîëòõà! Àõ êëàññèí ñóðºóëü÷íðèí, óäë óãà øêîëàí ÷èë³õ àðâòíðèí ò´ë³ ýíòí áàñ èê ÷èíðò³ ´äð áîëšàíà, ýäí ´´ðõí èðã÷ä³í ýðäì³í ø¢¢š àâ÷ îþòíðèí šèðºëèí õààëºä îðõ.
Áàéðèí ýí ´äðë³ ìàíà òàœº÷èí áàãøíðò ç¢ðêíè õàíëòàí ´ðãš³í³â, ýäí³ äààâðòà, ¢¢ä³ã÷ ê¢÷-ê´ëñí³ àøò áè÷êä¢ä áàò ìåäðë àâíà, øàãøàâäûí, ¢¢ä³ã÷ ê´äëìøèí, ýð¢ë-ìåíä àâã-á³ðöèí ñóðºìš àâíà", - ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò Ìåäðëèí ´äðë³ áàãøíðèã, ñóðºóëü÷íðèã áîëí òåäí³ ýê-ýöêíðèã, îþòíðèã òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ, ²ð³ñ³ä Îðí-íóòãèí Õ¢¢âèí äåïóòàòíð Ìàðèíà Ìóêàáåíîâà áîëí Áàòîð Àäó÷èåâ é´ð³š, ýäíä áàò-ýð¢ë-ìåíä, ìàœíà òèíüãð šèðºë ýäëš á³³òí ãèš é´ð³â.
***
Àâãóñò ñàðèí 31-ä ìàíà òàœº÷ä áîëí îðí-íóòãò ²ð³ñ³í âåòåðèíàðí ê´äë³÷èí ¥äð òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ ñàëâðèí ê´äë³÷íðèã áîëí âåòåðàíìóäûã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Òàäí ´ð-´â÷ öàºàí ñåäêëèí ýðäì ø¢¢š àââò, òàœº÷ä âåòåðèíàðí áîëí ìàëûí ãåì³ñ ñàãëóëëºíà êåðãò òàäí èê ò³âö³í îðóëšàíàò.
Ìàíà òàœº÷ä ìàë ´ñêëºí ñåë³í³ ýäë-àõóí õàìãèí ÷èíðò³ ñàëâðíü áîëšàíà, òàíà ´äð áîëºíà äèãò³-äàðàòà ê´äëìøë³ îëí ³ìòí³ ýð¢ë- ìåíä, ýäë-óóøèí öåâð-öåð, ³³ìøã óãà á³³äë èðëöí³, ìàë ´ñêëºí³ êåñã ê¢ö³ìšèã òàäí òåòêí³ò.
Áàéðèí ýí ´äðë³ ýðäìä³í èòêëò³ ê¢÷-ê´ëñí³ ò´ë³, òàäíä ñ³í ñóðºìš ´ã÷³õ ñàëâðèí âåòåðàíìóäò èê õàíëòàí ´ðãš³í³â. Ýâð³ àìð áèø ê¢÷-ê´ëñ³ðí òàäí òàœº÷èí ñîöèàëüí-ýêîíîìè÷åñê äåëãðëòä èê ò³âö³í îðóëšàíàò",- ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Õàëüìã Òàœº÷èí íåôòèí, ãàçèí áîëí ò¢ë³í³ ïðîìûøëåííîñòèí ê´äë³÷íðèã áîëí ýí ñàëâðèí âåòåðàíìóäûã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. Ýíäð áèäí ç´ðãò³ áîëí àìð áèø ýðäìò³ óëñèã òåâ÷š é´ð³š³í³âèäí. Ýäí îëí ³ìòí³ ñ³í òààëòà á³³äë-šèðºë òåòêš, òàœº÷èííü äåëãðëòä, ²ð³ñ³í ýêîíîìè÷åñê óë-ñ¢¢ðèã áàòðóëëºíä ç´âò³ ò³âö³í îðóëíàò, -ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò ²ð³ñ³í âåòåðèíàðí ê´äë³÷íðèã áîëí íåôòèí, ãàçèí ïðîìûøëåííîñòèí ê´äë³÷íðèã, ýí õàëõñèí ñïåöèàëèñòíðèã áîëí âåòåðàíìóäûã òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ é´ð³š, ýäíä áàò-ýð¢ë-ìåíä ýäëš áîëí óëì ´´ä³í ê¢ö³ìš á³ðõèã äóðäâ.
Ìàíà 糜ã÷

Äàëà ëàìèí ãåã³í îëí ³ìòíë³ õàðºõëàðí áóéí÷ ñåäêëèí, òåñâðèí òóñêàð îíüäèí êåëš, àðº á³³õë³ ´´ðõí óëñòàí ä´œ áîëòí ãèñí ñåëâã ´ãí³. Çóã áèéèííü òóñêàð óõàëõìí áèø, ºàçð äååð á³³õ ³ìò³-êèèò³ þìíà òóñêàð çàëüâðš, îëíà ò´ë³ òóñòà áîëõàð ç¢òêõ êåðãò³ ãèš ìàíà Áàãø êåëí³. Òèèì ñóðºìš Áåìáåòîâèõí³ îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëä ýê-ýöêíü ꢢêäò³í áàñ ´ãäã á³³ñìí ãèš "Äàðè äîáðî" ãèäã áóéí÷ ñåäêëèí ñàœãèí ïðåçèäåíò Ýëüçà Øàìîâà êåëí³. 2014 šèëä á¢ðä³ãäñí ñàœ òàœº÷èí ãåìò³-øàëòãòà áè÷êä¢äò áîëí ýäí³ ýê-ýöêíðò ä´œ-òóñàí ê¢ðãš, ê¢íä ãåìèã äèèëõä, îëí ç¢ñí ò´ðì¢ä õàºëõä ä´œ áîëš ¢¢ëäš³í³.

Õàðì ò´ðõä, áຠêåëí óëñèí êåëí ìàðòãäàä éîâíà. Ýí éîâäëûã çîãñàõ îëí àðº á³³í³. Òåð òîîä êåëí³ ¢ð (ÿçûêîâûå ãí¸çäà) òîãòàëºí. Øèäð Õàëüìãò èèì êåëí³ ¢ð áîëñí áè÷êä¢äèí àìðëºíà ëàãåðü ñåêãäâ.
Ýí çóíàð Ê´ò÷íð³ ðàéîíà ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí àäìèíèñòðàöèí ê´äë³÷íð íåã áè÷êä¢äèí ëàãåðü ø¢¢š àâàä, òåíä ìåë õàëüìãàð êåëäã ñåëã³ã ñåêõ ñåäâ³ð òàòñìí. Òåã³ä Õàëüìã Òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòåðñòâä ýí ò´ñâèí òóñêàð ìåä¢ë³ä, òåð¢ã á³³äë-šèðºëä òîõðàõèí òóñò ä´œ îëâ. "Ìèíèñòåðñòâë³ õàìäàí ìàíà ðàéîíä á³³äã "Áóëã" áè÷êä¢äèí àìðëºíà ëàãåðèã ø¢¢š àâàä, ýíä "Ç¢íºàð" ãèäã íåð³äëºò³ øèøëœ ñåëã³ã ñåêâèäí. Äàâñí áåìá³ ´äðë³ íààðàí Ê´ò÷íð³, Ñàðïàí, Áàº-Ä´ðâä³ áîëí Îêòÿáðüñê ðàéîäàñ áè÷êä¢ä öóãëðš èðâ", - ãèš Ê´ò÷íð³ ÐÌÎ-í àäìèíèñòðàöèí àïïàðàòûí ºàðäà÷ Ãàëèíà Óëàíîâà êåëâ.

Îäàõí ²ð³ñ³í ÌÂÄ-í Ýëñò áàëºñàð ¢¢ëääã çàëëòûí ê´äë³÷íð ýí šèë ò¢ð¢í áîëš øêîëä îðõ áè÷êä¢äèã é´ð³â. Êåëõä, ýí šèë çàëëòûí ê´äë³÷íðèí 47 ꢢêí-ê´â¢í øêîëä îðšàíà. Áè÷êä¢äèí ò´ë³ áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Çàëëòûí ºàðäâð áè÷êä¢äò êàíöåëÿðñê ýä-òàâð áåëãëš, ñóðºóëÿí ñ³³í³ð ñóðõèã äóðäâ.
²ð³ñ³í ÓÔÑÑÏ-í Õàëüìã Òàœº÷àð ¢¢ëääã çàëëòûí ïðîôñîþçí îðãàíèçàö áàñ øêîëä îðšàõ áè÷êä¢äèí ò´ë³ áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³â. Ýí šèë çàëëòûí ê´äë³÷íðèí 33 ¢ðí 1-÷ êëàññò îðšàíà. Ðåãèîíàëüí çàëëòûí ºàðäà÷èí ¢¢ëèã öàã çóóð äààšàõ Ðîìàí Ìóõîðòîâ áè÷êä¢äèã é´ð³º³ä, øêîëä çóã éè뺳í ñ³í òåìäã àâ÷ ýê-ýöêíðò³í ñ³í ¢ðä áîëòí ãèš äóðäâ.

Ìàíà 糜ã÷

Àâãóñò ñàðèí 23-ä Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ Ýëñòèí áîëí ðàéîäûí îëí ³ìòíë³ “øóä ëèíèé³ð” ꢢíäš, òåäí³ šèðºëèí õàìãèí õóðö ò´ðèã õ³ë³š, øèèäâð³í áàòëâ. Òåð ꢢíäâðèí õ´´í Äîðà Ïîâîëæüåí ýêñïåðòì¢äèí êëóáèí áîëí ²ð³ñ³í ïîëèòîëîãóäûí íèèö³í³ Õàëüìã ³œãèí ãåø¢ä “øóä ëèíèéèí” àøàð “ò´ãðã øèð³í” ꢢíäâð êåâ.
Ñ¢¢ðèã Âîëãîãðàäñê óíèâåðñèòåòèí ïðîôåññîð, Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ìåäëä á³³äã ýêñïåðòì¢äèí ñîâåòèí ãåø¢í Àëåêñàíäð Ñòðèçîå ºàðäâ. Òåð ìåò ꢢíäâðò "Íåçàâèñèìàÿ ãàçåòèí" 糜ã÷, Äîðà Ïîâîëæüåí ýêñïåðòì¢äèí êëóáèí 碢ö¢ë³÷ Àíäðåé Ñåðåíêî, "Ïîëèòðóñ" èíòåðíåò-ïîðòàëûí ºàðäà÷, ýêñïåðò Âèòàëèé Àðüêîâ, Àðèäí ºàçðèã êîìïëåêñí êåâ³ð øèíšëëºí³ èíñòèòóòûí (ÈÊÈÀÒ) äèðåêòîð, ïîëèòîëîã Àíäðåé Áîãóí, áàñ ýí èíñòèòóòûí ³œãèí ºàðäà÷ Òàòüÿíà Äåëèêîâà, Õàëüìã ÃÓ-í ôèëîñîôèí êàôåäðèí äîöåíò, ïîëèòè÷åñê íîìèí êàíäèäàò Îëåã Óñàëêî, ÈÊÈÀÒ-ûí ñîöèîëîãè÷åñê øèíšëëòèí ³œãèí áຠíîìèí ê´äë³÷ Ýäóàðä Óíêóðîâ, "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí àõ ðåäàêòîð Ì´œê Êîíååâ, ÐÈÀ "Êàëìûêèÿ" 糜ãëëºí³ àãåíòñòâèí äèðåêòîðèí äàðóê Ñàíàë Øàâàëèåâ îðëöâ.
- Òàœº÷èí Òîëºà÷ õàìãèí ò¢ð¢íä îëí ³ìòí³ šèðºëèí òààëûã ÿñðóëëºíä, òàœº÷èí äåëãðëòèí éîâóäûã ò¢ðãä¢ëëºíä ºîë îíüãàí ´ãí³. Òèèã÷ê³ä ÿìàðàí ðàéîíä þí áîëšàõèíü ãàçèí, óñíà, õààëº òîñõëºíà îáúåêò àëüä, ÿìàðàí éîâóäòàºàð òîñõãäšàõèíü äèãò³º³ð ìåäí³. Òèèã÷ê³ä ìåë ýí áà÷ì ò´ð³ð, ³ìòí³ ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà, ãåð-ᢢð³ð òåòêëºí³ í³ðí êåñã ò´ð³ð ³ìòí ýâð³ííü ñóðâðàí ´ãâ, öóãòàí ýäí Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷àñ äèãò³-òàãòà õ³ð¢ àââ,- ãèš áîëñí ꢢíäâðèí éîâóäûã Àëåêñàíäð Ñòðèçîå ¢íëâ.
Áè òàíà ðàéîíä, ñåë³íä èðë³â, ä³ê³ä òèèì-èèì öàãëà èðí³â ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷ ýâð³ííü ꢢíäâðò³í êåñã ä³êš êåëâ. Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ òåäí³ ò´ðèã ñ³³í³ð ìåääãèã ³ìòí ´´ä³í³ð ¢íëí³.
Òèèã÷ê³ä Àëåêñåé Îðëîâ áîëí òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâ ¢¢ëäâð³í äèãò³-äàðàòàºàð 碢ö¢ëš, õàìãèí ÷èíðò³ îáúåêòñèã Ýëñòä áîëí ðàéîäò éè뺚 ¢¢ëäš³í³. Òåð ìåò õààëº òîñõëºí òàœº÷ä äåëãðëò àâàä éîâíà, îäà ôåäåðàëüí áèø, òàœº÷èí ðàéîä, ñåë³ä õîîðíäê õààëºñèí òóñêàð ¢ã ºàð÷àíà, òèèì îáúåêòñ òîñõõèí ò´ë³ òàœº÷ä áຠáèø ê´ðœ á³³í³, òåã³ä ýí ê´äëìøèã ´´ðõí èðã÷ä³í êåñã õîëâàíä ò¢ðãä¢ëõ³ð çóðàëšàíà, ãèš ñ¢¢ðèã ºàðäñí ïðîôåññîð òåìäãëâ.
- Òàœº÷èí Òîëºà÷ áîñõñí öóã ò´ðèã ñ³³í³ð ìåäí³, çàêàíà, äîêóìåíòèí õàëõàð êåðãò³ öóã ö³³ëºâðèã ´ãí³, òåðíü ³ìòíä áàñ òààñãäíà. Òèèì êåâ³ð òàœº÷ä ö¢¢ã³ò³ éîâäëûí òî áàºðâ. “Øóä ëèíèéèí” éîâóäò õ³ë³ñí öóã ò´ðì¢ä õàºëãäš ÷àäšàíà. Èèì êåðã-¢¢ëäâðèí àøò îáùåñòâä áîëäã ö¢¢ã³ò³ éîâäë áàºðíà. Òèèì êåâ³ð òàœº÷èí Òîëºà÷ ýðê áèø îëí ³ìòíë³ ê¢¢íäâð êåõ ç´âò³, ³ìòèã òîãòíóëëºíà èöãò³ ýâ-àðº ýí áîëšàíà, - ãèš íîìò Îëåã Óñàëêî êåëâ.
- Ýíäðê öàãò ðàéîíà ýñ ãèš áàëºñíà òîëºà÷èí êàáèíåòä îðõä àìð áèø, ³ìòíë³ ê¢¢íäõ öîë òåäíä óãà. Ñåë³äèí õîîðíäê õààëºñèã îäà ê¢ðòë ÿñ÷àõø, çóã ôåäåðàëüí õààëºñ äèãò³-òàãòà á³³äëä õàäºëãäíà. Õîã-áîã õóðàëºíà ò´ð áàñ õàºëãäšàõø, óðäíü ÑÌÎ, ä³ê³ä ÐÌÎ, îäà òàœº÷èí éîñí ýí êåðãèã ê¢ö³õ³ð çóðàëšàíà, - ãèš òîîëâðàí Åâãåíèé Óíêóðîâ êåëâ.
- 1990 šèëì¢äò õààëº òîñõëºíà ñàëâðèã òàðàºàä õàé÷êëà, îäà òåð¢ã áîñõõä àìð áèø, òåã³ä îäà õààëºèí ïðåäïðèÿòüì¢ä áຠáîëšàíà, ýäí çóã ýêë³ä éîâóä àâ÷àíà. Òèèì áîëâ ÷èãí äàâñí šèë ýäíèã ñ³³í³ð ôèíàíñèðîâàòü êåë³, òåã³ä ýäí³ ê´äëìø óðàëàí éîââ. Îäà äåëãðëòèí øèí äåâñœä ýäí îðšàíà, ýäíèã ä´œíõë³, õààëº òîñõëºèã êåñã õîëâàíä èêä¢ëš áîëõìí, - ãèš Ì´œê Êîíååâ òîîëâðàí êåëâ.
Ñåíòÿáðèí 9-ä áîëõ òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí äåïóòàòíðèí ñóœºâðèí ´ìíê éîâóäûí òóñêàð Àíäðåé Áîãóí êåëâ. "Îäà ñóœºâðò áåëäëºí õàìãèí äààâðòà êåìä ´´ðäñí á³³í³. Ïîëèòè÷åñê ïàðòüñ àãèòàöàí ýêëâ. Ýäí ñóœºà÷íðëà õàðºš, òåäíë³ áàëºñíä áîëí ñåë³íä ꢢíäâð êåš³í³.
Ñîöèîëîãè÷åñê ñóðëº êåñí³ òî-äèã³ð Ýëñòèí ³ìòí³ 30 ïðîöåíòíü "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòüä äóóºàí ´ãõ³ð ñåäš³í³, ýäí øóíìºà êåâ³ð ñóœºà÷íð äóíä ö³³ëºâðèí ê´äëìø êåš³í³, ÊÏÐÔ ÷èãí õàðºëòñ êåš³í³.

Áàñœ ´äðë³, àâãóñò ñàðèí 24-ä, "Êàëìûêèÿ" òàœº÷èí 糜ãëëºí³ àãåíòñòâä äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí ìèíèñòåðñòâèí ¢¢ëäâðèí ò´ð³ð áðèôèíã áîëâ. Ýí¢íä Õàëüìãèí äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí ìèíèñòð, ïîëèöèí ãåíåðàë-ìàéîð Àíäðåé Ìèøàãèí áîëí ìèíèñòåðñòâèí áàðèí öåðãëëòèí ºàðäà÷ Àíäðåé Áàñõàåâ îðëöâ.
Îäà äååð³í ÌÂÄ-í ê´äë³÷íð øóíìºà êåâ³ð îþòíðèí äóíä áîêñàð áîëõ íàðò-äåëê³í ä´ðëä³íä áîëí Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí äåïóòàòíðèí ñóœºâðò áåëäš³í³. Ä´ðëä³íä áåëäëºí³ òóñêàð êåëõë³ðí, À.Ìèøàãèí öóãíü áåëí ãèš òåìäãëâ. Àâãóñò ñàðèí 29-ä äààâðòà âåäîìñòâñèí ýë÷íð "Îéðàò-Àðåíà" ñïîðòèâí êîìïëåêñò îäàä, ñ¢ë øàëºëò äàâóëõìí.
Óäë óãà ñåíòÿáðü ýêë³ä, òàœº÷èí êåñã ì蜺í áè÷êä¢ä øêîëäàí éîâõìí. Òåã³ä äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí ìèíèñòåðñòâ ñóðºóëèí šèëä ÷èãí èê îíüãàí ´ã÷ ê´äëí³. Ìèíèñòðèí êåëñ³ð, ñåíòÿáðèí íåã øèíä òàœº÷èí øêîë áîëºíä ýðê áèø ïîëèöèí ê´äë³÷íð àþë óãà á³³äë òåòêõ.
Ñòàòèñòèêèí òóñêàð êåëš ìèíèñòð çàêà ýâäñí éîâäëìóäûí òî ñ¢ë äîëàí ñàðä áàºðñèã òåìäãëâ. Óò òîîäàí çàêà ýâäñí éîâäëìóäûí òî 6 ïðîöåíòä áàºðâ, ê¢íä çàêà ýâäëºí - 10 ïðîöåíòä. Èëäêëºí³ òîîºèí êåìš³í - 70 ïðîöåíòä ê¢ðí³. "Ìèíèñòåðñòâèí êåðã-¢¢ëèí ºîë ê¢öë - ó÷ðñí éîâäëûã èëäêëºí áèø, îëí ³ìòèã çàêà ýâäëºí³ñ ãåòëëºí", - ãèš Àíäðåé Ìèøàãèí áðèôèíãèí ÷èëã÷³ð òåìäãëâ.
ÌÀÍŠÈÍ Ñàíë

Øèäð Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâèí ºàðäâðò òàœº÷ä "Öèôðîâàÿ Êàëìûêèÿ" ãèäã êîììåð÷åñê áèø îðãàíèçàö á¢ðä³ëºí³ ò´ð³ð ñåëâëö³í áîëâ. ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíò Âëàäèìèð Ïóòèí Ôåäåðàëüí Õóðãò êåñí Äóóäâðèí àøò ìàíà îðí-íóòãò 12 ò´ñâ á³³äë-šèðºëä òîõðàãäõìí. Òåäí³ íåãíü öèôðîâîé ýêîíîìèê äåëãð¢ëëºíä íåð³äãäš³í³. Îäà äååð³í "Öèôðîâàÿ ýêîíîìèêà" ãèäã ôåäåðàëüí îðãàíèçàö òîãòàãäñí á³³í³, òåð¢ã Àëåêñàíäð Çîðèí ºàðäâ. Ìàíà òàœº÷ä ðåãèîíàëüí îðãàíèçàö á¢ðä³ëºèã ýí ä´œíâ. Òåð ìåò ýí ò´ñâèã Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ áàñ ä´œíš, ýí ò´ñâ òàœº÷èí ³ìòí³ šèðºëèí òààë ÿñðóëëºíä òóñëõ ãèš òîîëšàíà.
Ñåëâëö³íä îðëöñí òàœº÷èí ýëåêòðîíí ïðàâèòåëüñòâèí äåëãðëòèí çàëëòûí ºàðäà÷ Ê.Ïàòðóøåâ, òàœº÷èí ýêîíîìèêèí ìèíèñòð Ç.Ñàíäæèåâà, ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòð Í.Ìàíöàåâ, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Þ.Êèêåíîâ ´äã³ öàãà øèí ýâ-àðºñ áîëí òåõíîëîãèé îëçëëºí ³ìòí³ šèðºëèí òààë ÿñðóëëºíä ÿìð êåâ³ð òóñëõèí òóñêàð õóâàëöâ. Òèèã³ä, ýíäð ìàíà òàœº÷ä ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñèã ñ³í ÷èíðò³ èíòåðíåòàð òåòêëºí³ ò´ð õàºëãäšàíà. Ñåë³í ºàçðò á³³äã ÔÀÏ òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñëà çàëºëäà á³ðš, ³ìòíä ò¢ðãí ä´œ ê¢ðãëºí³ òóñò ñåëâëöš ÷àäõ. Ìàíà òàœº÷ä 600 ê´äëìø÷ îðì îðãòåõíèêàð òåòêëºí³ ò´ë³ ôåäåðàëüí ïðîãðàììàð 446 ñàé àðñëœ àâõìí. Óäë óãà òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñò ïàöèåíòèí ýëåêòðîíí êàðòìóä îðóëãäõìí, òåð öàãò ê¢í áîëºí ôåäåðàëüí êëèíèêä îäñí öàãòàí ýð¢ë-ìåíäèí øèíšëëòèí òóñê äîêóìåíòñ³í ¢ç¢ëš ÷àäõ. Ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõä áîëõëà ýëåêòðîíí äíåâíèê îëçëëºí îðóëãäõ. Ýê-ýöêíð ¢ðí³ííü òåìäã¢ä, êè÷³ëì¢äèí äèã-äàðà õ³ë³š ÷àäõìí.
ÆÊÕ-í õàëõä "Óìíûé äîì", õààëºä ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ õàëõä "Áåçîïàñíûé ãîðîä", ýð¢ë-ìåíä õàðëºíä "Òåëåìåäèöèíà" áîëí íàíü ÷èãí ýâ-àðºñ ìàíà òàœº÷ä öèôðîâîé ýêîíîìèê äåëãð¢ëëºíä òóñëš, ³ìòí³ šèðºë ÿñðóëõ ãèš ê¢ë³ãäš³í³.
Ìàíà 糜ã÷

¥öêëä¢ð Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ ÐÀÍ-à Õàëüìã íîìèí öóòõëœãèí ê´äë³÷íðò áîëí Àðøàí ïîñåëêä ò¢¢ìð³ñ ê´ëò³ ãåð óãà ¢ëäñí óëñò øèí ᢢðèí ò¢ëê¢ðì¢ä á³ð¢ëš ´ãâ.
Ò¢ð¢ë³ä Èãîðü Àëåêñàíäðîâè÷ Ýëñò áàëºñíà 9-÷ ìèêðîðàéîíä òîñõãäñí òàâí äàâõð ãåðò îäàä, Õàëüìã íîìèí öóòõëœãèí ê´äë³÷íðèí øèí ᢢð õ³ë³â. Öóòõëœãèí äèðåêòîð Âèêòîðèÿ Êóêàíîâà ôåäåðàëüí ïðîãðàììèí "Íîìòíð" ãèäã ïîäïðîãðàììàð òîñõãäñí ãåðèí òóñêàð êåëš ´ãâ. "Ýí ãåð òîñõëºíä èíñòèòóòûí óðäê äèðåêòîð Íèíà Ãàðÿåâíà Î÷èðîâàí à÷-òóñ á³³í³. Ôåäåðàëüí ïðîãðàììàð éèëºãäñí ì´œã³ð ýí ãåð 2013 šèëä òîñõãäñìí, ýíä 25 ïàòüð á³³í³. 2015 šèëä ýí ãåð ýäëâðò îðóëãäñìí, çóã âåäîìñòâåíí ãåð-ᢢð ýðê áèø á³³äë-šèðºëä áåëí áîëõ ç´âò³ ãèš íîðìàòèâí àêò áàòëãäñíà àøò áèäí ýâð³ îëñí ì´œã³ðí ÿñâðèí ê´äëìø êåõ³ð øèèäâð àâñí áèë³âèäí. Òåã³ä ýí šèë áèäí ò¢ð¢í ºóðâí ïàòüðò ÿñâð êåš ÷àäâèäí. Ýí êåðãò 400 ì蜺í àðñëœ áþäæåòí áèø ñàœãàñ îëçëãäâ. Ýí šèë ä³ê³ä íåã ïàòüðò ÿñâð êåõ³ð çóðàëšàíàâèäí. Ýíäð ìàíà ê´äë³÷íð È.Áîëäûðåâà, Í.Ìóëàåâà áîëí Ö.Ñåëååâà øèí ᢢð³í é´ð³š³í³. Ýí ïðîãðàìì íîìòíðèã ä´œíõèí, áຠíàñòà êàäðìóäûã óðìäóëõèí ò´ë³ áàòëãäñìí", - ãèš Öóòõëœãèí äèðåêòîð õóâàëöâ.
È.Çîòîâ øèí ᢢðò³ áîëñí óëñèí ïàòüðìóä õ³ë³º³ä, ñ³í ê¢ö³ìš áîëí õ´â-êèøã äóðäâ. Íààäê ¢ëäñí ïàòüðìóäò ÿñâð êåš øèí ᢢð³í ê¢ë³š³õ íîìòíðèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàõèí ò´ë³ ïðàâèòåëüñòâ ä´œã³í ê¢ðãõä³í áåëí á³³í³ ãèš ïðåìüåð-ìèíèñòð êåëâ. Õàðºëòä îðëöñí íîìèí öóòõëœãèí ñîöèàëüí-ýêîíîìè÷åñê øèíšëëòèí ³œãèí ºàðäà÷ Ëþäìèëà Íàìðóåâàí òåìäãëñ³ð, ýí ãåð íîìòíðèí ò´ë³ òîñõãäñí ò¢ð¢í ãåð áîëšàíà, òåã³ä õàìäàí ê´äëš³õ óëñ ¢¢ðì¢äíü ýâð³ ïàòüðòà áîëñíä èê ãèäã³ð áàéðëšàíà. Êåëõä, ýí ãåðò ïàòüð àâñí ê´äë³÷íð ñîöèàëüí í³³ì³äëëºí³ áîîöà áàòëâ, ýäí à÷òà àìðëºíä ºàðñí áèéíü ýíä á³³š ÷àäšàíà. Ïàòüð àâñí óëñ ê¢íäò³ ãèè÷³í õàëüìã ö³-áîîðöãàð òîîºàä, Èãîðü Àëåêñàíäðîâè÷èã ºàðñí ´äðë³íü é´ð³š, é´ð³ë ò³ââ.