Äàâñí áåìá³ ´äð Ýëñòä, "Îéðàò-Àðåíà" ñïîðòèâí êîìïëåêñò, "Òþëüïàí÷èê" áè÷êä¢äèí ãîñóäàðñòâåíí àíñàìáëü á¢ðäñí³ 25 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí áàéðèí êîíöåðò áîëâ. Õàëüìã Òàœº÷èí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷ Ëþäìèëà Òîëêà÷åâà áîëí Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷ Åâãåíèé Òîëêà÷åâ àíñàìáëèã òîãòàš, îäà ÷èãí ºàðäš éîâíà. Ýí óò öàãèí ýðãöä áè÷êä¢äèí àíñàìáëèí íåðíü ²ð³ñ³ä áèø ºàçàäûí îðí-íóòãóäò ºàðíà. Ïàðèæ, Ðèì, Ñòàìáóë áîëí íàíü ÷èãí äåëê³í áàëºñäò áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëš, íåð³í òóóðóëñìí. Ëþäìèëà áîëí Åâãåíèé Òîëêà÷åâ áèéñíü ýâð³ öàãòàí íåðíü òåìäãò³ ¢¢ä³ã÷ êîëëåêòèâñèí õàíüä áèèëš éîâñìí. Ýäí áèëãò³ áèè÷íð, õîðåîãðàôìóä, áàãøíð ì´í. 25 šèëèí ýðãöä îëí ꢢêäèã áèèëäã äàñõàä ñóðºñìí. "Òþëüïàí÷èê" àíñàìáëüä îðäã á³³ñí êåñã ꢢêä-ê´â¢ä áèèºèí ýðäì ø¢¢š àâ÷, šèðºë³í çàëºñí áîëäã. Ýííü "Áàìá öåöã" äó-áèèºèí àíñàìáëèí, "¥´ðäíð" áèèºèí òåàòðèí àðòèñòíð, êåñãíü áèèºèí ñòóäü ºàðäíà. Ýäí³ ñóðºóëü÷íð ´ñ³ä-áîñàä, õîðåîãðàôèí ýðäì äàñàä, "Òþëüïàí÷èê" àíñàìáëüä øèí áè ò³â³ä, áàãøíðèííü à÷èíü õ³ð¢ëí³.
"Òþëüïàí÷èê" àíñàìáëèã îí÷òà ´´íë³íü é´ð³õ³ð ýí¢ã êåç³ä ÷èãí ä´œíäã, óðìä ´ãäã ¢¢ðì¢äíü èðâ. Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ îðëöš, áè÷êä¢äèí àíñàìáëèã áîëí ºàðäà÷íðèã Ëþäìèëà áîëí Ãåííàäèé Òîëêà÷åâèõíèã é´ð³š, ¢ã êåëâ. Òåð ìåò ýâð³ ´´í³í òåìäãëš³õ Ëþäìèëà Ãåííàäüåâíàã é´ð³â.

Ýí šèëèí ìàðò ñàðä òàœº÷ä îþòíðèí äóíä áîêñàð öóã³ð³ñ³í ÷åìïèîíàò áîëñí áèë³. Òèèãõä Ýëñò¢ð èðñí ²ð³ñ³í áîêñèí Ôåäåðàöèí ãåíåðàëüí ñåãë³òð Óìàð Êðåìëåâ Õàëüìãò áîêñ äåëãð¢ëëºí³ êåðãèã ä´œíõ³í ìåä¢ëš, áîêñèí øêîëä íåã ñàé àðñëœ éè뺚 ´ã÷³õèí òóñêàð 糜ãëñí áèë³. Òèèã³ä ýí ì´œã³ð ñïîðòèâí èíâåíòàðü õóëäš àâãäñìí. Äàâñí áåìá³ ´äð Õàëüìãèí áîêñèí Ôåäåðàöèí ïðåçèäåíò Àíàòîëèé Ñàíãàäæèåâ áàéðèí á³³äëä øèí ñïîðòèâí èíâåíòàðèã Ö.Ñ.Áàëçàíîâèí íåð 碢š³õ áîêñèí îëèìïèéñê ê´ðœãèí òàœº÷èí ñïîðòèâí øêîëä á³ð¢ëš ´ãâ. Òàœº÷èí êåñã ðàéîäò óéí íàñòà ñïîðòñìåíì¢ä áîêñàð ñîíüìñíà. Òåã³ä ñïîðòèâí õóâö-õóíð áîëí îáîðóäîâàíü öóã ðàéîäàð ò¢ã³õìí.

¥öêëä¢ð Ýëñòä Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâèí ºàðäâðò "Õàëüìã Òàœº÷èí ³ìòí³ šèðºëèí êåìš³ ¢íëëºí³ òóñêàð" ãèäã ñåëâëö³í áîëâ. Òåð¢íä ²ð³ñ³í ãîñóäàðñòâåíí ñòàòèñòèêèí ôåäåðàëüí öåðãëëòèí ºàðäà÷èí äàðóê Êîíñòàíòèí Ëàéêàì îðëöâ.

Óðš ´äð Ýëñòä "Áåëûé ëîòîñ" ãèè÷ë¢ðèí ñ¢¢ðèí çàëä ¥ìí ¢çãèí àâòîìîáèëüí ê´ëãí-ê¢÷í³ õàëõèí ýë÷íðèí Íèèö³í³ ðåãèîíìóäûí õîîðíäê ñåëâëö³í áîëâ. Ýí¢ã á¢ðä³ëºíä Õàëüìã Òàœº÷ä àðºëà÷íðèí ç´â õàðñëºíà ê¢öö äààâðòà ýë÷ Ñàíàë Óëþìäæèåâ, "Òðàíñ-Þã” ÎÎÎ-í ãåíåðàëüí äèðåêòîð Àëåêñàíäð Áîðèñåíêî íèë÷³í ê¢ðãâ. Ñåëâëö³íä îðëöõàð õàì-õîøà ðåãèîíìóäàñ ê´ëãí³-ê¢÷í³ êîìïàíüñèí, àâòîâîêçàëìóäûí ýë÷íð èðñìí.
Êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ îðëöš, ñåëâëö³íä îðëöà÷íðèã é´ð³š, éîâóäòàºàð ê´äëõèã äóðäâ. Òàœº÷ä èèì êåðã-¢¢ëäâð äàâšàõíü ýíòí èê ÷èíð 碢š³í³. Þœãàä ãèõë³ òàœº÷èã îðí-íóòãèí ðåãèîíìóäëà àââòîìîáèëüí ê´ëãí çàëºëäóëšàíà. Òàœº÷ä àâèàöèí áîëí ò´ìð õààëºèí òóñëìš òèèì êåâ³ð äåëãðš³õø. Äàâñí šèë îðí-íóòãèí Ãîñîâåòèí ïðåçèäèóìèí ñ¢¢ð äååð ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíò îëíà ê´ëãèã áîëí àâòîâîêçàë äåëãð¢ëëºí³ ò´ðò èê îíüãàí òóñõàñí áèë³. Òåã³ä ÷èãí ýí êåðã-ò´ðèã öààðàíäíü ´ð㚢ëõ êåðãò³. ²ìòí ³³ìøã óãàºàð ê´ëã³ð éîâõèã áîëí àâòîâîêçàëûã ÷èãí òåððîðèñòè÷åñê éîâäëàñ õ´ðëºí³ òóñò èðëöœã¢ òààë òîãòàõ éîñòà. Òàœº÷ä ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ òóñò êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³ãäš³í³ ãèâ. Ñ¢¢ð³í òóñòàºàð äàâóëš, ýâð³ííü ò´ðì¢ä³í ÿºš õàºëõèí òóñêàð ñåëâëöš ÷èê øèèäâð àâ÷ ÷àäõèò. Õàëüìãò äàâšàõ òóðèçìèí äîëàí õîíãèí éîâóäò á¢ðä³ãäš³õ êåðã-¢¢ëäâðì¢äò îðëöš, õàëüìã óëñèí îí÷òà, áàéí, ñ³í-ñ³³õí ñîéëëà òàíüëäš, òååãèí éèðòìšèã º³³õòí ãèñí ¢ðâð êåâ.

Àïðåëü ñàðèí 20-ä Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ äðàìàòè÷åñê òåàòðò "Çâåíÿùèé þíîñòüþ àïðåëü" ãèäã êîñòþìèí áîëí ïëàñòèêèí òåàòðèí ¢ç¢ëëºí áîëâ. Ýí¢íä Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Íèêîëàé Ñàíäæèåâ, Ýëñòèí Àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Îêîí Íîõàøêèåâ, îðëöâ. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ýí êåðã-¢¢ëäâðèã ñåê³ä, Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâàä áîëí òåàòðèí àðòèñòíðò ê¢ö³ìšò³ ¢¢ëäâð äóðäš, ³ð¢í öàºàí ñåäêë³ñí é´ð³â.

Ýëñò áàëºñíà ìýðèéèí ìåäëä ¢¢ëääã íàñíè äèãò³ ê¢ð³ä óãà áè÷êä¢äèí êåðã-ò´ðèí êîìèññü áຠòåòêâðò³, šèðºëèí ê¢íä òààëä òóññí ´ðê-á¢ëì¢äèã á¢ðòêš, ýäíèã àëÿ-àçä éîâäëìóäàñ ãåòë¢ëš, èèì ´ðê-á¢ëì¢äò àñðãäšàõ áè÷êä¢äèã îíüãàñí àëäõø. Óðäàñíü òàëäàí öåðãëëòñë³ õàìäàí áàòëãäñí äèã-äàðàºàð èèì ´ðê-á¢ëì¢ä³ð éîâš, á³³äë-šèðºë³ðíü ñîíüìñš, õàìöó ðåéä äàâóëíà. Äàâñí äîëàí õîíãèí ÷èëã÷³ð áàëºñíà íàñíè äèãò-ê¢ð³ä óãà áè÷êä¢äèí êîìèññèí àõëà÷ Þëèÿ Áàñòàåâà, Ýëñò áàëºñíà äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí íàñíè äèãò ê¢ð³ä óãà áè÷êä¢äèí êåðã-ò´ðèí èíñïåêòîð Áóëãóí Õóðóì÷ååâà, ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí öóòõëœãèí ´ðê-á¢ëì¢äò áîëí áè÷êä¢äò ä´œ ê¢ðãëºí³ ³œãèí ñïåöèàëèñò Òàòüÿíà Êîñû÷åíêî áîëí ìàíà ãàçåòèí 糜ã÷ õàìöó ðåéää îäâ.
Ýí ´äð áèäí àðâí ä´ðâí ´ðê-á¢ëä îäâèäí. Õàìãèí ò¢ð¢íä Àðøàí ïîñåëêä á³³äã õîéð ´ðê-á¢ëèí á³³öèí òààëûíü á¢ðòêõ³ð îäâèäí. Ò¢ð¢í õàéãàð áèäí Ìàíäæèåâèõí³ (íåð óñíü ñîëüãäâ) ãåð¢ð èðâèäí. Ìàäíèã èðõë³ äèãò³ ãåðèí ýçíü ò³ìê òàòõàð ºàçàðàí ºàð÷ éîâš, êîìèññèí ãåø¢äèã ¢ç÷ê³ä, ýí ãåðò³í ºàíöàðí á³³í³â ãèš õóäë êåëâ. Áîëâ Þëèÿ Íàðàíîâíà òåð¢íä èòêëãî ãåð¢ðíü îðõàð ñåäõë³, òåð çàëó ¢¢äí³ õîîðíä çîãñàä, îðóëøãîºàð ñåäâ. Òèèãí ãèõíü àâàëüíü áîëí ꢢêí-ê´â¢íü ãåðò³í á³³ñí á³³š. Ãåð äîòðíü êèèòí, ýíä-òåíä êèðò³ õóâöí, âåëîñèïåäèí áîëí ìàøèí³ îëí ç¢ñí çè, õîòûí ¢ëäëò³ ààº-ñàâ îâàëºàòà á³³õèíü ¢çš áîëõìí. Òóñëìšèí ì´œã³í öàãëàíü ýñ ´ãäã ó÷ðàð ýäí ãàç óãà ¢ëäš, òåã³ä íåã ´ð³ä õîòàí ÷èãí óóíà, äîð îðìäàí óíòäã êåâò³. Ãåðèí ýçí ꢢêä ê¢í áààõí, ÷èð³-ç¢ñíü ñ³³õí, áèéä³í ç´âò³ öîãö-ìàõìóäòà, áîëâ ýí ꢢêäò³í ÷èê ñóðºìš ´ãõ áèø áèéíü àëÿ öîêäã ÷èãí. Óóºí ê´â¢íü àëÿ-àçä éîâäë ºàðºàä, çàñãëà õàðºñìí, ê´â¢í ꢢêí õîéðíü îäà Öàºàí Àìí ñåë³íä ñàíàòîðí øêîëä ñóðíà. Ýê-ýöêíü ꢢêä³í ýñ àñðšàõàñ èøò³, ê´äëìø óãà, ãåðò³í ³ðê-÷àºð ýäë³ä õàðà ñóóäã ò´ë³äíü êîìèññèí øèèäâð³ð õîéð ¢ðíü ñàíàòîðí øêîëóð éîâóëãäñìí. "Òåíä ýäí öåâð-öåð õóâöòà, ãåñíä³í á¢òí õîòòà, ýì÷íðèí õ³ë³âðò á³³í³",- ãèš Þëèÿ Íàðàíîâíà êåëí³. Áààõí óëñ ýâð³ ãåðò³, ê´ë-ºàðíü á¢òí, ºóðâí ꢢêäò³, òåã³ä ê´äë³ä òåäí³í àñðàä, ê¢ êåõë³ ÿºäìá ãèš ñàíãäâ. Áîëâ ³ðê, àëÿ, ñàíàìð á³³äë-šèðºë ýäíä äååð áîëšàíà.

Àïðåëü ñàðèí 20-ä, äîíîðìóäûí Êåëí-óëñèí ¥äðë³, Ýëñò áàëºñíà öóòõëœ òàëâœä ñ³í äóðàð öóñàí ´ãëºí³ êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Ìîáèëüí êîìïëåêñ ´ð¢í 8 ÷àñàñ àâí ¢ä ê¢ðòë ýíä çîãñâ.

Äàâñí íàðí ´äðë³, àïðåëü ñàðèí 22-ò, Ýëñòèí ºîëëã÷ òàëâœä ¥ìí ¢çãèí ôåäåðàëüí îêðóãèí öåðã³ ðàëëè ñåêëºí³ áàéðèí ìèòèíã áîëâ. Ýíä öåðã³ ìàøèä, òåð òîîä Ò-90 òàíê, ÁÌÏ-3, ÁÒÐ-80, "Òàéôóí-Ê" áîëí íàíü ÷èãí òåõíèê çîãñàãäñí á³³í³, ýäí ¥ìí ¢çãèí öåðã³ îêðóãèí êåñã ³œã¢ä³ñ èðñìí.11 ÷àñëà áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð ýêëâ. Ýí îí÷òà éîâäëëà òàëâœä èðñí Ýëñòèí áîëí ðàéîäûí óëñèã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ é´ð³â.
Ìàíà òàœº÷ä áàº÷óäûí áîëí ñóðºóëü÷íðèí, áè÷êä¢äèí ò´ðñêí÷ ñåäêëèí ñóðºìšä ºîë îíüã ´ããäš³í³. Òåã³ä ÞÔÎ-í öåðã³ ðàëëèä îðëöõàð òèèì òåõíèê ìàíà òàë èðëºí ñ³í éîâäë áîëšàíà. Ìàíà áè÷êä¢ä òèèì ê¢÷ò³ øèí òåõíèê ¢ç³ä, èðã÷ä³í áàñ Ò´ðñê³í õàðñà÷íð áîëõàð ñåäõíü ëàâòà. Ðàëëèä öóã îðëöà÷íðèã áèäí ç¢ðêíè ³ð¢í ñåäêë³ñí é´ð³š³í³âèäí, ìàíà òàœº÷ä òèèì èê êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ëºèã äààëºñíä áèäí ¥ìí ¢çãèí öåðã³ îêðóãèí ºàðäâðò õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí. Òàœº÷èí ºàðäâð ÷èãí ðàëëèã äèãò³-äàðàòàºàð á¢ðä³ëºíä îíüäèí êåðãò³ ä´œã³í ê¢ðã³ä á³³õ, - ãèš Áîîâà Âàñèëüåâè÷ êåëâ.
Äàðóíü ¥ìí ¢çãèí öåðã³ îêðóãèí ìàòåðèàëüí-òåõíè÷åñê òåòêëºí³ çàëëòûí ºàðäà÷ Ðàìçåñ Íåáèåâ ðàëëè ýêëñí éîâäëëà öåðã÷íðèã é´ð³â. "Ðàëëèä õàìãèí ´´ä³í áåëäâðò³ öåðã÷íð-ñïîðòñìåíì¢ä îðëöšàíà, öåðã³ äààëºâðàí ÷èãí ýäí éè뺳í ñ³³í³ð ê¢ö³š³í³, ýí ñààìä ýäíä äèèëâð áîëí ê¢ö³ìš äóðäšàíàâèäí. Îäà ¥ìí ¢çãèí öåðã³ ðàëëèã Õàëüìã Òàœº÷ä á¢ðä³ëºí ñ³í àâúÿñò òîõðâ, áèäí òàœº÷èí áîëí Ýëñò áàëºñíà ºàðäâðò ñ³í òààë òîãòàëºíä èê õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí",- ãèš Ðàìçåñ Êóäðàòîâè÷ êåëâ.

Õàëüìã Òàœº÷ä òóðèçìèí äîëàí õîíãèí éîâóäò îëí ç¢ñí ñåðãìšò³ êåðã-¢¢ëäâðì¢ä áîëâ. Òåäí äóíä Á.Áàñàíãîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí òåàòðò "Áàìá öåöã" äó-áèèºèí ãîñóäàðñòâåíí àíñàìáëü áåëäñí "Áàäì öåöã" ôîëê-áàëåòèí ïðåìüåð îí÷òà îðìàí ýçëâ. Ýí áàëåò ò¢ð¢í áîëš 2005 šèëä ¢ç¢ëãäñìí, áîëâ îäà ç³ðì ñîëüâð îðóëãäàä, îëíà îíüãò øèí íààäí òóñõàãäâ.

Ýëñòèõí ìîòîöèêë³ð éîâäã Íèêîëàé Ëèäæèåâèã ¢çñí áîëõ ãèš ñàíãäíà. Ýí¢í³ íåã èê³ð øèëòñí þìí - ìîòîöèêë çàëëºí. Ìîòîöèêë çàëõäàí ýí éèð äóðòà, ýâò³. Ìîòîöèêë ãèñí þìí ýí¢í³ ³ìí áîëš ìåäãäí³. Íèêîëàé Áàäìàåâè÷ áຠöàãàñ àâí ìîòîöèêë 㢢ëãí³. Éîñíäàí ýí êåðãò ñåäêë³í ´ãñí ê¢í áîëšàíà.
Íèêîëàé Áàäìàåâè÷ õàëüìãóä òóóâðò éîâñí öàãò Àëòàéñê êðàéèí Ðóáöîâñê ðàéîíà Âåñåëûé ßðñê ñåë³íä ò´ðñìí. Áè÷êí öàãòíü ýäí³ ´ðê-á¢ë õ³ð¢ ò´ðñêí ºàçðòàí èð³ä, Ñàðïà ïîñåëêä á³³ðøëâ. Áèéíü ýí ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ´ñ÷-áîñëà. Äååð³í íåã àõòà, äîðàí ä´ðâí ä¢ ê´â¢ò³, íåã ä¢ ê¢¢êò³. Ñîâåòèí éîñíà öàãò ýä-òàâð, õàìã þìí õîâð á³³ñìí. ²ìòí êåñã šèëä³í ÷ååð¢äò òåìäãëãäš, ê´ëã-ê¢÷ õóëäš àâäã áèë³. Ê¢ö³ìšò³º³ð ê´äëäã ³ìòíä ÷ååð¢ä óãàºàð ìàøè ýñ ãèš ìîòîöèêë õóëäš àâõ à𺠴ã÷ ì´ð³ëäã á³³š. Òèèã³ä àõ õ´´÷³ð ê´äëš³ñí Íèêîëàé Áàäìàåâè÷èí ýöê ÷ååð¢ä óãàºàð 1966 šèëä "Ê-750" òàìºòà êîëÿñêòà ê¢íä ìîòîöèêë õóëäš àâ÷. Óéí íàñòà Íèêîëàé äàðóíü ìîòîöèêëèã 㢢ëãäã äàñàä àâ÷. Ýöêä³í í´êä áîëàä, íåâ÷ê ì´œã îëàä, ýê-ýöêíü äååð³ñíü íåì³ä áààõí ê´â¢í áàñ èèì òàìºòà çóã êîëÿñê óãà ýâð³ ìîòîöèêëò³ áîëâ. Äàðóíü ³³ðìä ìîðäõèí ´ìí "ÈÆ-Þïèòåð" ìîòîöèêë àâ÷. Íèêîëàé Ëèäæèåâ Ãåðìàíüä öåðãëš, ìîòîöèêëåòí-ðåãóëèðîâî÷í âçâîäûí êîìàíäèðèí äàðóêèí öîë 碢š éîâñìí.