Íèäí òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòåðñòâ óëñèí ºàðèí ýðäìèí êåðã-¢¢ë äåëãð¢ëëºí³ ò´ë³ä ãðàíò àâëºíà ìàðºàí á¢ðä³ñí áèë³. Õîéð àðºëà÷ä ýí ìàðºàíä îðëöõ ç´â ´ãñí óãà. Ýäí áàñ ìàðºàíä îðëöàä, ýâð³ êåðã³í äåëãð¢ëõèí ò´ë³ä 250 ì蜺í àðñëœ ø¢¢š àâõ àðºòà á³³ñìí. Áîëâ ´ðíü ýäíä ñààëòã áîëâ. Íåã ꢢêä ê¢í "Óðàëüñêèé áàíê ðåêîíñòðóêöèè è ðàçâèòèÿ" ÏÀÎ-ä 100 ì蜺 ºàð àðñëœ ´ðò³, òàëäàí ꢢêä ê¢í "Àëüôà-áàíê" ÎÀÎ-ä 88,5 ì蜺í àðñëœãà ´ð êåš.

Òûâà ðåñïóáëèêèí ãîñóíèâåðñèòåòèí áîëí Õàëüìã ÃÓ-í õîîðíäê í´êöëò îëí õàëõàð äåëãðš ´ñ³ä-´ðãš³ä éîâíà. Êåëí³, òóóšèí, ãóìàíèòàðí íàíü ÷èãí õàëõàð, òåð ìåò éèðòìšèã õàðëºíà, ñåë³í³ ýäë-àõóí áîëí íàíü ÷èãí ñîíüí ò´ð³ð õîéð âóçèí íîìòíð äàìøëòàðí õóâàëöš, õàìöó ò´ñâä îðëöš íîìèí áîëí ñóðºóëèí áຠáèø ¢¢ëäâð ê¢ö³š³í³, òåð ò´ñâä ºàçàäûí îðíà, òåð òîîä Åâðîïèí âóçìóä îðëöíà.

Ýí ê¢¢í³ íåðí Õàëüìã òåàòðëà çàëºëäàòà. Öàãòàí Î÷èðîâ Ëèš àðòèñò áîëš ýíä ê´äëš³ñèíü ´äã³ öàãà óëñ ìåäõø. Áîëâ òåàòðèí ¢¢ëäâðë³ çàëºëäàòà óëñ, çóðà÷íð áîëí àõ ¢éèí êåñã õ³ë³º³÷íð ýí¢í³ íåðèã ìåäí³. Ýí šèë Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ Êåëí-óëñèí òåàòð ñåçîíàí àõ ¢éèí àðòèñòíðèã òîäëëºíä íåð³äš³í³. Òåã³ä áèëãò³ ýí ê¢¢í³ òóñêàð ýíäð áè÷š³í³âèäí. Ò¢ð¢í àðòèñòíðèí çåðãë³íä éîâñí äååð³í Ëèš Î÷èðîâ áèëãò³ çóðà÷ á³³ñìí.

ßíâàðèí 12-ò ìàíà îðí-íóòãò ²ð³ñ³í ïðîêóðàòóðèí ê´äë³÷èí ¥äð òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ ñàëâðèí öåðãë³÷íðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Ç´â-éîñíà òîãòóðòà á³³äëèí, ê¢í áîëºíà áîëí öóã èðãíì¢äèí Êîíñòèòóöàð çàðëãäñí ç´âèã áîëí ñóëäàí á³³ëºèã ê¢ö³ëºí³ èöãò³ óë-ñ¢¢ðíü öóã òóóšèí éîâóäò ²ð³ñ³í ïðîêóðàòóð áîëšàíà.

ßíâàðèí 11-ä áèäí ²ð³ñ³í çàïîâåäíèê¢äèí áîëí êåëí-óëñèí ïàðêñèí ¥äð òåìäãëí³âèäí. Ýí ñ³í ´äðë³ Õàëüìã Òàœº÷èí ýðãíäê éèðòìš õàðëºíà ñèñòåìèí ê´äë³÷íðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Éèðòìšèí ç´´ðèã õàðëºíä šèðºë³í íåð³äñí óëñèã ýí ´äð áèäí é´ð³š, òåäíä ê¢íäë뺳í ìåä¢ëí³âèäí.

¥öêëä¢ð Ýëñòä áàéðòà éîâäë ó÷ðâ. Õîòë áàëºñíà öóòõëœä, òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ó÷ðåæäåíüñèí ê´äë³÷íð öóãëðâ. Ýíä "áà÷ì ä´œãèí" øèí ê´ëãí³ ò¢ëê¢ðèíü ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñò áàéðèí á³³äëä á³ð¢ëš ´ãâ.

Øèí šèëèí ´ìí ´ðãíä Öåëèíí ðàéîíà Àðøàí Áóëã ñåë³íä ýí ºàçðà à÷òà ê¢í, Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³í³ âåòåðàí Á¢¢ð÷èí Ï´ëš³í ñàíëä íåð³äãäñí "Æèòü òàê, ÷òîáû è ïîñëå ñìåðòè íå óìèðàòü" ãèäã àñõí áîëâ. Òåð¢ã Àðøàí Áóëãèí ñîéëûí Ãåðèí áîëí á³³ðí øêîëûí ê´äë³÷íð á¢ð䳚 äàâóëâ. ªóíäë ò´ðõä, ýâð³ííü 90 šèëèí ´´íä³í ìåä³ò ê¢ðñí óãà. 2012 šèëä ýí 89-³í ñ³³º³í õ³³â.

Øèí šèë áè÷êä¢äèí õàìãèí äóðòà áàéð ì´í. Áàéðèí ´äðì¢äò ýäí ¢âëèí àìðëºíä ºàðàä, öàãàí áèéä³í òààñòàºàð äàâóëíà. Ê¢¢êäèí ò´ë³ áè÷êä¢äèí ñàäìóäò áîëí øêîëìóäò ê´ê ºàöóð ò³âš, ýí¢ã êååð¢ëš, í³ð-íààä á¢ðä³í³. Øèí šèëèí áàéðò Êèèòí Ààâ áîëí Öàñí Ê¢¢êí èðš, áè÷êä¢äò áåëã¢ä àâ÷ èðš, ýäíë³ õàìäàí íààäàä, í³³ðëš, ýäíèã šå ãèòë³í áàéðëóëíà.

Òàœº÷èí õîòë áàëºñíä Øèí šèëèí ´ìí ´ðãíä ñîéëûí áîëí àìðëºíà "Èíüãëëò" ïàðê ÿñš øèíð¢ëñí³ õ´´í áàéðèí á³³äëä ñåêãäâ. "Áàëºñíä òààëìšòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ÷èíðò³ ïðîãðàììèã áîëí "Áè÷êí áàëºñäûí ïàðêñ" ãèäã "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí ò´ñâèã ê¢ö³ëºí³ éîâóäò ýíä øèíð¢ëš ÿñðóëëºíà ê´äëìø ò´ãñ³ãäâ. Ïàðêä 50 šèë õîîðàí òîñõãäñí áèèºèí òàëâœãèã öóöëàä, ýí¢í³ îðìä ´äã³ öàãèí íåêâðë³ èðëöš³õ òààëòà, àéòà ãèñí àìðëºíà á³³ð òîñõš. Ýíä îëí óëñ õóðàä, öóºàðí áàãòàä, àìðàä, ñ³í òààëä ñóë öàãàí äàâóëš ÷àäõìí. ¥´ã¢ðíü ñêàìåéêñ, õîã-áîã õàéäã óðíñ ò³âš, õàðœºóðñí êåìä ãåðë ´ãäã øàì ÷èãí á³³í³. Òåð ìåò ³ìòí éîâäã šèì õààëºñèã ÿñš øèíð¢ëš. "Ýíòí 2017 šèëä "Áàëºñíä òààëìšòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ïðîãðàììèí éîâóäò ê¢ö³ñí ñ¢ë îáúåêò. Öóã çóðàëñí ê´äëìøèã šèë ÷èëòë ò´ãñ³õ äààëºâð òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ´ãñí áèë³. Òèèã³ä ýí¢í³ êåëñèã àðº-÷èäë³í ºà𺚠ê¢ö³ââèäí. Øèí šèëèí ´ìí ´ðãíä ßøàëòàä áàñ îáúåêòñ ýäëâðò îðóëãäâ. 2018 šèëä ýí ïðîãðàìì öààðàíäíü òîõðàãäõìí. Þœãàä ãèõë³ "Áàëºñíä òààëìšòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ïðîãðàìì 2022 šèë ê¢ðòë ¢¢ëäõ. Òàœº÷èí òàëäàí ÷èãí öóòõëœ ñåë³ä ýí ïðîãðàììä îðàä, îëí ïàòüðòà ãåðì¢äèí ýðãíäê ºàçðèã áîëí îëí óëñ õóðàä, àìðäã îðìñ ÿñðóëëºíà ê´äëìø êåãäõ. Ýëñòä ñîéëûí áîëí àìðëºíà "Èíüãëëò" ïàðêèã á³³äë øèíð¢ëëºí³ òóñò êåõ ê´äëìø äàëà. Òåã³ä ÷èãí õîòë áàëºñíà àäìèíèñòðàö ýí ïðîãðàììèí éîâóäò ïàðêèí êåö-òààëûíü øèíð¢ëõìí. Èðã÷ä³í "Èíüãëëò" ïàðê ýëñòèõí³ áîëí õîòë áàëºñíà ãèè÷íðèí ò´ë³ õàìãèí ñ³í àìðëºíà îðì áîëõ", - ãèš òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ òåìäãëâ.
2017 šèëä Ýëñòä 10 îëí äàâõð ãåðì¢äèí ýðãíäê ºàçðíü ÿñðóëãäâ. Òåð ìåò "Èíüãëëò" ïàðê áîëí Ñ.Ðàäîíåæñêèéèí ñêâåð øèíð¢ëãäâ. Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Îêîí Íîõàøêèåâèí êåëñ³ð, "Èíüãëëò" ïàðêä ÿñðóëëºíà ê´äëìø öààðàíäíü ÷èãí êåãäõ. Ýíä áè÷êä¢äèí òàëâœãóä òîñõõàð, àòòðàêöèîíìóä ÿñõàð çóðàëšàíà. Ïàðêèí ºàçðèí àºóíü èê, òåã³ä ÷èãí ÿñðóëëºíà ç¢ñí 碢ë ê´äëìø êåãäõ, òåð ìåò ýí êåðã ê¢ö³õèí ò´ë³ äàëà öàã ÷èãí êåðãò³.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Äåêàáðü ñàðèí 27-ä Ýëñòä, ïðàâèòåëüñòâèí ãåðèí êîíôåðåíö-çàëä, Õàëüìã Òàœº÷èí Îëíà ïàëàòûí ñ¢¢ð áîëâ. Ýíä 2017 šèëèí àø äèãëãäâ. ªîëëã÷ èëäêëèã Îëíà ïàëàòûí àõëà÷ Áàëüšð Áàðûêîâà êåâ. Äàâñí šèë Îëíà ïàëàòûí íèë÷³ð îíüã íåêš³õ êåñã õóðö ò´ð õàºëãäâ, èðñí ³ìòí³ íåêâðì¢äò õ³ð¢ ´ããäâ, èíâàëèäì¢äò, áຠòåòêâðò³ ´ðê-á¢ëì¢äò ä´œ ê¢ðããäâ, ÆÊÕ-í õàëõàð êåñã ò´ð õàºëãäâ. Òàœº÷èí îëíà îðãàíèçàöñëà õàìäàí êåñã êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ãäâ, òåð òîîä òàœº÷ä òîãòóðòà ñ³í á³³äë õàäºëëºíà, òàœº÷ä á³³äã êåëí óëñèí èíüãëëòèã, ñ³í-ñ³³õí á³³ëºèã áàòðóëëºíà õàëõàð îëíà õàðºëòñ, ôåñòèâàëüìóä áîëâ ãèš Á.Áàðûêîâà òåìäãëâ.
Òåð ìåò êîììåð÷åñê áèø îðãàíèçàöñò ñóáñèäü ´ãëºèã èêä¢ëõìí ãèš Îëíà ïàëàòûí àõëà÷ ñåëâã³í îðóëâ. ²ð³ñ³í Îëíà ïàëàòûí ãåø¢í Ëåâ Ìóõëàåâ òàœº÷èí ÎÏ-í ¢¢ëäâðèã ´´ä³í³ð ¢íëš îëíà îðãàíèçàöñëà á³ðäã çàëºëäàã, èðãí³ îáùåñòâèã äåëãð¢ëëºí³ òààëûã ´ð㚢ëõìí ãèš òåìäãëâ. Ìîñêâàä áîëñí Îëíà ïàëàòûí àøëã÷ ñ¢¢ðèí òóñêàð êåëš òåíä õ³ë³ñí îëí ò´ðèã ö³³ëºâ.