- Ìàíà ¡ñòèí ðàéîíä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí ´äðì¢ä áîëšàíà, öóã æóðíàëèñòíðèã éîñòàºàð òîîõ êåðãò³, òåð éîâäëä íåð³äš ¢¢ðì¢ä³í ºàðñí ´äðèì é´ð³òí ãèš áè÷êí í³³ðò³í äóóäšàíàâ, - ãèš 1990-÷ šèëì¢äò õàëüìã êåëí-óëñèí ãàçåòèí ðåäàêöèí ýâð³ 糜ã÷ áîëš ê´äëš³ñí Þëèÿ Õå÷èåâà ìàäíä ¢ðâð êåâ. Òèèãõä ãàçåòèí àõ ðåäàêòîð Àëåêñàíäð Áóðõàåâè÷ Àëüäàåâ áîëí ðåäàêöèí ê´äë³÷íðèí èê áàã ðàéîíà ýäë-àõóñèã ýðã³ä, òåäí³ ê¢ö³ìšèí, õàºëõ ò´ðèí, í¢¢ðëã÷ ³ìòí³ òóñêàð áè÷³ä, êëóáìóäò, øêîëìóäò á³³ðí ³ìòíë³ õàðºëò ê庳ä, õàëüìã ãàçåò³í áè÷¢ëš àâòí ãèš ê¢¢íäâð êåš³ë³.

Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä òàœº÷èí äåëãðëòä èê ò³âö³í îðóëñí ìåä³òíðò íåð³äñí "Òóóâðèí õ´´í òàœº÷àí áîñõñí ¢é" ("Ðîäîì èç ïîêîëåíèÿ ñîçèäàòåëåé") ãèäã íåðò³ õàðºëò áîëíà. Îäàõí íîìèí áèáëèîòåêä óðäíü 30 šèëä³í òàœº÷èí êåëí-óëñèí àðõèâèã òîëºàëš éîâñí ²ð³ñ³í ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷ Àííà Î÷èðîâíà Òàïêèíà îþòíðëà òîäëâðàðí õóâàëöš ñåëâã³í ´ãâ. Ñèâðèí òóóâðèí çîâëœòà šèëì¢äò Àííà Òàïêèíà Àëòàéñê êðàéèí ßëóòîðîâñê áàëºñíà äóíäûí øêîëä ñóð÷ éîâñìí. Òåð¢ã 1957 šèëä ñ³í ìåäðëò³, áèëãò³ ꢢêí öàºàí ì´œãí ìåäàëüòàºàð ò´ãñ³ñìí.

Îäàõí Õàëüìãèí Òîëºà÷ À.Îðëîâ òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâëà áîëí òàœº÷èí Òîëºà÷èí àäìèíèñòðàöèí ºàðäà÷ Àðòóð Äîðäæèåâëà ê´äëìø÷ ñåëâëö³ äàâóëâ. Îðí-íóòãèí Ïðåçèäåíò Âëàäèìèð Ïóòèíä Õàëüìãèí ³ìòí îðóëñí ýð뺳ð ´ãñí äààëºâðìóä ê¢ö³ëºí³ éîâóäûí òóñêàð ꢢíäâð áîëâ. ²ìòí³ õ¢â ì´œã³ð ãåðì¢ä ê¢öö ýñ òîñõñí éîâäëìóä ó÷ðñìí. Òåã³ä ³ìòí ïàòüð óãà, ì´œãí óãà ÷èãí ¢ëäñìí. Êåìð ãåð òîñõäã îðãàíèçàö ³ìòí³ íåêâðèíü ýñ ê¢ö³õë³, òåð òîñõãäšàñí ãåðèã çàðºàð äàìšóëàä, òàœº÷èí ç´´ðò îðóëàä, ýñ ê¢ðòš³õ ì´œãèíü òàœº÷èí áþäæåò äààõìí ãèš Àëåêñåé Îðëîâ êåëâ. Ç´â éîñíà îðãàíìóä äààâð óãàºàð ¢¢ëäš³õ òèèì òîñõëòûí êîìïàíüñèí òóñò èðëöœã¢ øèèäâð ºàðºõ ç´âò³.

Îäàõí òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ïðåçèäèóìèí äàðàíè ñ¢¢ð áîëâ. Ñ¢¢ðèã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ ºàðäš äàâóëâ.

Çóí šèë õîîðàí 1917 šèëèí íîÿáðèí 15-ä, ²³äðõí áàëºñíä õàëüìã îëí óëñèí "¥´ðäèí 糜ã" ãàçåòèí ò¢ð¢í òîéãíü ´´ðä óëñèí àëäð íîìò Çàÿ Ïàíäèòà ¢¢ä³ñí "òîä áè÷ã³ð" áàðëãäš ºàðñìí. Ðåâîëþöèí ê¢íä-ê¢÷ð öàãëà îëí ³ìòèã íåãä¢ëš òåäíä îðí-íóòãèí áîëí òàœº÷èí éèðèí á³³äë-šèðºëä, ñîéëä, ïîëèòèêä áîëí ýêîíîìèêä ó÷ðšàõ øèí éîâäëûí òóñêàð "¥´ðäèí 糜ã" êåëš ´ã÷³ñìí.

Ê¢í ãåìòõë³, íåã ¢ë¢ áè÷êä¢ä ãåìòõë³, ýíòí èê çîâëœ. Ãåì êåëš èðäãî. Ýëñòä á³³äã îëí ¢ðò³ Âèêòîðèÿ áîëí Ýðäíè Ýòååâèõí³ ´ðê-á¢ëä ãåíòêí çîâëœòà éîâäë ó÷ðâ. Ýäí³ ä´íò³ ê´â¢í Ýðäåì ê¢íä³ð ãåìòâ. Ìîñêâà áàëºñíä ýí¢íä ìåñëëº êåãäâ. Îäà áè÷êí ê´â¢í òåíä øèøëœ ýìíëº àâ÷àíà. Ìàíà òàœº÷ä ´ð-š´´ëí, ´ðø³œã¢ ñåäêëò³ ³ìòí îëí á³³äãíü ì´í. ßìð íåã ê¢¢í³ šèðºëä ê¢íä-ê¢÷ð òîîò ýñ ãèš ºàøóòà éîâäë ó÷ðõëà, íåã ºàçðà óëñ ñàíàºàðí çîâš, ä´œã³í ê¢ðãõ³ð ç¢òêí³. Íåã ¢ë¢ áè÷êä¢ä ê¢íä³ð ãåìòõë³, òàœº÷èí ³ìòí öóãòàí òåäíèã ýìíëºí³ ò´ë³ ì´œã öóãëóëš, àðº-÷èäë³ðí í´êä áîëš, òåäí ýäãòõ³ ãèš çàëüâðíà.

Öàã ãèñí þìí íåã³ð á³³äãî. Íåã ¢ë¢ ýêë³ä ê´äëñí öàãò íàì êå糺¢ð äàâñíü ìåäãäõø. Îäàõí ãèëò³ áè "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí ðåäàêöä èðš ê´äëñí áîëíàâ, áîëâ ýí šèëèí íîÿáðü ñàðä ýíä ýêë³ä ê´äëñí³ 20 šèëèí ´´í ê¢öš³í³. Òèèãõä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã òîëºàëšàñí Àëåêñàíäð Áóðõàåâè÷ Àëüäàåâ øèí èðñí íàìàã äàõóëàä, ðåäàêöèí
öóã ³œã¢äèã ¢ç¢ë³ä, õàìäàí ê´äëõ óëñëà òàíüëäóëàä, ê´äëìøèí îðìäì ñóóëºñí áèë³.
¥´ºèí ´ð á³³õë³ ´, ê´´ºèí ´´ð á³³õë³ ê´ ãèäã ¢ëã¢ð á³³äã áèøèé. Ò¢¢øœ áè áàéí äàìøëòòà, ´´ä³í ìåðãšëòò³ óëñèí ´´ð ê´äëš, ñ³í òîîòûíü áèéä³í øèœã³š àâëàâ. Áèëãò³ ãèñí æóðíàëèñòíð Àíòîíèíà Ëàêàåâà, Èâàí Ñàíäæè-Ãàðÿåâ, Âàëåíòèíà Ïàòàåâà àõòà ê´äëìøèííü õàëõàð ñ¢â-ñåëâã³í ´ã÷, ä´œ-òóñàí ê¢ðãš, ¢ëã¢ð-¢çìš áîëäã áèë³.

"Õàëüìã ¢íí" ãàçåòä áè èðš ê´äëõä ºóðâí ¢éèí æóðíàëèñòíð ê´äëš³ë³. ij³íä îðñí, Ñèâðèí òóóâðèã äààš ºàðñí ê¢íäò³ óëñèí àðäàñ äàõš, òèèãõä òàœº÷èí æóðíàëèñòèêä òåäí³ ¢ðä îðšàëà. Ñèâðèí õ´´í Ñòàâðîïîëüñê ïåäèíñòèòóò ò´ãñ³ñí áààõí çàëóñ Ñåðãåé Áàðòóíîâ, Àíäðåé Ýðäíèåâ, Áîðèñ Ëåòóåâ áîëí íàíü ÷èãí áàº÷óäàñ êåëí³ áèëãò³º³ñíü ø¢¢š àâàä, ãàçåòèí ê´äëìøò îðóëñí áîëšàíà. Òàœº÷àí ò¢ðã³ð áîñõš àâ÷, îðí-íóòãèí óëñèí çåðãë³íä òåð¢ã³í ç´âò³ êåâ³ð îðóëõàð ç¢òêš³ñí óëñèí ´´ð ìåäðë àâ÷, òàõøõ òààë ìàäíä, áຠíàñòà æóðíàëèñòíðò ó÷ðëà.

"Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã áàðò áåëäëºí - í³ðí êåðã. Ïëàí¸ðê áîëºíä ýí ò´ð³ð òîäðõà ꢢíäâð áîëíà. Ãàçåòèí ðåäàêöèí ê´äë³÷ áîëºí ýâð³ êåðã³í ñ³³í³ð ê¢ö³õ ç´âò³. Æóðíàëèñòíð õàëüìã êåë³í ñ³³í³ð ìåäñí äååð³í ²ð³ñ³ä, òàœº÷ä áîëäã éîâäëìóäûã ÷èê³ð øèíšëš, áè÷õìí áîëšàíà. Ýäí³ ñòàòüÿñèã, ðåïîðòàæìóäûã çóðãóä êååð¢ëí³. Ìàíà "Õàëüìã ¢ííä" îëí ç¢ñí šèëì¢äò ê´äëñí çóðã öîêà÷íð Ðàèñà Àëåêñååâíà Àñòàõîâà, Èâàí Áàòûðåâè÷ Áóðñàêîâ, ¡ëí÷ Óñòèåâè÷ Êèòëÿåâ, Àëåêñàíäð Êèðèëëîâè÷ ×óìàòîâ, Íèêîëàé Áîâàåâè÷ Ëèäæèåâ, Ýðäíè Àáóøàåâè÷ Äæèìáååâ, Âëàäèìèð Íàðàíîâè÷ Ìó÷åðÿåâ, Âàñèëèé Ìèõàéëîâè÷ Ìîðîçîâ, Äîðš Çàìáàåâ, Àíäðåé Óñòèåâ æóðíàëèñòíðò ñ³í í´êä áîëš éîâëà. Òåäí³ öîêñí çóðãóä îðí-íóòãèí, òàœº÷èí á³³äë-šèðºëèã ñ³³í³ð ¢ç¢ëäã áèë³. ¥äã³ öàãò ýíòí òóóšëã÷ éîâäëìóäûí ñ³í ãåð÷ áîëšàíà.

Ãàëèíà Õåé÷èåâà ò³âí šèëä³í õàëüìã ÑÌÈ-ä ê´äëš³í³, ò¢ð¢ë³ä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòä õàëüìãàºàð ðåïîðòàæìóä áè÷³ä, 60-÷ šèëì¢äò áຠíàñòà æóðíàëèñò áîëàä, îëí
ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðò îðëöàä, Óêðàèí³ñ èðñí Çàïîðîæüåí áè÷³÷íðèí äåëåãàöèã òîñëà, òåð öàãàñ àâí ñîéëûí šèðºëèí îëí ñîíüí éîâäëûí òóñêàð ÿºš áè÷äãèíü äàñš àâñìí. Òèèã³ä áè÷³ä éîâš ãàçåòèí äààâðòà ñåãë³òð ê¢ðòë ´ñâ.