Õàëüìãò "2014-2044 šèëì¢äò Õàëüìã Òàœº÷ä îëí äàâõð ãåðì¢äèí îëíà ´ëã-ýäèí êàïèòàëüí ÿñâð êåëºí" ãèäã ðåãèîíàëüí ïðîãðàìì
á³³äë-šèðºëä òîõðàãäšàíà. 2017-2019 šèëì¢äò ýí ïðîãðàììèã ê¢ö³ëºí³ Çóðàëà èðëö³ò³º³ð 2017 šèëä îëí äàâõð 21 ãåðèí îëíà
´ëã-ýäèí êàïèòàëüí ÿñâð êåëºí³ êåðãò 105 ñàé àðñëœ ºàðºãäõ ç´âò³, òåð òîîä òàœº÷èí áþäæåò³ñ - 21 ñàé àðñëœ, á³³ðí áþäæåòì¢ä³ñ
- 16 ñàé àðñëœ, ýçä¢äèí ì´œãí - 67 ñàé àðñëœ.

Õàëüìã óëñèí àðòèñò Áåìá³ Ìåìååâèí ñàíëä íåð³äñí àñõí Êåëí-óëñèí äðàìàòè÷åñê òåàòðò áîëâ. Ðåâîëþöëà öàöó íàñòà á³³ñí Áåìá³ (Áîðèñ) Áàäìàåâè÷ ýí šèë çóí šèë³ ´´í³í òåìäãëõ á³³ñìí. Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ Êåëí-óëñèí òåàòð áîëí À. Àìð-Ñàíàíà íåðò³ Êåëí-óëñèí áèáëèîòåê ñàíëûí àñõèã á¢ðä³â. Áåìá³ Áàäìàåâè÷èí à÷ ꢢêä áîëí çå ê´â¢íü, íàíü ÷èãí ýëãí-ñàäíü ýí àñõíä îðëöâ.

Îäàõí Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ òàœº÷èí Êåëí-óëñèí äðàìàòè÷åñê òåàòðò ²ð³ñ³í Ôåäåðàöèí áîëí õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñò, õàëüìã óëñèí àðòèñò, òàœº÷èí ê¢íäò³ èðãí Èâàí Óëàíîâèí ´´íä íåð³äãäñí ¢¢ä³ëòèí àñõí äàâóëãäâ.

Ýí šèë Õàëüìã áàðèí çóí šèëèí ´´í òåìäãëãäš³í³. 1917 šèëèí íîÿáðü ñàðä ëõàðìá Áîîâàí Áàäì áîëí áຠíàñòà íîìò Î÷ðà Íîìò
óõàí-ñåäêë³í, ê¢÷³í íåãä¢ëš, ²³äðõí áàëºñíä "¥´ðäèí 糜ã" ãèäã ãàçåòèí ò¢ð¢í òîéãèã áàðàñ ºàðºñìí. Òåð öàãàñ àâí êåëí-óëñèí áàðèí õóðö ñåëì ýãë îëí óëñò øèí 糜ãñ ê¢ðãš, îëíà šèðºëèí òóñêàð áè÷š éîâíà.

Ìàíà óëàí çàëàòà õàëüìãóä - áèëãò³ óëñ. Êåç³í³ ýäí ñóðºóëü óãà áîëâ÷í äàëà þì ìåääã á³³ñìí. Êåñãíü õàëüìã óëñèí áààòðëüã äóóëâð ÷ååš³ð òîäëš àâäã áèë³. Òåäí³ íåãíü - šàœºð÷ Ëèšèí Ò´´ëò. Ýí 1906 šèëèí äåêàáðü ñàðèí 22-ò Åíîòàåâê (²³äðõí³ îáëàñòü) ñåë³íä óãàòÿ ´ðê-á¢ëä ò´ðñìí. Áè÷êíä³í ´í÷ð³ä ¢ëäñí ê´â¢í áàéíä çàðãäàä, ìàëûíü õ³ð¢ëäã á³³š. Òèèãõä³í šàœºð÷ Áàäìèí Îêíëà òàíüëäàä, òåð¢í³ äóóëñí "Šàœºðèí" á´ëã¢ä òîäëš àâñìí. 12 íàñòàäàí ýí õàëüìã áààòðëüã äóóëâð ñ³³í³ð ìåääã³ðí îí÷ðñìí.
Ëèšèí Ò´´ëò ¡ñòèí ðàéîíà Ýðäíèõí (óðäíü Áóðš) ñåë³íä îëí šèëèí òóðøàðò ´ðê-á¢ë³ðí á³³ë³. 1933 šèëä Õàëüìã Áàçðò á¢ðä³ãäñí šàœºð÷íðèí ìàðºàíä ò¢ð¢í áîëš îðëöëà. ijê³ä õ´´ííü 1940 šèëä ÁຠÖîîõðà óëóñèí ýë÷ áîëš "Šàœºðèí" 500 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí Îëèìïèàäò îðëöñí áèë³. Òåíä Ëèšèí Ò´´ëò ºóðâäã÷ îðì ýçëë³. Ýí Ýýë³í Îâëàí àâöàð "Šàœºð" äóóëäã á³³ñìí. Ðåïåðòóàðûíü ìåäš äóóëš éîâñìí. Òåäíèã íåð ºàðñí íîìò, ìë êåë øèíšë³÷ Âëàäèñëàâ Êîòâè÷ áè÷š àâëà.
Ýí áèëãò³ ê¢í 1957 šèë³ñ àâí òàœº÷ä, ðàéîíä áîëäã êåëìð÷íðèí ìàðºàñò îðëöš éîâëà. Ëèšèí Ò´´ëò Ýðäíèõí ñåë³í³ êëóáä á¢ðä³ãääã îëí ç¢ñí áàéðò îðëöàä, "Šàœºðèí" á´ëã¢ä óìøäã áèë³. Øêîëä ñóð÷àõäàí áèäí áèëãòèã îíüãàí ´ã÷ ñîœñäã áèë³âèäí. Ëèšèí Ò´´ëò îëí äóíä ê¢íäò³ ê¢í áèë³. ij³í³ öàãò ç´ðìã³ð ä³³ëäë³, Ñòàëèíãðàäñê á³ðëä³íä îðëöëà.
Ýðäíèõí ñåë³íä šàœºð÷ Ëèšèí Ò´´ëòèí áóìá áîñõãäëà, íåã óóëüíöä ýí à÷òà ê¢¢í³ íåðí 碢ëºãäë³. Ñåë³í³ äóíäûí øêîëûí ñóðºóëü÷íð šàœºð÷èí áóìáèã ³ð¢í³ð õàäºëš õ³ë³í³. Øêîëä áèëãòä íåð³äš, îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³ãäí³. Íèäí Ýðäíèõíä šàœºð÷ Ëèšèí Ò´´ëòèí 110 šèëèí ´´íèíü ´ðã³ð òåìäãëë³. Òåð¢íä á³³ðí óëñ, šàœºð÷èí ´´ðõí ýëãí-ñàäíü áîëí äàëà ãèè÷íð îðëöëà.

Îäàõí, íîÿáðü ñàðèí 4-ä, À.Àìð-Ñàíàíà íåðò³ Êåëí-óëñèí áèáëèîòåêä "Èñêóññòâèí ñ´" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Òåìäãëõä, òåð áàéðèí ´äð èèì íåð³äëºò³ öóã³ð³ñ³í àêö á¢êë îðí-íóòãò äàâñí áîëäã.

Îêòÿáðèí 31-ä áîëí íîÿáðèí 1-ä Ýëñòä íåðò³ íîìò, àêàäåìèê Ãåííàäèé Âîëêîâèí 90 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí íàðò-äåëê³í êîíôåðåíö áîëâ. Ýí¢íä öóã îðí-íóòãàñ, òåð òîîä Ìîñêâàºàñ, ßêóòÿñ, ×óâàøàñ, Âîëãîãðàäàñ, Èíãóøåòÿñ íîìòíð-ïåäàãîãóä èðâ.

Îäàõí Ýëñòä, òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Ãåðò, Õàëüìã Òàœº÷ä êîððóïöèã õ´ðëºí³ ê´äëìøèã 碢ö¢ëëºí³ êîìèññèí äàðàíè ñ¢¢ð áîëâ. Ñ¢¢ðèã òàœº÷èí Òîëºà÷, êîìèññèí àõëà÷ Àëåêñåé Îðëîâ äàâóëš ºàðäâ. Òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí ó÷ðåæäåíüñò êîððóïöèã õ´ðëºí³ ê´äëìøèã á¢ðä³ëºí³, ñåë³í³ ýäë-àõóã äåëãð¢ëëºí³ ãîñóäàðñòâåíí ïðîãðàììñàð éèëºãäš³õ øàœºà ì´œãèã ÷èê³ð áîëí îëçòà-òóñòàºàð îëçëëºíà áîëí íàíü ÷èãí ÷èíðò³ ò´ðì¢ä õ³ë³ãäâ.

Íîÿáðèí 3-ä öóã îðí-íóòãàð ýòíîãðàôè÷åñê äèêòàíò áîëõìí ãèš áèäí óðäàñíü 糜ãëë³âèäí. Òèèã³ä òåð ´äð îëí óëñ Ýëñòä, Àíòîí Àìð-Ñàíàíà íåðò³ Êåëí-óëñèí áèáëèîòåêä, öóãëðâ, òåð òîîä áàº÷óä, äóíäûí íàñòà êåñã êåëí óëñèí ýë÷íð ìåäðë³í ñ´ðâ. Äèêòàíòûí ñóðâðò õ³ð¢ ´ãõèí ´ìí ýäíèã îí÷òà ýí éîâäëëà òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â.

Íîÿáðèí 1 øèíä ²ð³ñ³í Îðí-íóòãèí Õ¢¢âèí äåïóòàò Ìàðèíà Ìóêàáåíîâà ÿìð íåã ò´ð õàºëõä ä´œ ñóðš èðñí ³ìòíë³ ê¢¢íäš, òåäí³ êåðãèã ê¢ö³õ àðº õ³³â. Ò¢ð¢ë³ä êàáèíåòä Áàéðòà íåðò³ ºó÷ ºàðñí èíâàëèä ꢢêä ê¢í ýêò³º³í îðš èðâ. Áàéðòà çàëóòàºàí ꢢê³í ´ñêš³í³. Ýäí ´ðê-á¢ë³ðí çàëóºèííü ýê-ýöêò³ õàìäàí á³³í³, ýäí³ñ
íàíü õàäì àõíü á³³í³. Òåã³ä á³³ðí áຠáîëšàíà.