Êåëí óëñ áîëºíä áèéñòíü çîêàñòà, îí÷òà õóâöí á³³äã. Õàëüìãóäûí ÷èãí èê êåç³í³ñ íààðàí ´ìñäã õóâöíü ¢çìšò³, áåðê ñ³³õí á³³ñìí. Íåã ¢ë¢ ê¢¢êä óëñèí õóâöíü êå-ñ³³õí á³³š. Ýäí á¢øì¢äèííü çàõ, õàíö áîëí õîðìàºèíü òååãèí íîºàíà íàì÷ áîëí öåöã¢ä äóðàëºàä õàòõìð õàòõàä êååð¢ëäã á³³ñìí.

Ê¢¢í³ ñåäêëíü, óõàíü, ÷èð³-ç¢ñíü, õóâöíü ÷èãí ñ³í-ñ³³õí áîëõ ç´âò³ ãèš íåðíü òóóðñí áè÷³÷ êåëñí áîëäã. Ýí êåëñí ¢ã Ýëñòä á³³äã Êåìà Êóêóåâàëà éèð äèãò³ êåâ³ð èðëöš³í³. Õî ÷èð³ò³, õàð í¢äò³, ýâò³êí öîãöòà, áèé³í äàõñí õóâö ´ìñäã êååìñã ꢢêä ê¢í éèð ñ³³õí. Êåìà Àëåêñååâíà íèèò³ ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ò´ðñìí. Áè÷êí³ñí àâí êåðñ¢, äèãò³-òàãòà, äèã-äàðàíä äóðòà áîëäã ꢢêí áîëš ´ññìí. Äåãòðì¢ä óìøõäàí äóðòà áèë³. Ýê-ýöêíü áàëºñ îðñí öàãòàí ýðê áèø îòõí ꢢêíä³í øèí äåãòð àâ÷ èðõë³, ýí¢íä èê áàéð áîëäã á³³ñìí.

¥öêëä¢ð Ýëñòä, òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ñ¢¢ðèí çàëä, Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí êîëëåãèéèí ñ¢¢ð áîëâ. Êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Ìåðãåí Áàäìà-Ãàðÿåâ îðëöâ. Ñ¢¢ðò Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Ðóñëàí Íàãàåâ 2016 šèëä ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà õàëõàð êåñí ¢¢ëäâðèí àøèí áîëí ýí šèëä ê¢ö³õ çóðàí òóñê èëäêë êåâ.

Ìàíà àõ ¢éèí íàñí-šèðºë òàœº÷èí òóóšëà áàò êåâ³ð çàëºëäàòà. Ôàøèñòñê äååðì÷íðë³ áîëñí ä³í, Ñòàëèí³ ýðêøèëëºí, ä³³í³ áîëí öààšëëºíà õ´´òê ê¢÷ð-ê¢íä šèëì¢ä, òàœº÷àí øèí³ñ áîñõõàð øóíñí éîâäë ýäíèã óëì òàõøàñìí. Ýäí³ íàñí-šèðºëèí õààëºä áàéð çîâëœ õîéð äåãö éîâñí áèéíü ýäí òåð êåâ³ðí šèðºë¢ð ç´ðñí ñåäêëò³, ò´ðñêí÷, õàëó÷ óëñ áîëš ¢ëäâ. Òåäí³ íåãíü Èëüÿ Åâãåíüåâè÷ Íàìñèíîâ á³³ñìí. Ýí îëíà-ïîëèòè÷åñê ¢¢ëä³÷èã ìàíà òàœº÷ä îëí ³ìòí ìåäí³. Òåð þœãàä ãèõë³ òàœº÷èí äåëãðëò ýí ê¢¢í³ íåðíë³ çàëºëäàòà.

Ìîºà ñàðèí 21-ä Ýëñòä áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèí Á³³øœä "Ýýšèí êåëí - ýœêð ç´´ð" ãèäã ìàðºàí áîëâ. Òåð¢íä Ýëñò áàëºñíà áè÷êä¢äèí ñàäìóäûí ꢢêä-ê´â¢ä îðëöàä, áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ. Áè÷êä¢ä òóóëüñàð íààää ò³ââ, ø¢ëã¢ä ÷ååš³ð àéñëóëš óìøâ, ìàãòàë, øàâàø ìåääã³í ¢ç¢ëâ, é´ð³ë ò³ââ. Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢ä õàëüìã êåë³í ñ³³í³ð äàñ÷àõèã ýí ìàðºàí èòê¢ëâ. Áàëºñíà 13-÷ òîéãòà "Êåðìí" íåðò³ áè÷êä¢äèí ñàäûí íåðèã õàðñàä, ýí ìàðºàíä àõ áàãä îðäã Àëäàð Ãóò÷èíîâ áîëí Ýíêèðà Àíäðþøêååâà áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ. Àëäàð Ê´ãëòèí Äàâàí "×èäëò³ áîëõëà áè…" ãèäã ø¢ëã àéñëóëš óìøàä, íåðò³ ø¢ëã÷èí ´´íä òåð¢ã³í íåð³äâ. Ýíêèðà áîëõëà Ñàíšèí Íèêîëàéèí "Äåãòð" ãèäã
ø¢ëã îëíà îíüãò òóñõàâ.

Îäàõí Àðøàí ñåë³í³ 15-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëä áóéí÷ ñåäêëèí êîíöåðòä áîëâ. Ýí øêîëûí êåëí-óëñèí 2-÷ "á" êëàññèí ºàðäà÷ Í¢¢äë³ Èíäæèåâàí áîëí ñóðºóëü÷íðèí ýê-ýöêíðèí ñåäâ³ð³ð ýí êåðã-¢¢ëäâð á¢òâ. Äàâñí šèë Í¢¢äë³ Âàëåðüåâíà êëàññòàºàí
ê¢ö³õ ê´äëìøèí çóðà áàòëñìí. Òåã³ä ìàòåðèàëüí-òåõíè÷åñê õàëõàð òåòêâðèíü ê¢öö áèø á³³ñí ó÷ðàð õàìãèí ò¢ð¢íä ýí òóñò òîãòñí á³³äëèã ÿñðóëõ ê¢ñë ò³âñìí. Ýí øêîëûí àíãëü êåëí³ áàãø Ðóìèÿ Ýðåíäæåíîâà êåëí-óëñèí 2-÷ "á" êëàññò êîìïüþòåð áåëãëâ, òåð ìåò àðºëà÷ Ëþäìèëà Áîâàåâà áàñ òåõíèê³ð òåòêëºí³ õàëõàð ä´œã³í ê¢ðãâ.

Í. Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéä äàðàíè º³³õ¢ë øèäð ñåêãäâ. Òåðíü éèðèí º³³õ¢ë áèø. Õàëüìã óëñèí çóðà÷ Öåáåê Àäó÷èåâèã ä´œíõ ñåêäëò³º³ð çóðà÷íð ýâð³ííü
¢¢ä³âðì¢ä³í ýí º³³õ¢ëä ò³âš ¢ç¢ëš³í³. Ìóçåéèí äèðåêòîðèí äàðóê Èðèíà Íîâîìëèíîâà º³³õ¢ëèã ñåêš³º³ä, çóðà÷ Öåáåê Àäó÷èåâèí ¢¢ä³âðì¢äèí òóñêàð êåëâ. ÑÑÑÐ-èí çóðà÷íðèí Íèèö³í³ ãåø¢í, ²ð³ñ³í çóðà÷íðèí ¢¢ä³ã÷ Íèèö³í³ ãåø¢í, çóðà÷íðèí Íàðò-äåëê³í Ôåäåðàöèí ãåø¢í áîëšàõ Öåáåê Àäó÷èåâ ä¢ðñë¢ëëºí³ ýðäìä èê ò³âö³í îðóëñí èê áèëãò³ áîëí ´â³ðö ýðäìò³ çóðà÷ áîëšàíà.

Õàëüìã óëñèí ø¢ëã÷ Ê´ãëòèí Äàâàí 95 šèëèí ´´íä íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä òàœº÷ä áîëí õîòë áàëºñíä ´ðã³ð êåãäš³í³. Ñîöèàëèñòè÷åñê Ê¢÷-ê´ëñí³ Ãåðîé, Ãîñóäàðñòâåíí ì´ð³ñèí ëàóðåàò Ê´ãëòèí Äàâàí íåðèã Ýëñò áàëºñíà 17-÷ òîéãòà äóíäûí øêîë 碢í³. Ýí øêîëä Õàëüìãèí íåðò³ áè÷³÷ ºàðñí ´äðë³ èðëö¢ëš ñàíëûí ñàìáð ñåêãäâ. Áàéðèí á³³äëä áîëñí ýí êåðã-¢¢ëäâðò øêîëûí áàãøíð, ñóðºóëü÷íð, öóã ê´äë³÷íð èê áàéðòàºàð îðëöâ.

Ýíäð - ²ð³ñ³í ñîéëûí ê´äë³÷èí ¥äð. Ìàíà òàœº÷ä ýí áàéðèí ´ìí ´ðãíä ÐÊ-í ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòåðñòâèí êîëëåãèéèí ´ðãí ñ¢¢ð áîëâ. Ìèíèñòð Õð Ýëüáèêîâ ýí¢ã í¢ð ¢ã³ð ñåêâ. ÐÊ-í ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ ñîéëûí
ê´äë³÷íðò á¢ë³í ¢ã³í êåë³ä, ýäí³ ¢¢ëäâðèíü òåìäãëâ.

Ýí ´äðì¢äò òàœº÷ä ìàíà ãàçåòèí îí÷òà ´´íä íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä öààðàíäàí äàâšàíà. Óðš ´äð áîëõëà áèäí ðàéîäàð á¢ðä³ãäõ "Õàëüìã ¢íí³" ¥äðì¢äèã öóãòàºàñíü
ò¢ð¢ëš Èê-Áóóðëà ðàéîíä ýêëâèäí. Äèãò³ ýíä ñîéëûí ê´äë³÷èí ¥äðò íåð³äãäñí "¡¢ä³ëòèí äåëê³" ãèñí óëñèí áèëãòíðèí ðàéîíà º³³õ¢ë ñåêãäñíü îëíà èê áàéðò õ¢âðâ. Òåã³ä ýí éîâäëëà çåðãëš ìàíà ãàçåòèí í³ð äàâóëãäñíü áàñë îðòà áîëâ ãèš ñàíõ êåðãò³.