Îäàõí 2017 šèëèí ò¢ð¢í ´ð³ëä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåò áè÷¢ëš àâñí óìøà÷íð äóíä áîëñí ëîòåðåéä ºîë ì´ð³ã, ýëåêòðè÷åñê áåøèã, Õàëüìã Òàœº÷ä ¢¢ëääã ÐÒÏÖ ø¢¢š àââ. ÐÒÐÑ-èí òàœº÷ä ¢¢ëääã ôèëèàëûí ê´äë³÷íð ìàíà ãàçåòèí èöëò³ óìøà÷íð áîëíà. Ïðåäïðèÿòèí ºàðäà÷ Èøëÿ Ìàíäæèåâèí ä´œ-òóñàð ýäí šèë áîëºí áàðò áè÷ãäëºí³ êåìä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã ä´œíí³, âåòåðàíìóäòàí ´œã³ð ãàçåò áè÷¢ëš ´ãí³. Ìàéèí 7-ä ïðåäïðèÿòèí ê´äë³÷íð ñ³í ¥äð³í òåìäãëí³, òåã³ä ºîë ì´ð³ ø¢¢š àâñí éîâäë ýäíä õîéð äàì áàéðòà áîëâ.

1941 šèëä ôàøèñòñê äååðì÷íð ìàíà îðí-íóòãóð ä³âð³ä, ò´âêí¢í šèðºë ýâäâ. Íåã àã÷ìä îëí óëñèí á³³äë-šèðºë õ¢âðâ. Çîâëœ, ´âäê¢ð, àþë íåã ꢢíä áèø á¢êë îðí-íóòãèí ³ìòíä ¢çãäâ. Ñîâåòèí îðíà öóã óëñ ôàøèñòñê ´ø³òíð³ñ Ò´ðñê³í õàðñõàð õîðòíà ´ìí³ñ äåãö áîñâ. Òåð ìåò Õàëüìãèí õ³³ðò³ ¢ðä àºó èê, ê¢÷ò³ îðí-íóòãèííü ò´ë³ àຠöóñàí àñõš, ºàëçó õîðòûã ꢢ÷³ä, õàìõ öîêàä, äèèëâð äåëäâ. Ïðèþòíà óëóñèí ¡ëä÷í³ ³³ìã³ óëñ áàñ ä³³í³ ê´ëä îðàä, ³ì³í ³ðâëëãî ä³³ëäâ. 300 øàõó ê¢í Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³íä îðëöñí áîëäã. Îëí ê¢í õ´âò³ šèðºë ¢çëãî ä³³í³ ºàëâä ³ìí³ñí õàºöâ.

Ýí õàâð Ýëñòä "Áóìáèí îðí" ãèäã ýòíîõîòíä áîëñí áàéðò Ê´ò÷íð³ ðàéîíàñ ìàíà Åðãåíèíñê ïîñ¸ëêèí á³³ðí óëñ îðëöëà. "Ê´ê áóëã" ãèäã ôîëüêëîðí àíñàìáëü áèëã-ýðäì³ðí óëñèã áàéðëóëâ. Ýäí é´ð³ëì¢ä, øàâàøìóä êåë³ä, äóóëàä, áèèë³ä, îëí ³ìòí³ ÷ååš áàéñàâ. Ê¢íäò³ ãèè÷íð - Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî, ÐÊ-í ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòð Õð Ýëüáèêîâ, íàíü ÷èãí óëñ áàéðèí í³ð-íààäûã èê³ð òààñâ.

Áèäí êèøãò³ óëñâèäí. Áèäí 䳳㠢çñí óãàâèäí. ijí ãèäã ¢ãèã ä³³ëäñí ýëãí-ñàäíà áîëí âåòåðàíìóäûí êåëñí³ñ, äåãòðì¢ä³ñ, ôèëüìóäàñ ìåäí³âèäí. Ìàíà ààâíðèí ºàðºñí áààòð éîâäëûã êåç³ä ÷èãí ìàðòøãîâèäí. Àëäð Äèèëâðèí ÷èíðèã ¢íëõ ¢ã óãà, ä³³íä ãååñí ýëãí-ñàäíà òóñê ºàøóäëºèã êåìš³ëõ àðº óãà. Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³í äàëí õîéð šèë õîîðàí ò´ãñâ ÷èãí òåð öàãò áîëñí ìàíà îðí-íóòãèí óãàðëºí îäà ê¢ðòë ñàíãäíà. ¥ðê-á¢ë áîëºí ºàøóòà éîâäëëà õàðºñìí.

Ýí šèë Öàãàí-Ìàíäæèåâ Ëèäæè Êóïöàåâè÷ çóí íàñ íàñëõ á³³ñìí. "×è õàâðàð, ì´ðí ñàðèí, ýñ ãèš õ´í ñàðèí 9-ä ºàðñí êåâò³ áèë³÷", - ãèš ýêíü êåëäã á³³š. Òåã³ä Öàºàí-Ìàíšèí Ëèš ñ¢ë ïàñïîðòàí àâñí öàãòàí ìàéèí 9-ä ºàðëàâ ãèš áè÷¢ëš. Ëèš Êóïöàåâè÷ 1917 šèëèí õàâðàð Õàðàí-Õóäã (îäà Áàðóí ñåë³í) õîòíä ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ò´ðñìí. Ýê-ýöêíü ìàë àñðäã ýãë óëñ á³³š. Ëèš Êóïöàåâè÷ àðâí éèñò³ä³í ´ðê³í ´íä³ëºš. Àâàëüíü Ï¢ðâ³í Ñàðœãà Öàºàí áàñ íåã õîòíà ꢢêí á³³š. Óóºí ¢ðíü ºàðñíà õ´´í Ëèš ³³ðìä ìîðäâ. Íåã õóó÷í çóðã îäà ê¢ðòë õàäºëãäšàíà.

Ìàé ñàðèí íåã øèíä Õàð ªàçðà ðàéîíà Êîìñîìîëüñê ñåë³íä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí 100 šèëèí ´´íä íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Ðàéîíà öóã ýäë-àõóñàñ áîëí Êîìñîìîëüñê ñåë³í³ñ îëí óëñ ìàéèí íåã øèíä áîëí ìàíà ãàçåòèí ´´íä íåð³äñí èê áàéðò öóãëðâ. Ýäíèã ðàéîíà òîëºà÷ Âàëåðèé Áàäìàåâ êåëí-óëñèí ãàçåòèí îí÷òà ´´íë³ áîëí ìàéèí íåã øèíèí áàéðëà é´ð³â. Ðàéîíà ê¢÷-ê´ëñ÷íð öààðàíäíü ÷èãí "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã ä´œíš, ãàçåòä ýâð³ííü á³³äë-šèðºëèí òóñêàð áè÷š, áàò çàëºëäà á³ðõíü ëàâòà ãèš òåìäãëâ.

Øèäð Ýëñòä ñîíüí êîíöåðò áîëâ. Òåðíü êëàññè÷åñê ê´ãšìèí îëíä òààñòà àéñìóäëà îëí óëñèã òàíüëäóëâ. Ýí ´äð "Øåäåâðû íà âñå âðåìåíà" ãèš íåð³äãäñí êîíöåðòä îðëöàä, ³ìòí "Èçóìðóä" íåðò³ øèí êîëëåêòèâ ò´ðñèã ¢çâ. "Èçóìðóä" êîëëåêòèâèí õàíüä äóó÷ Íàòàëüÿ Òàïêèíîâà, êîíöåðòìåéñòåð Âàëåíòèíà Ñåðãóíîâà, õóóð÷íð Ìàðèíà Êóðèãàíîâà, Ãàëèíà Ãîðÿ÷åâà, êîíòðàáàñ òàòäã Ñàâð Äåäíèêîâ îðëöíà. Õàìãèí ñ³³õí õàâðèí ñàðëà ýí ò¢ð¢í êîíöåðò³í ³ìòíä íåð³äâ. Áðàìñèí, Äâîðæàêèí, Ïó÷÷èíèí, íàíü ÷èãí êîìïîçèòîðìóäûí àéñìóäûã Öóã³ð³ñ³í ê´ãšìèí îáùåñòâèí ëàóðåàò, õóóð÷ Ìàðèíà Êóðèãàíîâà òàòâ.

Øèäð õóó÷í ºóðâí ãàçåò ìèíè ºàðò òóñâ. Äàâñí çóí šèëèí äàëäã÷ šèëì¢äò ºàðñí òåð ºóðâí ãàçåòèã õ³ë³š³º³ä, ðåäàêöèí ¢¢ëäâðò èê ÷èíð 碢äã ³ìòí³ òóñêàð ö´í ¢ã áè÷õ äóðí ê¢ðâ. Ðåäàêòîðèí äàðóê ãèäã ê¢íä áîëí èê äààâðòà ê´äëìø ÿìàðàí ÷èãí ãàçåòä á³³í³. Ãàçåòèí ´äð-á¢ðèí ¢¢ëäâðèã çàëõ, ´äð áîëºí ºàð÷àõ òîéãò îðäã ìàòåðèàëìóäûã á¢ðòêõ, æóðíàëèñòíðò öàãëàíü äààëºâðèíü ´ã÷, êåðãò³ ºàçðóðíü éîâóëõ, íàíü ÷èãí
ê´äëìø ðåäàêöèí ¢¢äèã àëõš îðš èðí ýí ê¢í ê¢ö³í³.

¥öêëä¢ð òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ïðåçèäèóìèí äàðàíè ñ¢¢ð áîëâ. Ýí¢ã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ ºàðäš äàâóëâ. Тàœº÷èí ñîöèàëüí äåëãðëòèí, ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ³ìòèã ê´äëìø³ð òåòêëºí³ ìèíèñòð Ìàðèíà Îëüçÿòèåâà ýí šèë áè÷êä¢äèí çóíè àìðëºíà êåìä áåëäâð êåëºí³ òóñêàð èëäêë êåâ. Òåìäãëñí çóðàºàð çóíè àìðëºíà êåìä áåëäâðèí ê´äëìø êåãäš³í³. Áè÷êä¢äèí àìðëºíà áîëí ýð¢ë-ìåíä áàòðóëëºíà õàëõàð òàœº÷èí ê¢ö³ã÷ éîñíà îðãàíìóäûí
¢¢ëäâðèã 碢ö¢ëõèí ò´ë³ä ýí ò´ð³ð âåäîìñòâñèí õîîðíäê ê´äëìø÷ áàãèí ñ¢¢ð àïðåëü ñàðä äàâñí áîëäã. Ñ¢¢ðèí àøàð áè÷êä¢äèí àìðëºèã á¢ð䳚 äàâóëëºíà çóðà áàòëãäñìí.

Àïðåëèí 26-ä ²ð³ñ³í Íîìèí àêàäåìèí âîñòîêîâåäåíÿ èíñòèòóòûí (ÐÀÍ-à ÈÂ) ¥äðì¢ä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä äàââ. Ýäí íîìèí êîíôåðåíöèí ïëåíàðí ñ¢¢ð³ð ýêëâ. Ê¢íäò³ íîìèí äåëåãàöèã ºàðäš éîâõ òóóšèí íîìèí êàíäèäàò, èíñòèòóòûí äèðåêòîðèí äàðóê Íàòàëüÿ Ðîìàíîâà ÐÀÍ-à ÈÂ-í ýíäðê ¢¢ëäâðèí òóñêàð êåëš ´ãâ.