Бурхна һурвн эрдньд нерәдсн көгҗмин йөрәл

Сегодня, 13:15 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг, Сойл

Хальмг келн-улсин хәәртә Үрс Сар эклв. Өвкнрин оюни зөөр болҗ, цагин холыг һатлҗ ирсн байриг өдгә цагт хальмгуд ик өргмҗтәһәр темдглнә. Хөн сарин 17-д Бурхн Багшин Алтн сүмин өмн олн-әмтнә седклиг байрар дүүргсн сәәхн керг-үүлдвр болв.
Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату шаҗна үүлдврт даңгин орлцна. Эврәннь ниигмин сүлҗәнә халхст ухан-тоолврарн бас хувалцв. Үрс Сарин байрла йөрәһәд, кишгтә эн сарин евәлд багтлһн ямр ик чинр зүүҗәхинь заав. Авъяст тохрад җил болһн давулгддг оюни байр ик-бичкн уга нег һазра цуг улсиг негдүлнә. Хамцу үүлдврин күчнь йир ик. Иигҗ үүлдәд, бидн хальмг сойлан болн тууҗан, өвкнрин зөөрән олнд медүлҗәнәвидн гиһәд, Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдакд ханлтан эн өргв.
Хальмг Таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән, тер мет Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеранмуд Петр Леонтьев, Мукан Сарң, Җекин Саңһҗ-Һәрә эн әрүн кергт орлцснь темдгтә болв.
Бурхн Багшт, Дхармад болн Сангхад – һурвн эрдньд нерәдсн көгҗмин белгән нерәдлһнә байр эн җил арвн негдгч кемдән болв. 2015 җилд түрүн болҗ ирлцңгү керг-үүлдвр давулгдла. Тиигхд һурвн зун домбрч болн көгҗмч тер байрт орлцҗ, шаҗна сәәхн үүлдврт эклцинь тәвсн болдг.
Урҗ өдр Хальмг Таңһчин билг-эрдмин ачта үүлдәч Катан Саврин һардврт хамцу оркестр төв хурлын эргндкиг көгҗмин әәһәр дүүргв. Хальмг ке-сәәхн хувцта олн баһчуд, артистнр, сурһульчнр – ут тоодан долан зун һар күн һартан олн зүсн көгҗмин зевсгүд авч, диг-дара бәрҗ суусинь үзхд чигн байрта болв. Цугтан хамдан ниитәһәр көгҗм татсинь соңссн әмтнә чееҗнь нег үлү байрар дүүрв. Тедү дүңгә нүд байрлулсн, чикнә хуҗр хаңһасн бәәдл хурлын өөрк талвңд тогтв.
Бурхн Багшин Алтн сүмин гелңгүд эн үүлдврт нерәдсн шишлң ном умшв. Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак цуглрсн улсиг Үрс Сарла үнн седкләсн йөрәв.
– Үрс Сарин евәлд багтхар ирсн цуг тадн буйн-кишг хурахар иргчдән иткҗ ирвт. Үрс Сар евәлтә сән сар болсн деерән Бурхн Багш нарта орчлңла мендлсн, Гегәрлтин хаалһд орсн, буйнта һазрт күрсн шаҗна ик байр ирлцҗ, өргнәр темдглгднә. Үрс Сарла кесг күн самнр авна. Хамгин түрүнд тедн күүнд мууһан хальдашго седкл зүүнә. Керг-үүлдвртән, келсн үгдән, ухандан бас кенд чигн му келго бәәтн. Тер цагт тана буйн-кишг икдх. Бидн Бурхн Багштан болн һурвн эрдньд көгҗмин белгән нерәдҗәнәвидн. Сәәхн эн авъяс батрад, көгҗмчнрин то өсәд, чинрнь икдв. Таңһчин әмтн ик-бичкн уга энүнд орлцхар ирснь нег үлү байрта йовдл мөн. Хур дусад орҗахнь бас сән йор, Бурхн Багштан мөргҗ, әрүн номиг дасч, цугтан амулң-менд йовхмн, – гиҗ эн темдглв.
Көгҗмчнрин болн домбрчнрин хамцу ик оркестр Хальмгин Баатр Манҗин Аркадин «Үрс Сар» гидг үүдәвриг өргмҗтә кевәр татҗ, әмтнә седклд байр урһаҗ, керг-үүлдвриг секв. Хальмгин улсин артист Мукөвүнә Кутлан «Бумбин орн» көгҗмин наадна тасрхаг хоолан шахч дуулв. Хальмг Таңһчин улсин артист Очкан Анна болн таңһчин ачта артист Босхмҗин Диана «Сүмин магтал» нертә үүдәвриг олнд соңсхад, цуглрсн улсиг маанин евәлд орулв.
Ик кезәнәс авн мана өвкнр домбран цокад бәәдг билә. Хальмг домбрин айсиг цаһан өвснә сарҗңнлһнла, шовуна дуунла, сер-сер гисн салькнла, мөрнә инцхәлһнлә болн довтлһнла дүңцүлҗ болна гиҗ келгддг. Киитн Сиврт бәәсн цагт мана аавнр-ээҗнр төрскн теегән санад, домбран цокад, дууһан дуулад йовсмн. Хальмгин улсин артист Шовһра Арслң хальмг айсмудыг чадмгар домбрт цокад олн-әмтнә чикнә хуҗр хаңһав.
Эн җил таңһчин хамцу оркестр түрүн болҗ олнд темдгтә «Ээҗин ду» домбрин айст орулад, олна оньгт тусхав. Домбрин айст орулгдсн улсин эн дун оңданар соңсгдсн болв гиҗ темдглх кергтә.
Хальмг Таңһчин улсин шүлгч Нуура Владимир болн Катан Савр бичсн XIV Дала Ламин Гегәнд нерәдсн үүдәвриг Такан Элина, «Алтн булг» нертә хорин ах баг болн Элстин 1-ч тойгта бичкдүдин билг-эрдмин сурһулин «Лира» хорин көвүд-күүкд олнд соңсхв.
«Бамб цецг» ансамблин артист Шавкана Байр Манҗин Аркадин «Ноһан Дәрк» үүдәвриг татад, әмтнә оньг авлв. «Буддам Саранам Гэтчами» гидг шар шаҗна мааниг таңһчин ачта артист Һәрән Лиҗ болн Ольга Петрушкеева Цевгә Төлән нертә шаңһа хорин дуучнрла хамдан өргҗ дуулв.
Керг-үүлдврин йовудт дәкәд нег ончта йовдл болв. Төв хурлын байрт орлцхар ирсн Хальмг АССР-ин ачта артист, Хальмгин сойлын ветеран, олн җилдән «Бамб цецг» ансамбльд көдлҗ йовсн көгҗмч Очан Борист гарма татдг артистнр хальмг улсин айсмудыг оркестрлә хамдан татад, терүнд нерәдсн болдг.
Бурхн Багштан нерәдсн көгҗмин белгин байр цуг улсин оюни ик үүлдврт хүврҗ, таңһчин цуг улст ик урмд өгв. Байр-зовлңган хамдан хувалцад бәәхлә, кен-негнәннь буйн-кишг өсәд йовх гиҗ сангдна.
ОЛЬДАН Цаһан

Видео