Экин зүркн

Сегодня, 13:02 | Общество, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Үстин района Эрднихн селәнд бәәсн дөрвн үртә Бембин Байн эрт белвсрәд үлдв. Ямр чигн көдлмшәс әәлго, малын ард йовад, дөрвн үрән амндан зууһад эн өскв. Эк чигн болад, эцкин чигн ормд күүкдән асрад өнчинь медүлсн уга.
Өр-өвч, цаһан седклтә, чаңһ-чиирг Байниг хотна улс тевчәд, Байн эгч гиҗ дууддмн. Эн бичкнәсн авн эк-эцкән дахад, малын ард йовдг бәәсн учрар дамшлтнь, эк-эцкин зааврнь хөөннь күүкнд туслв.
Мөр унад довтлад, хам-хоша бәәдг малчнрт чигн нөкд болдмн. Ямаран һазр сән идгтә, ямаран урһмл шимтә болдгинь меддмн. Тер дотр Байн эгч кедү нилхдт эк болсинь нам тоолҗ болшго.
Тиигәд күүкднь өсәд-босад, экдән нөкд болад, ууһн Шуурһн көвүнь арвн нәәмн нас күрәд, цергт мордсмн. Чаңһ-чиирг көвүг цергә һардврин шиидврәр Оренбург балһсна нисәчнрин училищд йовулсмн. Дән эклхлә Шуурһн Оренбургск онц батальонд дааврта үүлд батлгдв. Ардан үлдсн экдән болн дүүнртән йовулсн бичгтән: «Баав, бичә нанд зовтн, би эн-тер уга йовнав. Чи, Намру, ода йоста герин эзн залу болҗанач, дүүнрән хәлә, баавдан нөкд бол», гиҗ бичдмн. Сүл бичгинь экнь 1942 җилин моһа сарин 12-т авсмн. Харм төрхд, кезәңк цаасн илҗрәд, үзгүд билрҗ одсмн.
1943 җил… Хальмгудыг хар гөрәр киитн Сиврүр туув. Бар сарин 28 өдр хальмг улсин чееҗәс төрүц һаршго, толһан экнд хадгдад, төөнрәд үлдсмн. Һурвн үрән чирәд, Байн көөрк басл зовлң эдлв. Мана хальмг күүкд ямр ик зовлң үзсн болхви? Өршәңгү уга, азд комендантын засгла кедү харһсн болхви?
Цаг негәр бәәдго
Цасн уснд хүврдг.
Цагнь ирәд, йосн сольгдад
Цеврдҗ хальмгуд боссмн…
1956-1957 җилмүдт хальмгуд дегц өргн буурл теегүрн темцсмн. Өссн-боссн Бурдҗа (өдгә цагт Эрднихн) селәндән эдн ирҗ бәәршлсмн. Бембин Намру авальтаһан хамдан малд көдлв. Саша дүнь механизатор бәәсмн. Ах хөөч Намру Лиджиевич (зургт: барун талас хойрдгчнь) зун хөөнәс зун дөчн хурһ авдг бәәҗ. Җил болһн нүүрләчнрин тоод орад, 1959 җилин ноха сарин 21-д Москван Кремлин бәәшңд В.И.Ленинә орденәр ачлгдсн билә. Тер мет Бембин Намру олн һашгудар темдглгдәд, нег дәкҗ нам «Победа» тамһта машин энүнд һарһҗ өггдв. Авальтаһан хамдан юмнд даргдлго, Байн Хальмг Таңһчдан нерән туурулад, хәәртә экән аль-сансарнь бәәлһсмн.
Байна экнь болхла, зәңг-зә угаһар геедрсн ууһн үрән кесгтән күләһәд бәәв. Кесг җил давад, һазра мана дәәчнрин нерд илдкгдв. 2006 җилин бар сарин 12-т «Хальмг үнн» газетд «Считались пропавшими без вести» нертә статья барлгдсмн. Басана Александр Германьд одад, эцкән хәәһәд, геедрсн салдсмудын нердинь олҗ авч ирсмн.Тедн дунд Бембин Шуурһна нерн заагдв. Бембин Шуурһна нерн Германя Дюссельдорф балһсна талвңгин эрст мөңкрүлгдҗ бичгдв.
Зуг хәәртә экнь көвүнәннь туск сүл зәңг соңссн уга.
«Буурл теегин көвүн
Буурлда өвснд саатулгдла.
Байн хальмг теегтән
Керәдин нерән туурулла.
Хәәмнь, Байн эгч,
Хәәҗ көвүһән ядла,
Хальмг теегән эргҗ,
Хәәртә үрән хәәлә.
Хәәмнь, Байн эгч,
Хальмг тег тагчг.
Хойр хар нүднәснь
Халун нульмсн асхрна.
Хәәмнь, Байн эгч,
Халуч зүрктә көвүнчн
Хальмг теегиннь төлә
Хортна өмнәс босв.
БАДМИН Римма,
Хальмг Таңһчин ачта багш

Видео